Azər Həsrət: "Venesuelada baş verənlər İran üçün açıq mesajdır"
ABŞ Prezidenti Donald Trampın "Truth Social" sosial media hesabında paylaşdığı “nəhəng armada İrana doğru irəliləyir” açıqlaması beynəlxalq gündəmdə ciddi rezonans doğurub. Bu bəyanat təkcə hərbi güc nümayişi kimi yox, eyni zamanda siyasi mesaj və diplomatik təzyiq elementi kimi qiymətləndirilir. Tramp çağırışında açıq şəkildə Tehranla saziş bağlamağın vacibliyini vurğulayaraq, ABŞ-ın danışıqlara hazır olduğunu, lakin bunun üçün vaxtın məhdud olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, İrana doğru hərəkət edən dəniz qüvvələri əvvəlkilərlə müqayisədə daha güclüdür və bu da Vaşinqtonun mövqeyini xeyli möhkəmləndirir. Tramp xüsusilə “şəffaf razılaşma” tələb etdiyini, İranın nüvə silahına sahib olmamasının bu razılaşmanın əsas şərti olduğunu diqqətə çatdırıb və məsələnin “həqiqətən həyati əhəmiyyət daşıdığını” vurğulayıb.
Bu açıqlamalar fonunda əsas sual ondan ibarətdir ki, Tramp İranı sadəcə təhdid edir, yoxsa doğrudan da Venesueladakı kimi hakimiyyət dəyişikliyi ssenarisi gündəmdədir. Mövcud ritorika birbaşa hərbi hücum elanından daha çox klassik siyasi və psixoloji təzyiq vasitəsi kimi görünür. ABŞ siyasətində bu yanaşma əvvəllər də dəfələrlə istifadə olunub: əvvəlcə güc nümayişi, ardınca isə danışıqlara çağırış. “Nəhəng armada” ifadəsi də məhz bu məqsədə xidmət edir – qarşı tərəfə ABŞ-ın alternativlərinin çox olduğunu göstərmək və onu güzəştə sövq etmək.
Bu kontekstdə Trampın əsas hədəfi İranı mümkün qədər tez danışıqlar masasına qaytarmaq və nüvə proqramı ilə bağlı ABŞ üçün məqbul, nəzarət edilə bilən razılaşma əldə etməkdir. “Vaxt məhduddur” mesajı da prosesi uzatmaq niyyətinin olmadığını, təzyiqin mərhələli şəkildə artırılacağını göstərir. Bu, ultimatum xarakterli diplomatiyadır, amma avtomatik olaraq müharibə demək deyil.
Məsələni Bakı-Xəbər-ə şərh edən siyasi şərhçi Azər Həsrət isə hesab edir ki, Tramp bu çağırışında zarafat etmir və vəziyyət kifayət qədər ciddidir. Onun fikrincə, İran rəhbərliyində dövlət ağlı yerindədirsə, bu mesaj mütləq ciddiyə alınmalı və danışıqlar masası arxasına oturulmalıdır. Azər Həsrət vurğulayır ki, Tramp milyonlarla dollar xərc çəkərək bu qədər güclü hərbi arsenalı boşuna İran istiqamətinə yönəltməyib. Bu nə zarafatdır, nə də sadə hədə. Onun sözlərinə görə, məşhur bir deyim var: filmin əvvəlində divardan tüfəng asılıbsa, filmin sonuna qədər o tüfəng mütləq atəş açacaq. Hazırda məhz “tüfəngin divardan asıldığı” mərhələdəyik. ABŞ-ın ən güclü hərbi qüvvələri artıq Hind okeanı hövzəsindədir və bunun atəş açıb-açmaması birbaşa İranın davranışından asılıdır.
Siyasi şərhçi hesab edir ki, İran ağılla davranaraq danışıqlara razı olsa, bu silahdan istifadə olunmaya bilər. Əks halda isə Tramp açıq şəkildə xatırladıb ki, ABŞ bu nəticənin nə olduğunu bir dəfə artıq göstərib və lazım gələrsə, bunu yenidən edə bilər. Bu baxımdan, nəticəni əvvəlcədən görüb yenə də dirəniş göstərmək ağılsızlıq olar.
Azər Həsrətin fikrincə, İran dəyişməlidir və onu idarə edənlər nəhayət bunu dərk etməlidirlər. XXI əsrdə köhnə idarəçilik modeli ilə davam etmək mümkün deyil. İran yenilənməli, dünya ilə ayaqlaşmalı, dövlət idarəçiliyində məzhəbçilikdən uzaqlaşmalı, dini rəhbərin statusu xalqın seçdiyi prezidentinkindən üstün olmamalıdır.
Onun qənaətinə görə, əgər bu reallıqlar nəzərə alınmasa, Tramp arsenalını işə salmaqdan çəkinməyəcək. Çünki Tramp zarafatı sevmir, dediyini edir. Venesuelada baş verənlər də İran üçün açıq mesajdır. Ağıllı siyasət başqasının səhvlərindən nəticə çıxarmaqdır. Hazırda İranın təkcə başqalarının yox, elə öz səhvlərindən nəticə çıxarması üçün də real şansı var. Keçən ilin yayında bunun üçün müəyyən imkanlar yaranmışdı və İranın hansı vəziyyətə salına biləcəyi bütün dünyaya göstərildi. Əgər bunun təkrarını, hətta daha ağır formasını istəyirlərsə, Tramp bunun baş verəcəyini artıq açıq şəkildə bəyan edib.
Dəniz NƏSİRLİ
