İstanbulun ilin bütün fəsillərində gəzməli-görməli yerləri ilə ziyarətçilərini yaxşı mənada heyrətə gətirməyi bacaran şəhərlər sırasında öndə gəldiyi mübahisəsiz həqiqətdir. Unudulmaz Çanaqqala səfərimizin sonunda qoynuna qayıtdığımızda bu şəhərlər gözəli bizi həm də çox gözəl bir yaz havası ilə qarşıladı. İstanbul gəzintisinə isə əfsanəvi Qalata muzey-qülləsindən başladıq.
İstanbulun tarixin ən dərin qatlarından bugünümüzə soraq verən memarlıq abidələri sırasında Qalata qülləsi özünün möhtəşəmliyi ilə seçilir. 330-395-ci illərdə Roma İmperiyasının, 395-1204 və 1261-1453-cü illərdə Bizans İmperiyasının, 1204-1261-ci illərdə Latın İmperiyasının, son olaraq isə 1453-1922 illərdə Osmanlı İmperiyasının paytaxtı olmuş İstanbulun ən hündür və ən qocaman abidəsi olan Qalata qülləsinin hündürlüyü 62,57 metrdir. Hazırda muzey və sərgi salonu kimi istifadə olunan qüllə 1348-ci ildə Bizans İmperatorluğu ilə ittifaq halında olan Cenevizlilər tərəfindən tikilib. Bundan daha öncə - 1267-ci ildə Cenevizlilər Haliçin şimalında yerləşən Qalata rayonunda "Pera" adlı bir koloniya qurur. (“Pera” yunancadan tərcümədə “qarşı tərəf, qarşı sahil” mənasını verir. Maraqlıdır ki, bu söz hazırda da yerli əhalinin leksikonunda qalıb. Hətta otel adlarının qarşısında belə, bu sözə rast gələ bilərsiniz – S.S) Bu müstəmləkənin hökmranlıq sahəsi Bizansın verdiyi icazə ilə vaxtında genişlənsə də, Cenevizlilər şimal-şərq istiqamətindəki təpəyə doğru nəzarət sahələrini uyğunsuz şəkildə artırır və 1335-1349-cu illər arasında bölgədə bəzi istehkamlar inşa edirlər. Bu sırada üstündəki xaça görə o dövrdə "Müqəddəs Xaç Qalası" (Turris Sancte Crucis) adlandırılan Qalata Qülləsi də inşa olunur. Lakin elə həmin ildə iki dövlət arasında müharibə başlayır, nəticədə qalanın yerləşdiyi təpə Cenevizlilərin nəzarəti altında qalır. 1453-cü ildə Fateh Mehmet Sultanın İstanbuli fəth etməsi ilə Cenevizlilər koloniyanı heç bir atışma olmadan Osmanlıya təslim edir. Bundan sonra qüllədə bir sıra yenidənqurma işləri aparılır, üzərindəki xaç Osmanlı bayrağı ilə əvəzlənir. Daha sonra – 1509-cu oldə yaşanan zəlzələ nəticəsində qüllədə yenidən dağıntılar baş verir və bu tarixi tikili bir daha yenidən qurulur. XVI və XVII yüzillərdə əsirlərin saxlanma yeri və ləvazimat anbarı kimi istifadə olunan Qalata qülləsi XVIII əsrdə yanğından qoruma məqsədinə xidmət etməyə başlayır, 1923-cü ildə Cumhuriyyətin elanından sonra isə dəniz qüvvələrinə verilir.
Əsrlərin sınağından çıxan, ötən illər ərzində bir neçə dəfə dağıntılara məruz qalan qüllə yalnız 1965-1967-ci illərdə restavrasiya olunaraq, hər qatı fərqli məqsədə xidmət edən turistik məkana çevrilib. 2013-də UNESCO-nun Türkiyədəki Dünya Mirası Keçici Siyahısına daxil edilən qülləyə 2020-ci ildə muzey statusu verilib. Hazırda qülləni ziyarət etmək həm rahat, həm də zövq vericidir. Belə ki, yuxarı qatlara qalxmaq üçün qüllənin içərisində ən müasir lift quraşdırılıb. Enmək üçün isə çox rahat keçidlərdən və işıqlandırılmış pilləkənlərdən istifadə edə bilərsiniz.
11 mərtəbədən ibarət qüllənin hər mərtəbəsində sizi tarixin sirli dolanbaclarında gəzdirəcək eksponatlar sərgilənir. 10-cu qatda dairəvi salonun hər tərəfində quraşdırılan teleskoplar vasitəsilə İstanbulun möhtəşəm mənzərəsini daha yaxından izləmək şansı əldə edəcəksiniz. Sonuncu – 11-ci qat isə açıq dairəvi balkondur ki, buradan da İstanbulun hər tərəfi “ovuc içi” kimi görsənir.
İstanbulun əsas simvollarından biri sayılan Qalata qülləsindən bu möhtəşəm şəhərin seyrinə siz də tələsin, mərtəbələri qalxdıqca tarixin sirli-əsatirli gerçəklərinin, son mərtəbədən isə İstanbulun ecazkar mənzərəsinin sehrinə düşmək istəyirsinizsə, qülləyə mütləq qalxın, İstanbuli bir də bu cür “fəth edin”...
Samirə SƏFƏROVA
Bakı-Çanaqqala-İstanbul-Bakı
