Son günlərdə Rusiya, İran və Hindistan arasında əsas müzakirə predmetlərindən biri də “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə bağlıdır. İki ildən sonra tam gücü ilə işə düşəcək bu dəhliz adıçəkilən ölkələr arasında ticarət dövriyyəsinin həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Tranzit ölkə qismində çıxış edən Azərbaycanın isə bundan əhəmiyyətli dərəcədə gəlir əldə etməsi proqnozlaşdırılır.
Məsələ İran dəmir yollarının rəhbəri Səid Rəsuli ilə Hindistanın İrandakı səfiri Qaddam Dharmendra ilə görüşdə yenidən müzakirə predmetinə çevrilib. İran dəmir yollarının rəhbəri qeyd edib ki, hazırda Xəzər dənizinin şərqini və qərbini birləşdirən beynəlxalq dəhlizdə, həmçinin şimal-cənub dəhlizində əməkdaşlıq üçün yaxşı vəziyyət mövcuddur:“Bu isə bölgədəki bu dəmir yolu marşrutlarından istifadə etməklə malların daşınma qiymətini azaltmaq üçün yaxşı bir fürsət və üstünlükdür”. Tərəflər arasında əldə edilən razılığa əsasən, Hindistandan Rusiyaya daşınan yüklər Mumbay limanından İranın Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan üzərindən Rusiyaya daşınacaq. Bu xüsusda Azərbaycan baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevlə İran Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri Mahmud Vaezi arasında da müzakirələr aparılıb. Tərəflər Azərbaycanla İran arasında müxtəlif sahələrdə, xüsusilə iqtisadi, ticarət, sənaye tranzit və daşınmalar sahəsində əlaqələrin inkişafından məmnunluqlarını bildirb və bu əlaqələrin daha da genişləndirilməsi yollarını müzakirə edib. Söhbət zamanı “Şimal-Cənub” dəhlizinin təkmilləşdirilməsi də müzakirə edilib. Hər iki tərəf bu layihənin strateji əhəmiyyətini vurğulayıb, bu sahədə həyata keçirilən tədbirlərə dair fikir mübadiləsi aparıblar. Həyata keçirilən birgə layihələrin, xüsusilə avtomobil və dəmir yolu əlaqələrinin genişləndirilməsinin, hər iki ölkə ilə yanaşı, eyni zamanda region üçün əhəmiyyəti qeyd olunub.
Bu fonda İran tərəfi Azərbaycanla işbirliyini genişləndirməkdə maraqlı olduğunu qeyd edir. İranın Azərbaycana yeni təyin olunan səfiri Seyid Abbas Müsəvi vurğulayır ki, “Şimal-Cənub” dəhlizi İranla Azərbaycan və Orta Asiya ölkələri arasında ticarət əlaqələrinin inkişafına da təkan verəcək. Diplomat nəzərə çatdırıb ki, Astarada (İran) yük terminalının tikintisi sürətləndirilməlidir:“Azərbaycan tərəfi ilə danışıqlar aparılıb və razılıq əldə olunub. Bu işin icrası ilə məşğul olan İranın müvafiq strukturları terminalın tezliklə tikilib hazır olması üçün çalışmalıdır. Astara şəhəri dəmir yolu, magistral və dəniz yoluna sahib olduğuna görə önəmlidir”. Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas seqmentində olan dəmir yolunun tikintisi davam edir. Cənub Şərqi Asiya ölkələrindən Avropaya ixrac olunan yüklər İranın Hind Okeanı sahilindəki Çabahar limanına daxil olacaq. Buradan isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Hazırda yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi istismara buraxılıb, Rəşt-Astara (İran) hissəsində isə işlər davam edir.
Azərbaycanın və İranın Astara şəhərləri arasında da dəmir yolu inşa edilib. Hazırda bu yolla İranla Rusiya arasında idxal-ixrac əməliyyatları həyata keçirilir. Rəşt-Astara dəmir yolu istismara verildikdən sonra dəhlizin dəmir yolu tam təkmilləşəcək. Artıq bəllidir ki, “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə Fars körfəzi sahilindəki ölkələr də Avropa ilə ticarət əlaqələrini inkişaf etdirəcək. Yüklərin Astaradan keçərək daşınması burada yük terminalının tikintisi zərurətini meydana gətirib. Bu istiqamətdə də işlər davam edir. İranın Ərdəbil vilayətinin valisi Əkbər Bəhnamcu prosesin ölkəsi üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayır:“İranın Ərdəbil vilayəti Azərbaycanla 369 kilometr sərhədə malikdir və bu fakt iqtisadi-ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə imkan yaradıb. Ərdəbil-Astara dəmir yolunun çəkilişi İranla Azərbaycan arasındakı iqtisadi münasibətlərin daha da inkişafına səbəb olacaq. İranla Azərbaycanın Ərdəbildə birgə sənaye şəhərciyinin yaratması barədə razılıq əldə olunub. Bunun üçün torpaq sahəsi ayrılıb və müvafiq işlər həyata keçirilib. Dəmir yolunun sənaye şəhərciyinin yaxınlığından çəkilməsi ixrac və idxal imkanlarını daha da artıracaq. Azərbaycan hökuməti nəqliyyat sahəsində lazımi tədbirləri artıq həyata keçirib və iki ölkənin dəmir yolları birləşib”.
Qeyd edək ki, İranın Dövlət Dəmir Yolları İdarəsi ilə Yollar və Şəhərsalma Nazirliyi “Şimal-Cənub” dəhlizi çərçivəsində Ərdəbildən Astaraya dəmir yolu xətti çəkməyi planlaşdırıb. Bunun üçün artıq bir sıra tədbirlər həyata keçirilib. Onu da bildirək ki, Ərdəbil İranın iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş vilayətlərindən biridir. Burada kənd təsərrüfatı və sənaye xüsusilə inkişaf edib. Bütün bunlar İran məhsullarının ixracında “Şimal-Cənub” dəhlizinin əhəmiyyətinin artacağaını göstərir. Amma ən əsası, dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik plkələrindən biri olan Hindistan də məhsullarını tezliklə bu marşrutla daşıyacaq. Məhz bütün bunlar “Şimal-Cənub” dəhlizinin tranzit baxımından Azərbaycana daha çox gəlir gətirməsini şərtləndirəcək.
Ramil QULİYEV
