Elçin Məmmədli: “Çap olunan məqaləmə görə poçt vasitəsilə qonorar alanda çox sevinmişdim”
Elə insanlar var ki, onların bioloji yaşı haqqında düşünə bilmirsən. Eşidəndə ki, dəyərli həmkarımız, tanınmış jurnalist-şair, satirik, “Təzadlar” qəzetinin əməkdaşı, Qarabağ müharibəsi veteranı Elçin Məmmədlinin 60 yaşı tamam olur, qulaqlarımıza inanmadıq. 22 dekabr onun doğum günüdür. Elçin Məmmədlini redaksiyamıza dəvət etdik ki, həm sevimli həmkarımızı ürəkdən təbrik edək, həm də 60 yaşın kitabını birgə vərəqləyək.
- Ruhən gəncsiniz, bu baxımdan Sizin 60 yaşınızın tamam olduğunu eşidəndə qulaqlarımıza inanmadıq...
- Düz 60 il əvvəl Zərdab rayonunun Seyidlər kəndində doğulmuşam, sonra atamın işi ilə əlaqədar ailəmiz Ağdaş rayonunun Ləki qəsəbəsinə köçüb. Ləki qəsəbəsindəki 6 saylı orta məktəbi bitirmişəm.
- Maraqlıdır, necə şagird olmusunuz?
- Qəribədir, həm çox dəcəl olmuşam, həm də yaxşı oxumuşam. Ümumiyyətlə, adətən dəcəl uşaqlar yaxşı oxuyan olmurlar. Məndə isə əksinə idi. Bu, müəllimlərimi çox təəccübləndirərdi. Orta məktəbi yaxşı qiymətlərlə bitirmişəm. 1977-1979-cu illərdə Almaniyada Sovet qoşunlarının tərkibində hərbi xidmətdə olmuşam. Ali təhsil almaq uşaqlıqdan böyük məqsədim olub. Əsgərlikdən qayıtdıqdan sonra ali məktəbə hazırlaşmışam, onda fəlsəfə və filologiya məni özünə daha çox cəlb edirdi. Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə imtahan verdim və bütün fənlərdən yüksək qiymət alsam da, xarici dildən kəsildim. Eşitdim ki, Azərbaycan İncəsənət İnstitutunda qəbul imtahanında xarici dil yoxdur və sənədlərimi bu ali məktəbə verdim, mədəni-maarif fakültəsinə qəbul olundum. Bu fakültəni ona görə seçdim ki, ürəyimdə tutduğum arzulara qovuşum, ədəbiyyatla, fəlsəfə ilə elmi şəkildə məşğul olum. Arzum aspiranturaya daxil olmaq idi. Mənə dedilər ki, aspiranturaya daxil olmaq istəsən, ali məktəbi qırmızı diplomla bitirməsən xarici dildən imtahan verməli olacaqsan.
- Yenə də xarici dil...
- Bəli. Mən isə xarici dildən imtahan verməmək üçün gecəmi gündüzümə qatıb oxudum və ali məktəbi qırmızı diplomla bitirdim. Birinci il aspiranturaya sənəd verdim, müəyyən problemlər üzündən qəbul ola bilmədim. Sonra isə 1988-ci ilin Milli Azadlıq Hərəkatı başladı və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini istəyən bir vətəndaş kimi mən də mitinqlərə qatıldım, meydanlara getdim.
- Milli Azadlıq Hərəkatına qoşulmağınız jurnalistikaya gəlməyinizə təkan oldu?
- Xeyr. Bu hadisələrə qədər artıq yazılarım dövri mətbuatda çap olunurdu. Uşaq vaxtı məndən “böyüyəndə hansı sənəti seçəcəksən” deyə soruşduqda “jurnalist olacağam” cavabını verirdim. Hələ orta məktəbdə oxuyarkən respublikada çıxan bütün qəzetləri oxuyurdum. “Bakı”, “Baku”, “Azərbaycan gəncləri”, “Kommunist” qəzetlərini, “Ulduz”, “Azərbaycan” jurnallarını mütəmadi olaraq izləyirdim. Uşaqlıqdan məndə ədəbiyyata, jurnalistikaya böyük maraq olsa da, ancaq ədəbiyyat, jurnalistika mənə ulduzlar qədər əlçatmaz görünürdü.
Əsgərlikdən döndükdən sonra, ali məktəbə qəbul olunmamışdan əvvəl peşə məktəbinə qəbul olundum, sonradan da bir müddət peşə məktəbində işlədim. Həmin məktəb keçmiş SSRİ-də yeganə peşə məktəbi idi ki, orada neft üzrə xarici ustalar təhsil alırdılar. O məktəbin direktoru Mirzağa Quluzadə məni yanına çağırdı. Gedib gördüm ki, onun yanında bir kişi var. Onu mənə təqdim edib dedi ki, Xudayat Həsənli “Azərbaycan gəncləri” qəzetinin elm-təhsil və gənclər şöbəsinin redaktorudur. O bizim məktəbdən yazı hazırlamağa gəlmişdi. Direktor ona mənim haqqımda məlumat verdiyi üçün, o mənə dedi ki, yazını götür redaksiyaya gətir, çap üçün baxarıq. Ürəyimdə çap olunmağı çox istəsəm də, yazı çap etdirməyə tərəddüd edirdim. Bir yazım vardı, vetnamlı tələbələrin Azərbaycandakı təhsil və yaşayış tərzi haqqında yazmışdım. Gətirib yazını redaksiyaya verdim, ancaq güman etmirdim ki, yazı çap oluna bilər. Hədsiz dərəcədə həyəcanlı idim. Bir gün baxıb gördüm ki, yazım çap olunub, uçmağa qanadım yox idi. O hissi heç cür ifadə edə bilmirəm... O dövrdə indiki kimi mətbuat bolluğu deyildi və o illərdə çap olunmaq həqiqətən də böyük qəhrəmanlıq idi. İkinci dəfə isə çap olunan məqaləmə görə poçt vasitəsilə qonorar alanda çox sevinmişdim. Bu minvalla da “Azərbaycan gəncləri” qəzetinin ştatdankənar müxbiri kimi fəaliyyətə başladım. Peşəkar jurnalistikaya 1983-cü ildə gəlmişəm.
- Milli Azadlıq Hərəkatına jurnalist kimi qatılmışdınız, yoxsa bir vətəndaş kimi?
- Orta məktəbdə oxuyanda ədəbiyyata, mütaliəyə çox ciddi marağım vardı. Hələ 6-cı sinifdə oxuyarkən Məmməd Səid Ordubadinin “Qılınc və qələm” kitabını oxumuşdum. Daha sonra İlyas Əfəndiyevin və digər yazıçıların əsərləri ilə tanış olmuşdum. Eyni zamanda da İkinci Dünya Müharibəsi qəhrəmanları haqqında çəkilən “Uzaq sahillərdə” və başqa vətənpərvərlik filmləri bizə hədsiz dərəcədə qəhrəmanlıq ruhu aşılamışdı. Sözün açığı, hər birimiz o qəhrəmanlara, o vətənpərvər insanlara bənzəmək istəyirdik. İkinci Dünya Müharibəsi qəhrəmanlarına həmişə elə böyük həsədlə baxmışam ki... Deyirdim ki, müharibə olsa, mən də gedərəm. Almaniyada xidmətimizin bitməsinə 6 ay qalmış Çin və Vyetnam arasında müharibə başladı. Bizdən “kim könüllü müharibəyə getmək istəyir” deyə soruşduqda mən və bir qazax irəli çıxıb könüllü olaraq müharibəyə getmək istədiyimizi bildirdik, lakin bizi müharibəyə aparmadılar.
1988-ci ildə bir vətəndaş kimi Milli Azadlıq Hərəkatına qoşuldum. Meydanda səsləndirilən bütün fikirləri etalon kimi qəbul etmirdim, elə çıxışlar vardı ki, məni narazı salırdı. 1992-ci ildə isə Qarabağ müharibəsinə getdim. Düşündüm ki, sözümü burada yox, Qarabağda deməyin zamanıdır.
- Döyüş yolunuz haralardan keçdi?
- Mən topçu kimi fəaliyyət göstərmişəm. Döyüş yolum 1992-ci ildə Haramı düzündən başladı. Əvvəlcə batareya komandirinin müavini idim. Komandirimiz 3 əsgərlə birgə yaralandı və mən komandir oldum. Komandir olduğum müddətin 5-ci günündə öz sərbəst koordinatlarım əsasında Qarabağda – Xocavənddə ermənilərin bütün Qarabağı təmin edən mərmi bazasını, 2 tankını, toplarını, BTR-lərini, 100-dən artıq canlı qüvvəsini yaylım atəşi ilə darmadağın etmişdim. Hadisə 1992-ci ilin 22 avqust tarixində baş vermişdi. O vaxt Şəmistan Əlizamanlı cəbhə xəbərlərində bu barədə məlumat yaymışdı, biz də düşmənə vurduğumuz ağır zərbəyə görə qürur hissi keçirirdik. Sonra döyüş yolum Zəngilan, Qubadlı, Laçın və Füzulidən keçdi. Qarabağ müharibəsi veteranıyam.
- Elçin bəy, ilk şeirlərinizi kimə yazmısınız bəs?
- Hamı kimi ilk şeirimi sevdiyim qıza yazmamışam, şeirlərim satira ruhunda olub. 4-cü sinifdə oxuyanda sinfimizdə baş verən qarışıq hadisələrə bir satirik şeir yazmışdım. Mənimki satiradır. Uşaqlıqdan Sabiri, Mirzə Cəlili çox oxuyurdum və mənə onların ruhu çox doğma idi, bu gün də doğmadır. Məni həmişə satira cəlb edib.
Ümumiyyətlə, poeziyanı çox sevirəm və saatlarla şeir deməkdən yorulmuram. Maraqlıdır ki, öz şeirlərimi deməyi sevmirəm, heç onlar yadımda qalmır da. Öz şeirlərimi təhlil etdikdən və poeziyanı daha dərindən duyduqdan sonra gördüm ki, yazdıqlarım poeziya ölçülərinə uyğun gəlmir. Çünki hamıya tənqidi yanaşırdım. Bundan sonra poeziyadan tənqidçiliyə keçdim. Rəhmətlik Bəxtiyar Vahabzadə ilə dostluq edirdim. Mərhum şairimiz Söhrab Tahirlə ata-bala kimi idim. Xalq şairi Nəriman Həsənzadə ilə də çox doğmayıq. Musa Yaqub, Nüsrət Kəsəmənli, Cabir Novruz, Məmməd İsmayılla da həmçinin çox doğma olmuşuq. Poeziyamızın klassiklərindən Mirvarid xanım Dilbazi ilə də yaxın ünsiyyətimiz vardı. Dəfələrlə hər birinin evində olmuşam, şeirlərini dinləmişəm və yeri gələndə tənqidi qeydlərimi bildirmişəm.
- Onları tənqid etdiyinizə görə Sizdən incimirdilər ki?
- Qətiyyən, əksinə, çox sevinirdilər. Bir dəfə Bəxtiyar Vahabzadə kimi nəhəng bir şairin çap olunan şeirlərindən birinə irad bildirib dedim ki, Bəxtiyar müəllim, bu şeirdə bu misra belə olsa, daha yaxşı olar. Dedi, ay oğul, nə gözəl tapmısan. Mən özüm Məmməd Araz, Bəxtiyar Vahabzadə və digər şairlərimizin vurğunuyam.
- Jurnalistika Sizi arzularınıza qovuşdura bildimi?
- Müstəqilliyimizin ilk illərində bəzi dövlət qəzetləri bağlandı, bəzilərinin isə adı dəyişdirildi. Həmin dövrdə mən tərəddüdlər içində qaldım ki, yazılarımı hansı qəzetə verə bilərəm? Həmin dövrdə nəşr olunan “Boz qurd”, “Ədalət”, “Şərq”, “Millət”, “Müxalifət”, “Azərbaycan müəllimi”, “Ədəbiyyat və İncəsənət” və başqa qəzetlərə yazılar verirdim. Bu qədər qəzetlə əməkdaşlıq etməyimə rəğmən, özümü daha çox “Təzadlar”da tapdım. Bu qəzetdə işləsəm də, özümü müstəqil jurnalist hesab edirəm. Çünki başqa qəzetlərlə də əməkdaşlıq edirəm. Hər qəzetin öz ruhu var. “Təzadlar”da mənim “Həftəbecər” rubrikam var.
- Bəli, Sizin bu rubrikanız doğrudan da özünə oxucu auditoriyası toplaya bilib. Bu Sizin jurnalist kimi çox incə yumor və satira ruhunuzu meydana çıxarır. “Həftəbecər” necə yarandı?
- Bayaq qeyd etdim ki, məktəb illərindən Sabirin və Mirzə Cəlilin vurğunu olmuşam. “Hophopnamə”, eləcə də Mirzə Cəlilin felyetonları məni özünə cəlb edirdi. İndiyə qədər də o felyetonların bir çoxu yadımdadır. Yəqin ki, klassiklərimizin satirik ruhu mənim də qələmimə hopub. Ümumiyyətlə, hadisələrə qeyri-ixtiyari olaraq satirik, atmacalı yanaşıram. Hamı kimi mən də hansısa bir xəbəri oxuyuram, amma mən o xəbərdən bir cümlə tapıb ona satirik mizan, ölçü verirəm. Bu yazılar, əslində, neqativləri tənqid edib, bu cür insanları islah etməkdir.
- Bayaqdan satiradan danışırıq, heç sevgi şeirləri yazmadınız?
- Yazdım, niyə yazmadım... Bir qızın saçları xoşuma gəlmişdi, onun saçlarına bir şeir yazdım.
Özün bir aləmsən, ruhun bir aləm,
Qəlbimə məlhəmdi sənin saçların.
- Yubiley münasibətilə yazdıqlarınızla bağlı kitab çap etmək fikriniz yoxdumu?
- Bu il iki kitab çap etməyi nəzərdə tutmuşdum. Həm “Həftəbecər” yazılarımı kitab şəklində çap etmək istəyirdim, həm də Qarabağ müharibəsilə bağlı xatirələrimi yazıb kitab halına salmaq niyyətində idim. Lakin maddi çətinliklər üzündən nəşr etdirə bilmədim. Arzularım köhnəlmir və nə zamansa o kitabları çap etdirəcəyəm.
- Təbii ki, yaradıcı adamın dayağı ilk növbədə onun ailəsi olmalıdır. Bu baxımdan, Sizi xoşbəxt saymaq olarmı?
- Sözsüz ki, xoşbəxt saymaq olar. Gələn il ailə həyatı qurmağımızın 30 illiyi olacaq. İki övladımız var. Qızımız işləyir, oğlumuz isə tələbədir. Kiçik bir ailəmiz var və ailəmdən çox razıyam.
- Siz kənardan “öz tükünün üstündə dolanan adam” təsiri bağışlayırsınız. Bu doğrudan da belədir?
- Elin gözü tərəzidir. Çalışıram ki, hər kəsə faydam dəysin. Uşaqlıqdan faydalı olmağa çalışıram. Kimin köməyimə ehtiyacı olursa, onun dadına çatıram...
İradə SARIYEVA
