Yayılma miqyası genişlənən koronavirus pandemiyası dünya iqtisadiyyatını da sarsıtmaqda davam edir. Beynəlxalq Valyuta Fondu 2020-ci ildə qlobal tənəzzülü 4,9% proqnozlaşdırır. Fondun hesablamalarına görə, bu ilin sonunadək 170 ölkə və ya dünyanın təxminən 90%-i adambaşına daha aşağı gəlirə malik olacaq. Qeyri-müəyyənliyin daha bir neçə il davam edəcəyini gözləyən Avropa Birliyinin Çindəki Ticarət Palatasının prezidenti Jörg Vattke deyib ki, bu həyəcanlı proqnoz biznesin qaranlıqda getməsi deməkdir.
Virusun yayılması nəzarət altına alınmayınca, xüsusən turizm, nəqliyyat və əyləncə kimi sahələrdə məhdudiyyətlər qaldıqca, böhran öncəsi səviyyəyə tam qayıtma mümkünsüz görünür. Beynəlxalq Əmək Təşkilatına görə, əmək bazarlarına zərbə əvvəlcə gözləniləndən daha pis olub və 2020-ci ilin ikinci yarısında, hətta ən nikbin ssenaridə belə, onu düzəltmək mümkün olmayacaq. Bu durumda indi ölkələr özləri müxtəlif yolla iqtisadi müstəvidə problemlərin öhdəsindən gəlməyə çalışır. Yaranmış vəziyyətdə Azərbaycan da artıq məsələyə fərdi yanaşma sərgiləyir və özəl sektorun daha dinamik inkişafı hesabına pandemiyanı önləməyə xüsusi diqqət yetirir. Bu fonda sahibkarlığın güzəştli kreditləşdirilməsinin yeni mexanizmlərinin tətbiqi indi yüksək qiymətləndirilir. Burada ən vacib məqamlardan biri də odur ki, sahibkarlara verilən yeni kreditlər üzrə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması, eləcə də mövcud kredit borcu olan sahibkarların kredit faizlərinin bir hissəsinin dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməsi mexanizmlərinin tətbiqinə başlanıb. Biznes kreditlərinə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması mexanizminə əsasən, 500 milyon manat həcmində yeni biznes krediti portfelinin 60 faizədək hissəsinə dövlət zəmanəti verilir, həmçinin həmin kreditlərin illik faiz dərəcəsinin 50 faizi dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Bu mexanizm müddəti 3 ilədək, illik faiz dərəcəsi 15 faizdən çox olmayan kreditlərə şamil edilir. Bu fonda sahibkarların dövlət zəmanətli krediti asan əldə etməsi üçün Elektron Kredit Platforması yaradılıb. Ünvanı www.e-edf.gov.az olan bu platforma ilə indi banka da getməyə ehtiyac yoxdur. Belə ki, biznes krediti almaq istəyən sahibkar onlayn rejimdə bu platforma üzərindən müraciət edə bilər. Elektron Kredit Platforması sahibkara şəffaf, çevik, məmur müdaxiləsindən kənar, sağlam rəqabət mühitində kredit almaq imkanı yaradır. Bu platforma sahibkarlığa yeni dəstək mexanizmləri və sahibkarların bu dəstək üçün onlayn rejimdə müraciət etməsi üçün yaradılıb. Elektron Kredit Platforması artıq sahibkarların istifadəsinə verilib. Bu platformanın tətbiqi ilə kreditlərin əldə olunmasında çeviklik və şəffaflıq, sahibkarlar üçün bərabər şərait təmin ediləcək, sağlam rəqabət mühiti formalaşdırılacaq, sahibkarların kreditlərə çıxış imkanları genişləndiriləcək, sərf olunan vaxta və xərclərə qənaət olunacaq. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov da bildirir ki, sahibkarların dövlət zəmanətli krediti asan əldə etməsi üçün yaradılan Elektron Kredit Platforması müsbət addımdır: "Platforma yeni bir məhsuldur və sahibkarların maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının artırılması baxımından yaxşıdır. Bu addımla təminat və kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması imkanları genişlənəcək. Yeni mexanizm mövcud göstəricilərlə müqayisədə təxminən 6 dəfə çox kredit vəsaitinin bazara axını üçün imkanlar yaradır. Biznes kreditlərinə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması mexanizminə əsasən, dövlət zəmanəti kreditlərin 60 faizədək hissəsinə veriləcək və bu addım bankların risqlərinin azalmasına səbəb olur. Nəticədə bu, bankların izafi likvidliyinin aradan qalxmasına və həmin vəsaitlərin iqtisadiyyata axmasına gətirib çıxaracaq. Biznes kreditlərinə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması mexanizmi müddəti 3 ilədək, illik faiz dərəcəsi 15%-dən çox olmayan kreditlərə şamil ediləcək, yəni illik faiz dərəcəsi 15 faizədəkdir. Bu o deməkdir ki, banklar rəqabət aparıb daha aşağı faizlərlə kredit verə biləcək. Bu, müsbətə doğru dəyişiklikdir. Bu mexanizmlə verilən kreditlərin illik faiz dərəcəsinin 50%-i dövlət tərəfindən maliyyələşdiriləcək. Yəni subsidiya kreditlərin illik faiz dərəcəsinin 50 faizi həddində veriləcək. Bu o deməkdir ki, sahibkar illik 7,5 və daha aşağı faizlə kredit götürə biləcək". O qeyd edib ki, sahibkar bankdan illik 15 faizlə kredit götürürsə, bunun 7,5 faizini, yəni 50 faizini dövlət kompensasiya edəcək, subsidiyalaşdıracaq: "Məsələn, sahibkar 15 faizlə 10 min manat kredit götürəcəksə, təxminən illik 1500 manat faiz üzrə xərci yaranacaq. Bu 1500 manatın yarısını, yəni 750 manatını dövlət kompensasiya edəcək. Bu mexanizm üzrə 3 milyon manatadək kredit götürmək olacaq”.
Qeyd edək ki, dövlət zəmanəti pandemiyadan (COVİD 19) zərər çəkmiş sahələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektlərinə şamil edilir və sahibkarların zərər çəkmiş iqtisadi fəaliyyət sahələri üzrə manatla aldıqları kreditlərə verilir. Burada digər ekspertlər diqqəti ona da yönəldir ki, pandemiya iqtisadiyyatın bütün sahələrinə, o cümlədən bank sektoruna təsirini göstərib. Faktiki olaraq, hazırda müştərilərin banklara gəlməsi, sənədləşmə işlərini aparması çətindir. Bu baxımdan elektron platforma üzərində kreditlərin verilməsi indiki şərait üçün labüddür. Elektron kreditlərin verilməsi, hesablaşmaların aparılması daha məqsədəuyğundur. Eyni zamanda, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində maliyyə çatışmazlığı ilə üzləşən şəxslər, müəssisə və təşkilatlar üçün belə bir platforma iqtisadi aktivliyin artımına imkan verəcək. Proses ümumilikdə iqtisadi inkişafı daha dinamik hala gətirəcək.
Ramil QULİYEV
