Məcid Cavad Araz: "İranın bu hərəkəti böyük strateji səhvdir"
Hazırda Yaxın Şərqdə vəziyyət çox həssasdır və beynəlxalq münasibətlər baxımından mürəkkəb xarakter daşıyır. Körfəz ölkələrinin, xüsusən Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin İrana hücuma hazırlaşdığı barədə iddialar regionda onsuz da mövcud olan gərginliyi daha da artırır. İranın hətta Naxçıvanı vurması ilə bağlı səslənən iddialar isə İslam həmrəyliyinə sarsıdıcı zərbə kimi qiymətləndirilir və belə addımların qonşu ölkələri müharibəyə sürükləmək riski yaratdığı barədə suallar doğurur.
Əgər qonşu ölkələr hərbi hazırlıq görürsə və İran buna cavab olaraq hücum edirsə, bu, regionda gərginliyi artırır və potensial münaqişəyə yol açır. Belə vəziyyətdə hərbi əməliyyatların başlanması bir tərəfdən provokasiya, digər tərəfdən cavab tədbiri kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin beynəlxalq hüquq baxımından hər bir ölkə öz hərəkətlərinə görə məsuliyyət daşıyır və atılan hərbi addımlar ayrıca qiymətləndirilir.
İslam dünyasında münaqişə formasına çevrilən proseslərdə iştirak edən hər bir dövlətin məsuliyyəti onun konkret hərəkətləri ilə ölçülür. Yəni hücum və ya zərər verən tərəf beynəlxalq və regional normalara görə daha çox tənqid və məsuliyyətlə üzləşir. Eyni zamanda, qonşu ölkələrin də təxribat və ya hərbi təzyiq göstərməsi vəziyyəti mürəkkəbləşdirə bilər, lakin bu faktorlar hücum edən tərəfin məsuliyyətini aradan qaldırmır.
Belə hallarda diplomatiya, vasitəçilik və beynəlxalq təşkilatların rolu xüsusilə vacib hesab olunur. Çünki münaqişənin genişlənməsi həm region daxilində, həm də qlobal səviyyədə ciddi siyasi, təhlükəsizlik və humanitar fəsadlar yarada bilər. Buna görə də gərginliyin müharibə mərhələsinə keçməməsi üçün dialoq və diplomatik həll yolları ön plana çıxır.
İran məsələləri üzrə ekspert Məcid Cavad Araz “Bakı-Xəbər” nəşrinə məsələ ilə bağlı açıqlamasında deyib ki, İranın bölgədəki müsəlman ölkələrinə raket hücumları strateji bir səhvdir: "Çünki bu ölkələr - istər ərəb ölkələri olsun, istər Azərbaycan olsun - bəyan edirdilər ki, ərazilərinin və hava məkanlarının İranın əleyhinə istifadə edilməsinə yol verməyəcəklər. Buna rəğmən İranın ərəb ölkələrinə, Azərbaycana və Türkiyəyə raket və dron hücumu etməsi, üstəlik mülki obyektləri hədəf seçməsi böyük strateji xətadır.
Bu ölkələrin beynəlxalq hüquqa görə özünü müdafiə etmək haqqı var. Bu səbəbdən də İran sözügedən addımı ilə özünü həmin ölkələrin legitim atəş hədəfinə çevirir. Məsələn, Qətər bu hüquqdan istifadə edərək İranın təyyarəsini vurdu.
Azərbaycana qarşı edilən hərəkət həm də mənəvi baxımdan böyük səhvdir. Çünki İran əhalisinin 40%-i Azərbaycan türklərindən ibarətdir.
Azərbaycan Respublikası da hər fürsətdə vurğulayıb ki, İrana edilən hücumlarda heç bir halda öz ərazisinin və hava məkanının istifadə edilməsinə icazə verməyəcək. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev gedib İran səfirliyində Əli Xameneinin həlak olması ilə bağlı başsağlığı verən tək lider oldu.
Ona görə də İranın bu hərəkəti böyük səhv idi və bu, İslam ölkələri arasında qarşıdurmaya apara bilər. Bütün bunların məsuliyyəti İran rejiminin üzərinə düşür. İran bu səhv hərəkətlərdən dərhal çəkinməlidir. İran Amerika və İsraillə müharibə edirsə, hədəflərini də məhz bu ölkələrdə seçməlidir."
Akif NƏSİRLİ
