Eduard Hakobyanın açıqlaması “Tramp yolu” ətrafında gedən müzakirələrdə əsasən hüquqi və institusional çərçivəni aydınlaşdırmağa yönəlib. Onun vurğuladığı məqam gömrük xidmətinin fəaliyyət göstərəcəyi və Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzv ölkə kimi bu birliyin hüquq sistemini tətbiq etməyə davam edəcəyidir. Bu yanaşma yolun Ermənistanın suveren ərazisi kimi qəbul edildiyini və onun üzərində nəzarətin formal olaraq Ermənistan dövlətində qaldığını göstərir.
Bununla belə, Aİİ faktorunu tamamilə neytral mexanizm kimi də dəyərləndirmək olmaz. Birliyin əsas siyasi və iqtisadi ağırlıq mərkəzi Rusiyadır və Aİİ hüququnun tətbiqi dolayısı ilə Moskvanın regional proseslərə təsir imkanlarını qoruyub saxladığını göstərir. Lakin bu təsir institusional və hüquqi səviyyədədir, birbaşa hərbi və ya təhlükəsizlik iştirakı anlamına gəlmir. Hakobyanın açıqlamasında Rusiya sərhədçilərinin, xüsusi xidmət orqanlarının və ya digər strukturlarının “Tramp yolu”nda yerləşdirilməsi ilə bağlı heç bir işarə yoxdur.
Əgər Ermənistan Rusiyanın konkret qurumlarının bu marşrutda iştirakına razılaşsaydı, bu, təkcə texniki bəyanatla deyil, açıq siyasi razılaşma və ya beynəlxalq sənəd səviyyəsində gündəmə gətirilərdi. Mövcud açıqlama isə daha çox İrəvanın balanslı mövqeyini əks etdirir: bir tərəfdən Aİİ çərçivəsində üzvlük öhdəliklərini qoruyur, digər tərəfdən yol üzərində birbaşa xarici nəzarət görüntüsündən yayınmağa çalışır.
Bu baxımdan, “Tramp yolu” ilə bağlı indiki mərhələdə Rusiyanın iştirakı daha çox dolayı və sistem xarakterlidir. Ermənistan bu mexanizmlə həm öz suverenliyini vurğulamağa, həm də regional güclər arasında manevr imkanlarını saxlamağa çalışır. Proseslərin gələcək inkişafı isə yolun təhlükəsizlik rejimi və beynəlxalq razılaşmaların məzmunundan asılı olacaq.
Akif NƏSİRLİ
