Avqustun 8-də üç liderin nəzərdə tutulan üçtərəfli sammiti ikitərəfli görüşlərlə başladı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putinin görüşündə Prezident İlham Əliyev bildirib: «Sizi yenidən Azərbaycanda salamlamağa şadam. Vladimir Vladimiroviç, son üç ildə bu Sizin Azərbaycana üçüncü səfərinizdir. Bu, özlüyündə ölkələrimiz arasında münasibətlərin yüksək səviyyəsinin göstəricisidir.
Mən də tez-tez Rusiyada oluram. Bu yaxınlarda, iyun ayında Peterburqda görüşmüşdük. Tez-tez baş tutan görüşlər, əlbəttə, bizim münasibətlərimizin inkişafına yeni təkan verir. Artıq çoxdan strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə çatmış bu münasibətlər bizim həyatımızın, demək olar ki, bütün sahələrini əhatə edir. Biz beynəlxalq məkanlarda fəal qarşılıqlı əlaqə saxlayırıq, siyasi dialoq fəallaşır, iqtisadi əlaqələr möhkəmlənir, nəqliyyat və energetika sahələrində də yaxşı nəticələr var, humanitar əməkdaşlıq inkişaf edir. Sentyabr ayında Bakıda Rusiya və Azərbaycan prezidentlərinin himayəsi altında növbəti Beynəlxalq Humanitar Forum keçiriləcək. Bütün bunlar bizim münasibətlərimizin inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır. Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi məsələsində Rusiyanın rolunu xüsusi vurğulamaq istərdim. Biz bu rolu qiymətləndiririk və tənzimləmə prosesinin irəliləməsində Sizin şəxsi iştirakınız çox böyük əhəmiyyət kəsb edir. İyun ayında Sankt-Peterburqda keçirilən görüş əsasən bu problemə həsr edilmişdi və şəxsən Sizin həmin prosesdə fəal iştirakınıza görə təşəkkür edirəm. Bu gün həm də İran, Rusiya və Azərbaycan liderlərinin ilk üçtərəfli görüşü keçiriləcək. Çox ümidverici olan bu yeni format ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində yaxşı potensiala malikdir və bu gün qarşılıqlı regional fəaliyyətin mühüm məsələləri müzakirə ediləcək. Fikrimcə, bu həm ölkələrimizin iqtisadi inkişafına, həm də bizim regionda təhlükəsizlik sisteminin möhkəmlənməsinə şərait yaradacaq. Sizi bir daha səmimi qəlbdən salamlayıram, xoş gəlmisiniz».
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bildirib: «Siz Qarabağı xatırlatdınız, bu, həqiqətən hələ sovet dövründən bizlərə qalmış problemdir. Bilirik bu, Azərbaycan və Ermənistan üçün nə qədər vacib məsələdir. Biz çalışacağıq ki, Ermənistan və Azərbaycan elə həll variantı tapsın ki, kompromisli və hər iki tərəf üçün qəbul edilən olsun, hər iki ölkənin xalqları qalib olsun və hər iki dövlət bu mürəkkəb məsələni bugünkü və gələcək nəsillərin maraqları çərçivəsində həll etdiklərini hiss etsinlər».
Rusiya və Azərbaycan dollar ifadəsində azalan ticarət dövriyyəsinin həcminin artırılması yollarını tapa bilər. Azərbaycanda səfərdə olan Rusiya prezidenti Vladimir Putin Prezident İlham Əliyevlə görüşündə belə bildirib.
Onun sözlərinə görə, ticarət dövriyyəsində baş vermiş azalmaya dünya iqtisadiyyatında və hər iki ölkənin iqtisadiyyatında böhran olması səbəb olub: «Bizim ənənəvi ixrac məhsullarının qiymətinin aşağı düşməsi, məzənnə fərqi də ticarət dövriyyəsinin azalmasının səbəblərindəndir. Bu gün bu məsələlərin həlli barədə danışa biləcəyik».
Onun sözlərinə görə, yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq üçün yaxşı baza yaranıb: «Biz fiziki həcmləri saxlayırıq. Bizim nəinki energetika sahəsində, digər sahələrdə də perspektivli layihələrimiz mövcuddur».
V.Putin qeyd edib ki, hazırda Rusiyanın təxminən 600 şirkəti Azərbaycanda çalışır: «Azərbaycana birbaşa investisiyaların həcmi təxminən 1,5 mlrd. dollar təşkil edir. Bizim Xəzər dənizindəki əməkdaşlığımız, həmçinin hərbi əməkdaşlığımız davam etdirilir».
Rusiya prezidenti əlavə edib ki, ikitərəfli əməkdaşlıq kağızda deyil, görülən işin sayəsində strateji tərəfdaşlıq xarakteri alıb ki, bu da münasibətlərin şaxələndirilməsi üçün olduqca vacibdir.
Daha sonra Putin Bakıda Ruhani ilə görüşüb Rusiya Prezidenti görüşdə ölkəsi ilə İran arasında bütün sahələrdə mövcud olan münasibətlərdə inkişaf olduğunu vurğulayıb.
Tehrana səfəri zamanı ona göstərilən səmimi qəbulu xüsusi qeyd edən Rusiya Prezidenti deyib: «İkitərəfli münasibətlərin inkişafında böyük yol keçmişik və bizim dostluq münasibətlərimiz getdikcə möhkəmlənir, çox planlı xarakter kəsb edir. Bu bütün sahələrə aiddir».
Sonra V.Putin qeyd edib: «Biz Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevə təşəkkür etməliyik ki, bizə, həmçinin, regiondakı vəziyyət haqqında üçtərəfli formatda danışmağa imkan verən bu görüşü təşkil edib».
Rusiya, Azərbaycan və İran Xəzərdə yeni layihələri müzakirə edə bilər. Bunu da Bakıda səfərdə olan Rusiya prezidenti Vladimir Putin bəyan edib. O qeyd edib ki, bu layihələr energetika və nəqliyyat sahələrini əhatə edə bilər.
«Üçtərəfli formatda görüşün təşkilinə görə Sizə minnətdaram, bu da Sizin təşəbbüsünüzdür. Bizim doğrudan da bu formatda müzakirə edəcəyimiz məsələlər var» - deyən Putin üçtərəfli formatda iqtisadi-ticarət əlaqələrinin diversifikasiyasını da istisna etməyib.
Daha sonra Bakıda, Heydər Əliyev Mərkəzində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin, İran İslam Respublikasının Prezidenti Həsən Ruhaninin və Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putinin görüşü olub.
«Trend»in məlumatına görə, söhbət zamanı Azərbaycan, İran və Rusiya dövlətləri başçılarının ilk üçtərəfli görüşünün əhəmiyyəti qeyd edilib. Ölkələrimiz arasında siyasi, iqtisadi, energetika, nəqliyyat və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından bu görüşün önəmi vurğulanıb.
Görüşdə əlaqələrimizin perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
Bakıda tarixdə ilk dəfə olaraq İran, Rusiya, Azərbaycan prezidentlərinin üçtərəfli görüşünün keçirildiyini deyən Prezident İlham Əliyev bildirib ki, bu, tarixi hadisədir: «Bu gün üç ölkə arasında yeni əməkdaşlıq formatı yaranır».
Dövlət başçısı sonra deyib: «Mənim dəvətimi qəbul edərək zirvə görüşünün işində iştiraka görə Prezident Putinə və Prezident Ruhaniyə minnətdaram. Qeyd etməliyəm ki, bu ilin aprel ayında Azərbaycanın təşəbbüsü ilə Bakıda üç ölkənin xarici işlər nazirləri görüşüblər. Əminəm ki, bugünkü zirvə görüşü regional əməkdaşlığa yeni təkan verəcək. Əsrlər boyu yanaşı yaşayan xalqlarımızı ortaq tarix və coğrafiya birləşdirir. Azərbaycanı həm İranla, həm Rusiya ilə sıx dostluq əlaqələri bağlayır. Bu əlaqələr son illərdə daha da inkişaf edib və strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. İran, Rusiya və Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində uğurla əməkdaşlıq edirlər, ölkələrimiz həmişə BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarda bir-birini dəstəkləyirlər».
Prezident İlham Əliyev deyib ki, Azərbaycan İranla İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində, Rusiya ilə ATƏT, MDB, Avropa Şurası, Qara Dəniz Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində uğurla əməkdaşlıq edir: «Bu təşkilatlarda üç ölkə daim bir-birini dəstəkləyir. Azərbaycan İrana və Rusiyaya tətbiq olunan beynəlxalq sanksiyaların əleyhinə olub və öz mövqeyini açıq şəkildə dəfələrlə bildirib. Azərbaycan müstəqil siyasət aparır, bu siyasət beynəlxalq hüquq normalarına, ədalətə və ölkəmizin milli maraqlarına əsaslanır. Qonşularımızla yaxın əlaqələr milli maraqlarımıza tam cavab verir».
Dövlət başçısı vurğulayıb ki, İran və Rusiya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə, müstəqilliyinə, suverenliyinə hörmətlə yanaşır, hər iki ölkə Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquq çərçivəsində həll olunmasını dəfələrlə bəyan edib: «Beynəlxalq birlik və təşkilatlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır və münaqişənin beynəlxalq hüquq normalarına uyğun, ədalətli həllinin tərəfdarıdırlar. BMT, Qoşulmama Hərəkatı, ATƏT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü birmənalı dəstəkləyirlər. Münaqişə ilə bağlı mövcud olan status-kvo qəbuledilməzdir. Münaqişə beynəlxalq hüquq normalarına uyğun və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır. Münaqişənin həll olunması üçün ilk növbədə Azərbaycan əraziləri işğaldan azad edilməlidir. Uzun illərdir ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü pozulub, torpağımızın 20 faizi işğal altındadır, bu işğaldan bir milyondan artıq azərbaycanlı əziyyət çəkir. BMT Təhlükəsizlik Şurası münaqişə ilə bağlı dörd qətnamə qəbul edib. Bu qətnamələrdə erməni silahlı qüvvələrinin işğal edilmiş torpaqlardan qeyd-şərtsiz çıxarılması tələb olunur. Əfsuslar olsun ki, bu qətnamələr 20 ildən artıqdır ki, icra edilmir».
Prezident İlham Əliyev bildirib ki, son vaxtlar yaşadığımız regionda risqlər və təhdidlər artır: «Biz beynəlxalq terrorizmə qarşı səylərimizi daha da birləşdirməliyik. Əslində bütün dünya səylərini birləşdirməlidir. Ancaq bu halda biz beynəlxalq terrorizmə qalib gələ bilərik. Azərbaycanın terrorizmə qarşı mübarizədə prinsipal mövqeyi dəyişməzdir. 2012-2013-cü illərdə BMT Təhlükəsizlik Şurasının üzvü kimi Azərbaycan beynəlxalq sülh və təhlükəsizliklə bağlı mühüm məsələləri müzakirəyə çıxarıb, beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi təşəbbüsünü irəli sürüb. 2012-ci ilin may ayında Təhlükəsizlik Şurasında Azərbaycanın sədrliyi ilə terror aktlarının beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə yaratdığı təhdidlər mövzusunda keçirilmiş yüksək səviyyəli iclası xüsusi qeyd etmək istərdim. İclasın yekununda bəyanat qəbul olunub, terrorun bütün formaları və təzahürləri bir daha pislənib».
Rusiya Prezidenti Vladimir Putun isə bildirib ki, Azərbaycan və İran Rusiya üçün mehriban qonşu və mühüm tərəfdaşdır.
V.Putin deyib: «Bizim məhsuldar əməkdaşlıq təcrübəmiz var. Bu gün biz, sozsüz ki, münasibətlərdə yeni səhifə açır, üçtərəfli formatda qarşılıqlı fəaliyyətə start veririk».
İran Prezidenti Həsən Ruhani isə deyib ki, İranın xarici siyasətində prioritet qonşu ölkələrlə çoxtərəfli münasibətlərin inkişaf etdirilməsidir: «Ona görə İran qonşuları ilə əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi və genişləndirilməsi üçün bütün ideyaları alqışlayır».
İran Prezidenti Prezident İlham Əliyevə bu zirvə görüşünün təşkilli üçün minnətdarlığını bildirib.
Azərbaycan, Rusiya və İran Xəzərin hüquqi statusu barədə konvensiyanın tez bir zamanda qəbul edilməsinin vacibliyini qeyd edir. «Trend» RİA «Novosti»yə istinadən məlumat verir ki, bu barədə qəbul edilmiş birgə Deklarasiya layihəsində qeyd olunub.
Bakıda sammitin yekunları üzrə üç ölkə liderlərinin deklarasiyasında deyilir: «Xəzər dənizi sülh, dostluq, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq dənizi kimi nəzərdən keçirilir və tərəflər Xəzərin hüquqi statusu barədə konvensiyanın tez bir zamanda qəbul edilməsinin vacibliyini bildirir».
Azərbaycan, Rusiya və İran nəqliyyat infrastrukturunun, o cümlədən «Şimal-Cənub» Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafı üçün tədbirlər görəcək. Bu barədə də Deklarasiya layihəsində qeyd olunub.
Həmçinin bildirilir ki, Bakı, Moskva və Tehran «Şimal-Cənub» Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafı və səmərəliliyinin artırılması çərçivəsində dəmir yollarının birləşdirilməsi üzrə yeni layihələrin realizəsinə bundan sonra da töhfələrini verməyə hazırdır.
Rusiya, İran və Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyəti terrorizm və narkotik qaçaqmalçılığına qarşı apardıqları mübarizəyə qoşulmağa çağırır. Bu barədə Azərbaycan, Rusiya və İran prezidentlərinin Bakıda keçirilən üçtərəfli görüşünün yekunlarına dair Bəyannamə layihəsində bildirilir.
«Tərəflər terrorizm, ekstremizm, sərhədyanı cinayətkarlıq, qanunsuz silah alveri, narkotik qaçaqmalçılığı, insan alveri və İKT sahəsində cinayətkarlığa qarşı mübarizə aparmaq niyyətindədir. Onlar BMT-nin koordinatorluğu ilə beynəlxalq sabitlik və təhlükəsizlik üçün bu çağırışların və təhdidlərin effektiv həlli üçün səylərinə qoşulmağa çağırırlar», - deyə sənəddə bildirilir. Bəyannamədə qeyd olunur ki, tərəflər terrorizmin bütün təzahürlərini qətiyyətlə pisləyir, terrorizmlə effektiv mübarizə üçün tədbirlərin hazırlanması ilə bağlı fikir mübadiləsi məqsədilə ikitərəfli və üçtərəfli məsləhətləşmələrin aparılmasının vacibliyini önə çəkirlər. Tərəflər etiraf edirlər ki, bölgədəki həll olunmamış münaqişələr regional əməkdaşlıq üçün böyük maneədir. Bununla əlaqədar onlar bu münaqişələrin danışıqlar və beynəlxalq hüquq normaları əsasında tezliklə həllinin vacibliyini vurğulayırlar. Rusiya, Azərbaycan və İran həmçinin biznes, mədəniyyət və turizm sahəsində üçtərəfli əməkdaşlıq formatını inkişaf etdirmək qərarına gəlib. Onlar üç ölkənin vətəndaşları üçün viza rejiminin sadələşdirilməsinin davam etdirilməsinin vacibliyini qeyd edib.
Azərbaycan, Rusiya və İran, energetika və nəqliyyat sahələri də daxil olmaqla, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində əməkdaşlığı gücləndirməklə bağlı razılığa gəlib. Bu barədə üçtərəfli Bakı görüşünün yekunlarına dair Bəyannamə layihəsində bildirilir.
«Tərəflər bərabərlik və qarşılıqlı mənfəət əsasında iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində hərtərəfli əlaqələri gücləndirmək niyyətindədir. Tərəflər investisiyaların təşviqi və müdafiəsi sahəsində regional və beynəlxalq səviyyədə qarşılıqlı fəaliyyətin vacibliyini yenidən dəstəklədiyini təsdiqləyir, investisiya layihələrinin reallaşması və yeni texnologiyaların cəlbində mühüm rola malik olan bank sahəsində əməkdaşlığın yaxşılaşdırılması da daxil olmaqla əlverişli şəraitin qorunmasının zəruriliyini vurğulayır», - deyə bəyannamə layihəsində qeyd olunub.
Bəyannamə layihəsində o da qeyd olunub ki, tərəflər regionda iqtisadi artıma, beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinə töhfə vermək üçün regional, eləcə də beynəlxalq energetika və nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı məqsədi ilə hər iki sahədə əməkdaşlığı gücləndirmək niyyətindədir: «Tərəflər regional və beynəlxalq təbii qaz bazarlarının sabit fəaliyyəti üçün Azərbaycan, İran və Rusiyanın töhfəsinin zəruriliyini qeyd edir və gələcəkdə bu sahədə qarşılıqlı fəaliyyətin daha da yaxşılaşdırılmasının, o cümlədən qazın nəqli və tədarükü ilə bağlı texnologiyaların təqdim edilməsinin tərəfdarı olduqlarını bəyan edir. Bununla əlaqədar tərəflər gələcəkdə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində, eləcə də ikitərəfli və üçtərəfli formatda əməkdaşlıq və qarşılıqlı fəaliyyəti gücləndirmək niyyətindədir».
