Dünya neft bazarında qiymətlərin təhlili əksər hasilatçıların bundan ciddi zərər gördüyünü və topladıqları valyuta ehtiyatlarının əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını göstərir. Amma bu xüsusda Azərbaycanda vəziyyətin təhlili nisbətən fərqli bir durumu üzə çıxarır. Bunu Prezident İlham Əliyev yerli telekanallara müsahibəsində də ayrıca qeyd etdi.
Dövlət başçısı bildirdi ki, dünya bazarlarında neftin qiymətinin kəskin düşməsinə baxmayaraq, altı ay ərzində bizim valyuta ehtiyatlarımız cəmi 98 milyon dollar azalıb:“Biz daha da böyük düşmə, tənəzzül gözləyirdik. Əgər bizim büdcəmizdə neftin qiyməti 55 dollar hesablanıbsa, altı ay ərzində neftin orta qiyməti 38 dollar olub... Biz son illər ərzində o qədər böyük iqtisadi-maliyyə potensialı yaratmışıq ki, istənilən böhranla bacara biləcəyik”. Son araşdırmalar isə göstərir ki, indi neftin qiymətinin dəyişkənliyi bir qədər səngiyib və Azərbaycan makroiqtisadi vəziyyətinə uyğun səviyyədə tarazlaşıb. Ona görə də ölkədə ehtiyatların azalması çox cüzidir. Bütün bunlar əlverişli zəmin yaradır ki, Azərbaycan pandemiya dövrü bitdikdən sonra bu resurslardan istifadə edərək qısa müddətdə tənəzzüldən çıxaraq əvvəlki sürətli inkişafına qayıtsın.
Digər tərəfdən, proseslərin gedişi neft qiymətlərinin artmaqda olduğunu göstərir. Hazırda Azərbaycan neftinin satış qiyməti 45 dollara yaxınlaşır. Qiymətlərin bir qədər də artmasi istisna olunmur. Belə ki, neft qiymətlərinin yüksəlişi üçün bazarda yeni addımlar atılır. Məsələn, dünyanın ən bahalı şirkəti olan Səudiyyə Ərəbistanının milli neft şirkəti “Saudi Aramco” ABŞ və Asiya bazarları üçün neft qiymətlərini artırıb. Şirkət bu addımı koronavirus pandemiyası fonunda azalan enerji tələbatının yenidən bərpa edilməsi fonunda atıb. Beləliklə, “Saudi Aramco” Asiya, ABŞ və Avropanın şimal bölgələri üçün neftin avqust qiymətlərini artırıb.
Qeyd edək ki, mərkəzi ofisi Səudiyyə Ərəbistanının Zəhra şəhərində yerləşən şirkət ilk neft quyusunu 1935-ci ildə qazıb. Şirkətin 261 milyard barrel nefti var və bu rəqəm ABŞ-ın ən böyük neft şirkəti “ExxonMobile”in həcmlərindən 10 dəfə çoxdur. Dünyada hasil edilən hər 8 barrel neftdən birini “Saudi Aramco” çıxarır. Bu da o deməkdir ki, şirkətin neft qiymətlərinə təsir imkanları yüksəkdir. Bundan başqa, OPEC+ çərçivəsində atılan addımlar da qiymətlərə təsir edir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu prosesə mühüm töhfə verənlərdən biri də Azərbaycandır. Energetika naziri Pərviz Şahbazov da bildirir ki, OPEC+ çərçivəsində tənzimləmə mexanizmlərini nəzərə alaraq Azərbaycan ilk addım atan ölkələrdən olub. Nazir qeyd edir ki, dünya ölkələri mövcud vəziyyətdə əməkdaşlığa və innovasiyalara daha açıq olmalıdır: “OPEC+ nəticəsində qəbul olunmuş qərarların icrasının sabit qalmasına nail olmalıyıq. Bu formatın genişlənməsini labüd hesab edirəm. Azərbaycan öhdəliklərinə sadiqdir və neft bazarında sabitlik proseslərinə töhfəsini davam etdirəcək”.
Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, neftlə yanaşı, Azərbaycan artıq qaz gəlirlərindən də böyük həcmdə vəsait əldə edir. Məsələn, ötən il Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) xam neftin satışından 51,1 milyard manat, neft məhsullarının satışından isə 22,2 milyard manat gəlir əldə edib.Ötən il SOCAR-ın təbii qazın satışından gəliri 4,1 milyard manat təşkil edib. Rəqəmlərin müqayisəsi göstərir ki, 2018-ci ildən fərqli olaraq, keçən il şirkətin xam neft və neft məhsullarının satışı üzrə gəlirləri azalıb, digər gəlirləri isə artıb. SOCAR-ın gəlirlərində ən böyük artım 25%-lə təbii qazın satışında qeydə alınıb ki, bunun da səbəbi “Şahdəniz-2” layihəsində və “Ümid” yatağında hasilatın yüksəlməsidir. Cari ildə qaz satışından daha çox gəlir əldə edilməsi gözlənir. Çünki həm TANAP kəməri ilə Türkiyəyə qaz satışı artıb, həm də payızda TAP kəmərinin işə düşməsi ilə Avropaya qaz satışına başlanacaq. Qeyd edək ki, bu ilin yanvar-aprel aylarında Türkiyə Azərbaycandan 3 milyard 645 milyon kubmetr təbii qaz alıb. Keçən il qardaş ölkənin Azərbaycandan təbii qaz idxalının həcmi 9 milyard 593 milyon kubmetr təşkil edib. Amma cari ildə rəqəmin daha yüksək olması gözlənir. TANAP şirkətinin baş direktoru Saltuk Düzyol məsələ ilə bağlı bildirir: “Azərbaycan və Türkiyənin bu günə qədər enerji sahəsində davam edən uğurlu əməkdaşlığının strateji önəmə sahib layihələrindən olan TANAP layihəsi istər Türkiyənin, istərsə də Avropa İttifaqının təbii qaz mənbəyi və marşrutlarını şaxələndirməsini artırması baxımından böyük bir önəm daşımaqdadır. Bu layihə Türkiyəni regionun enerji koridoruna, Azərbaycanı isə Avropanın və Türkiyənin yeni və önəmli qaz təchizatçısına çevirib. “Cənub Qaz Dəhlizi” və TANAP sayəsində tarixdə ilk dəfədir ki, Azərbaycan qazı birbaşa Avropaya çatdırılacaq. Bu baxımdan sözügedən layihə Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Layihə Türkiyə və Avropanın enerji təhlükəsizliyində önəmli rol oynamaqdadır”. Bu durumda isə Azərbaycanın qaz satışından getdikcə daha böyük gəlir əldə etməsi gözlənilir.
Ramil QULİYEV
