Koronavirusa qarşı əsas vaksinlərdən biri sayılan “AstraZeneca” ilə bağlı dünya miqyasında ciddi ziddiyyət yarandığı müşahidə edilməkdədir. Dünya ölkələri bir-birinin ardınca “AstraZeneca”dan imtina edir, amma Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) məsələ ilə bağlı fərqli mövqe sərgiləyir. Baş verənlər Azərbaycan üçün də xüsusi maraq doğurur. Çünki yaxın tezlikdə “AstraZeneca”nın böyük partiyası ölkəmizə idxal edilməlidir.
Qeyd edək ki, baş nazir Əli Əsədov koronavirus infeksiyasının Azərbaycan ərazisində yarada biləcəyi təhlükənin qarşısının alınması və bu sahədə immunizasiya tədbirlərinin həyata keçirilməsi məqsədilə sərəncam imzalayıb. Həmin sərəncama görə, "İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi ilə “GAVİ Alliance” arasında imzalanmış dərman vasitəsinin tədarükünə dair 2020-ci il 18 sentyabr tarixli sazişə əsasən, İsveç Krallığının "AztraZeneca" şirkətinə məxsus 432 000 doza COVID-19 vaksin dərman vasitəsinin Azərbaycana idxalı 180 gün müddətində həyata keçirilməlidir. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ölkələr bir-birinin ardınca “AstraZeneca” peyvəndindən imtina edir. Məsələn, bu günlərdə Almaniya koronavirusa qarşı vaksinasiya prosesində “AstraZeneca” peyvəndindən istifadəni dayandırıb. Ölkənin Federal Səhiyyə Nazirliyinin “Paul Erlix” institutunun tövsiyələrinə əsasən bu addımı atdığı bildirilib. Qurumdan verilən açıqlamada qeyd olunur ki, “AstraZeneca” peyvəndinin damarlarda trombların yaranmasına səbəb olması barədə iddialar mövcuddur. Bu baxımdan da vaksinin yan təsirləri barədə əlavə araşdırmaların aparılmasına ehtiyac var.
Fransa prezidenti Emmanuel Makron da ölkəsində “AstraZeneca” vaksinindən istifadənin dayandırıldığını bəyan edib. Onun sözlərinə görə, bu qərar səhiyyə naziri Olivye Veranın tövsiyəsi əsasında qəbul olunub. Avstriya hökuməti “AstraZeneca” peyvəndi ilə vaksinasiyanı dayandırıb. Qərar peyvənd vurulandan sonra bir qadının ölümü və digərinin xəstələnməsinin ardından qəbul edilib. Avstriyanın Səhiyyədə Təhlükəsizlik Federal İdarəsinin bəyanatına əsasən, 49 yaşlı qadın peyvənd olunduqdan sonra vəfat edib. Onun ölümünə səbəb qan laxtalanması olub. Digər 35 yaşlı qadında isə vaksinasiya nəticəsində ağ ciyər damarlarında tromblar əmələ gəlib. Qeyd edək ki, Macarıstanda da “AstraZeneca” peyvəndi ilə vaksinasiya dayandırılıb. Norveç Dərman Preparatları Agentliyinin baş həkimi Siqurd Hortemo və Norveç İctimai Səhiyyə İnstitutu da "AstraZeneca" vaksini ilə bağlı narahatlıq doğuran məlumat yayıb. Məlumata görə, "AstraZeneca" vaksini vurulmuş şəxslərin ağ ciyər arteriyasında yüksək tromboemboliya, venaların trombozu və ya trombosit səviyyəsinin düşməsi kimi simptomlar yaranıb. İtaliya da "AztraZeneca" vaksinin tətbiqini dayandırıb. İtaliyanın Biella şəhərinin prokurorluğu isə peyvənd vurulmuş musiqi müəlliminin ölümündən sonra "AstraZeneca" vaksin partiyasına həbs qoyub.
Xatırladaq ki, artıq İslandiya, İrlandiya, və Niderlandda adıçəkilən vaksindən istifadə dayandırılıb. Bu fonda Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bir sıra Avropa ölkəsində “AstraZeneca“ peyvəndinin təhlükəsizliyinə dair tərəddüd və tənqidlərə münasibət bildirib. Beynəlxalq qurum bu peyvəndə qarşı hansısa tutarlı arqumentin olmadığını elan edib. Bildirilib ki, Avropa Dərman Agentliyi mümkün yan təsirlər kimi yalnız allergik reaksiyaların, xüsusilə də anafilaktik və həssas reaksiyaların qeydiyyata alınmasını tövsiyə edib. Qeyd edilib ki, Böyük Britaniyada beş milyon peyvənd olunan şəxs arasında 41 nəfərdə anafilaktik reaksiya baş verib. ÜST sözçüsü Marqaret Harris bildirib ki, “AstraZeneca” hazırda istifadə olunan digər peyvəndlər kimi yüksək keyfiyyətə malikdir: “Hazırda onun istifadəsini dayandırmaq üçün heç bir tutarlı arqument yoxdur. ÜST peyvəndlər barədə qərar verərkən müstəqil ekspertlərdən ibarət peyvənd komissiyasının tövsiyələrini əsas götürür”. Harris peyvəndin tətbiqindən sonra baş vermiş yan təsirlərlə bağlı məlumatların araşdırıldığını, lakin sağlamlıq problemləri ilə peyvənd arasında birbaşa əlaqənin indiyədək müəyyən edilmədiyini diqqətə çatdırıb. “AstraZeneca” şirkəti özü isə bəyan edib ki, qeydə alınmış 17 milyon doza yeridilməsi hallarının analizi ağ ciyər arteriyasında yüksək tromboemboliya, venaların trombozu və ya trombosit səviyyəsinin düşməsi kimi simptomların olmasını təsdiqləməyib.
Bunlar fonunda Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Cərrahiyyə Klinikasının dosenti Ədalət Rüstəm “sputnik” portalına açıqlamasında bildirib ki, "AstraZeneca" vaksini ilə bağlı yaranmış məlumatlar Azərbaycanda da narahatlıq yaratmaya bilmir: "AstraZeneca" peyvəndi alıb tətbiq edən ölkələrdən bu vaksinin yan təsirləri ilə bağlı gələn məlumatlar heç də ürəkaçan deyil. Vaksinin tromb yaratdığı, qan laxtalanmasına səbəb olduğu deyilir. Çox güman ki, Azərbaycan yayılmış bu məlumatlardan sonra "AstraZeneca" vaksinini almayacaq. Bir sıra Avropa ölkələrinin "AstraZeneca" vaksininin tətbiqini dayandırması Azərbaycan üçün də ciddi siqnaldır. Əgər Avropa ölkələrində vaksinin çox ciddi yan təsirləri qeydə alınıbsa, Azərbaycan da bu vaksini almaqdan imtina etməlidir".
Nahid SALAYEV
