Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə koronavirus (COVID-19) pandemiyasına qarşı genişmiqyaslı tədbirlər görülməklə, məşğulluğa və sosial rifaha dəstək məqsədilə fəal siyasət aparılır.
Dövlət başçısının 19 mart 2020-ci il tarixli Sərəncamının icrası ilə bağlı təsdiqlənmiş Tədbirlər Planında məşğulluğa və sosial rifaha dəstək məqsədilə 4 istiqamət üzrə 12 tədbir əksini tapıb. 17 apreldə Azərbaycan Prezidenti tərəfindən elan edilən yeni dəstək tədbirləri ilə bu məqsədlər üçün 600 milyon manat vəsait ayrılıb. Ümumilikdə Tədbirlər Planı üzrə ayrılan vəsait təqribən 3,5 milyard manatdır. Pandemiya ilə əlaqədar sosial dəstək tədbirləri təqribən 5 milyona yaxın vətəndaşı əhatə edir. Başqa ölkələrdən fərli olaraq, dövlət və özəl sektorda muzdla çalışanların iş yerlərinin və əməkhaqqı gəlirlərinin qorunması istiqamətində də ciddi işlər görülüb. Dövlət sektorunda 910 min işçidən karantin dövründə təxminən 80%-i işə çıxmasa da, onların əməkhaqqı ödənilir. Özəl sektorda pandemiyadan zərər çəkmiş sahələrdə işləyən 600 min nəfərə dövlət dəstəyinin göstərilməsi tapşırığı verildi və artıq 320 min şəxs bu dəstəkdən yararlanıb. 2 milyon vətəndaşa sosial təminat növləri (pensiya, təqaüd, müavinət) üzrə ödənişlərin davamlılığı təmin edildi. Aprel-may aylarında 600 minədək, iyul ayında 16 rayon və şəhər üzrə 290 minə yaxın aztəminatlı işsiz şəxsi əhatə edən aylıq 190 manat birdəfəlik ödəmə proqramı icra edildi. Məşğulluq imkanlarının artırılması üçün ödənişli ictimai iş yerlərinin sayı 90 minə çatdırıldı, artıq 65 min insan əmək müqaviləsi ilə bu işlərə cəlb olunub. Özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində minimum 12 min ailə üçün (50 min ailə üzvü) kiçik təsərrüfatların qurulması işləri aparılır. 85 min ailənin 350 mindən çox üzvü ünvanlı dövlət sosial yardımı ilə təmin olunur. 100 minədək aztəminatlı ailə (400 min ailə üzvü) ərzaq yardımı ilə təmin edildi. 20 minədək şəxsin işsizlikdən sığorta ödənişi ilə əhatə olunması işləri aparılır. Göründüyü kimi, iş yerlərinin və əməkhaqlarının qorunması istiqamətində ciddi addımlar atılıb. Dövlət və qeyri-dövlət sektoru üzrə iş yerlərinin və işçilərin əməkhaqqı gəlirlərinin qorunması üçün məqsədyönlü tədbirlər görülüb. Elektron sistem üzərindən prosesə gündəlik nəzarət edilir. Əmək müqaviləsi sayında azalma deyil, əksinə, artım baş verib: 1 yanvar 2020-ci ildən özəl sektorda əmək müqavilələrinin sayında 110 minədək, yəni 17 faizlik artım baş verib. Əmək müqaviləsi ilə özəl sektorda işləyən insanların sayı 751,3 minə çatıb. Əmək müqavilələrinin sayının artımı nəticəsində əməkhaqqı fondunda 8,24 faiz artım baş verib, o cümlədən, özəl sektor üzrə bu artım 14 faizdən çoxdur. 300 min muzdlu işçinin əmək haqlarının bir hissəsi maliyyələşdirilib və təqribən 300 min fərdi sahibkara dəstək verilib.
Göründüyü kimi, pandemiya dönəminin yaratdığı çətinliklərə baxmayaraq, ölkəmizdə istər özəl, istərsə də dövlət qurumlarında iş yerlərinin qorunub saxlanması istiqamətində dövət tərəfindən ciddi addımlar atılıb.
Iqtisadçı Elşən Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bütün dünyanı bürüyən bu bəladan az sayda ölkələr minimal zərərlə çıxa bilib:“Pandemiyanın bütün dünya iqtisadiyyatına vurduğu ziyan danılmazdır. Sevindirici haldır ki, Azərbaycan dövləti bu məsələdə öz vətəndaşlarının yanında oldu. Xüsusilə də onların əmək haqlarının ödənilməsi və iş yerlərinin itirilməməsilə bağlı kompleks tədbirlər planı ortaya qoydu. Real rəqəmlərdə bütün detallar özünü göstərir. Məlum olur ki, cari ilin əvvəli ilə müqayisədə özəl sektorda əmək müqavilələrinin sayı 17 % artıb. Məlumata görə, 2020-ci ildə 110 min yeni əmək müqaviləsi qeydə alınıb. Dövlət tərəfindən bütün dövlət sektorunda karantin rejiminin tətbiq olunması və vətəndaşların işə gəlməməsinə rəğmən əmək haqları ödənilib. 910 min vətəndaşın iş yeri qorunub.
Özəl sektorda da iş yerlərinin qorunması və inzibatı nəzarət baxımından tədbirlər görülərək əmək haqqının bir hissəsi ödənilib. Dövlət tərəfindən rəsmi işcilərə göstərilən sosial dəstək kölgə iqtisadiyyatının, qeyri-formal məşğulluğun azaldılmasına gətirib çıxararaq əmək müqavilələrinin də sayının artmasına səbəb olub.
Pandemiya dövründə də vətəndaşların sosial rifahı ölkə rəhbərliyi tərəfindən əsas diqqət ayrılan məsələ olub. Məhz bu dönəmdə əhalinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədilə vətəndaşlara 4.8 milyon insanı əhatə edən əlavə 600 milyon manatlıq paket təqdim olub. Ümumilikdə isə, əhalinin 48%-ni əhatə edən sosial ödənişlər 6 ay ərzində 3 milyard manat həcmindədir. Sərhədlərin bağlanması, bir çox dövlətlərdə karantin qaydalarının hökm sürməsi həm də bizim əsas büdcə gəlirimizi təşkil edən neftin qiymətinin aşağı düşməsinə səbəb olub. Maşınlar sürülmür, təyyarələr üçüşlarını təxirə salıb. Bu da bir çox şirkətlərin anbarlarında neftin yığılıb qalmasına səbəb olub. Tələbat olmadığına görə neftin qiyməti dünya birjalarında aşağı düşür. Artıq bir çox neft ixrac edən ölkələr borc almaqla bağlı müraciətlər ediblər. Azərbaycanın adı o siyahıda yoxdur. Önümüzdəki bir müddətdə də Azərbaycanın bununla bağlı ehtiyacı olmaycaq. Bu, başlıca olaraq Azərbaycanın iqtisadi potensialı ilə bağlıdır. Ölkəmiz neftin baha qiymətə satıldığı dönəmdə də postneft dönəminin yarada biləcəyi reallıqları nəzərdən keçirib. Ölkədə qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı zəruri və mükəmməl qanunverici baza hazırlanıb. Neft gəlirlərinin şaxələndiriliməsi və həmin vəsaitlərin səmərəli idarə olunması ölkəməzin valyuta ehtiyatlarını artırıb. Yəni dar gün üçün lazım olan tədarükü vaxtında görə bildiyimizdən, bu gün zəruri olan bu tədbirləri həyata keçirə bilirik”.
Doğrudan da Azərbaycanın bu prosesdən minimal itki ilə çıxması və bunun fonunda iş yerləri və əmək haqqlarını qoruyub saxlaması dövlətin düzgün yürütdüyü iqtisadi siyasətlə bağlıdır.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
