Çanaqqala Zəfərinin 106-cı ildönümü ərəfəsində baş tutan Türkiyə səfərimiz dünyanın bu cənnət köşəsinin daha bir tarixi məkanını kəşf etməyimizlə yadda qaldı. Səfərin ilk günündə ziyarət etdiyimiz Assos antik şəhəri, buranın ən ünlü nöqtəsi olan Atena tapınağının qalıqları özünün əsrarəngiz varlığı ilə sanki bizi yüz illər öncəyə apardı. Vulkanık yüksəklikdə yerləşən bu tapınaqdan ucsuz-bucaqsız Egey dənizinə elə gözəl bir mənzərə açılır ki, bu gözəlliyi anlatmağa söz acızdır, onu yalnız gedib öz gözlərinlə görməlisən... Bu gözəlliyə heyran olmamaq isə əldə deyil...
Antik dövrdə Troya adlandırılan bölgənin güney burnunda inşa olunan Atena tapınağı Çanaqqala şəhərindən 17 kilometr aralıda, Ayvacık qəsəbəsindəki Bəhramqala kəndində yerləşir. Tarix boyunca Lidya, Fars, Perqamon, Roma idarəetməsi altına düşən bölgə Orta əsrlərdə tərk edilib, 1880-1883-cü illərdə Amerika Arxeologiya İnstitutunun burada apardığı qazıntılar zamanı gənc amerikan memarı Frensis Bacon tərəfindən kəşf olunub. Dünya çapında olduqca önəmli tarixi qalıqlar sırasında özünəməxsus yer tutan Assosdakı Atena tapınağının inşasına miladdan öncə 2-ci yüzildə başlanıb.
Bu inşaatın tamamlanmasının isə miladdan öncə 530-cu illərə təsadüf etdiyi güman olunur. Maraqlıdır ki, günümüzə 32 sütunu gəlib çatmış tapınağın divarları tam dağılsa da, sütunların hamısının başlıqları olduğu kimi qalır. Tarixi qaynaqların verdiyi məlumata görə, orta əsrlərdə və Osmanlı İmperiyası dönəmində bu tarixi əsər restavrasiya olunub. Dəniz səviyyəsindən 236 metr yüksəklikdə yerləşən Assos antik şəhərinin ən önəmli abidələrindən olan Atena tapınağının UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs siyahısında yer alması da onun tarixi əhəmiyyətindən xəbər verir.
Tapınağın yaranma tarixi ilə bağlı günümüzə gəlib çatmış əfsanə də özünün ilginc hekayəsi ilə diqqət çəkir. Əfsanəyə görə, tapınaq adını qoruyucu ilahə Atenadan (Afina) alıb. Zevsin qızı olan və 12 ilahədən biri olan Atena bu bölgədə uzun müddət yaşayaraq özünün qoruyucu mələk funksiyasını yerinə yetirib. Öz dövründə həm də ibadət yeri olaraq bilinən Atena tapınağı hələ o zamandan insanların axın-axın ziyarət etdiyi yer kimi tanınıb, günümüzdə isə dünyanın hər yerindən tarixsevərlərdən tutmuş təbiət aşıqlərinə qədər bir çox insanların sevə-sevə üz tutduğu məkanlardan birinə çevrilib.
Öz dövründə ən böyük limana sahib olması Assosu bölgənin ən zəngin məkanına çevirib. Burada emal olunan andezit daşı isə içinə qoyulan cəsədləri tez bir zamanda çürütməsi ilə şöhrət tapdığından, Liviya, Suriya, Yunanıstan və Romaya ixrac olunub, sərdabələrin qurulmasında geniş istifadə olunub.
Assosu dünyada məşhur edən daha bir cəhət antik dövrün mütəfəkkirlərindən olan Aristotelin üç il burada yaşaması və fəlsəfə təhsili alması ilə bağlıdır. Eyni zamanda, Assos Pavlus tərəfindən də ziyarət edildiyindən, xristianlıqda müqəddəs yer kimi tanınıb.
Deyirlər, Çanaqqala da doğma Bakımız kimi özünün küləkli iqlimi ilə məşhurdur. Bizim səfərimiz də yaz fəslinin başlanğıcına təsadüf etdi, küləkli və yağışlı bir günə. Lakin buna baxmayaraq, o möhtəşəm yüksəkliyə qalxıb tarixin yüzillərin o üzündən gələn hənirtisini duymaq bizlərə inanılmaz sehrli anlar yaşatdı. Tarixə marağınız, doğanın gözəlliyinə sevginiz varsa, Assosa – Bəhramqalaya tələsin. Pandemiyanı isə boş verin, çünki Türkiyənin turizm sektoru bütün önləmləri almaqla bu taclı bəlanın fövqündə durmağı bacarıb. Yetər ki, siz də qaydalara əməl edib özünüzü qoruyasınız. Bir də, çalışın, Günəşin qürubunu o möhtəşəm yüksəklikdən izləyəsiz – Atena tapınağından... Peşman olmazsınız...
Türkiyənin Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə və Nazirlik nəzdində Türkiyə Turizm Tanıtım və İnkişaf Agentliyinə sonsuz təşəkkürlərlə
Samirə SƏFƏROVA
Bakı-İstanbul-Çanaqqala-Bakı
