Cəmşid Əliyev: “Son zamanlar dəfn mərasimləri ilə bağlı aparılan kampaniya nəticəsində təmtəraqlı məzarların sayı, qismən də olsa, azalıb”
Avropa ölkələrində qəbiristanlıqlara girərkən orada varlı və ya kasıb qəbrini ayırd etmək mümkün olmur. Çünki bütün qəbiristanlıqlarda məzarlar standartdır. Heç bir qəbir bir-birindən böyük başdaşına, heykəlinə görə fərqlənmir. Avropa ölkələrində, eyni zamanda, qonşu Türkiyədə vəfat edənin adı, soyadı, doğum və ölüm tarixi yazılmaq şərtilə mərhuma kiçik başdaşı qoyulur. Ancaq Azərbaycanda isə vəziyyət fərqlidir. Bu vəziyyət tək paytaxtda deyil, eyni zamanda bölgələrdə də yaşanır.
O da məlumdur ki, dəfn-yas mərasimi ilə bağlı müəyyən problemlər yaşanır. Qəbirlər təmtəraqlı formada hazırlanır, dini mərasimlər ifrata varan formada keçirilir.
Bəllidir ki, bu sahədə görülən işlər sayəsində bəzi bölgələrdə dini mərasimlər xüsusi qaydada keçirilir. İlk olaraq, bu qayda Naxçıvanda tətbiq olundu, daha sonra bəzi bölgələrdə. Bunun bütün ölkəyə tətbiq olunması gözlənir.
Dəfn mərasiminin standart formada olacağı ehtimal olunur. Milli Məclisin Dini qurumlar və ictimai birliklər komitəsinin sədri Siyavuş Novruzov “Dini mərasimlər: tarix, ənənə və hüquq” adlı tədbirdə çıxışı zamanı bildirib ki, kimliyindən asılı olmayaraq, hər kəs eyni qaydada dəfn mərasimi keçirəcək. O qeyd edib ki, Azərbaycanda dini mərasimləri islam dini, ənənələrlə yanaşı, qanunlarla da tənzimləmək zəruridir: “Mərasimlər elə qaydada olmalıdır ki, bir-birindən fərqlənməsin, uyğunluq təşkil etsin, israfçılığa yol verilməsin, hər kəs öz imkanına uyğun mərasim keçirə bilsin. Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi bu iştiqamətdə iş aparır, çağırışlar edir. Artıq Naxçıvanda və bəzi rayonlarda dini mərasimlər sadələşdirilmiş formada keçirilir. Lakin hələ də bir çox rayonlarımızda israfçılığa yol verilir. Bu istiqamətdə iş aparılmalıdır. Cəmiyyəti inandırmalıyıq ki, mərasimlərdə israfçılığa yol vermək lazım deyil, dində də belə bir şey yoxdur. Elə etməliyik ki, insanlar mərasimdən sonra uzun müddət bunun əziyyətini çəkməsin, borc içində qalmasınlar. Azərbaycanda yas mərasimləri əvvəllər 40 gün keçirilirdi, lakin sonra zaman-zaman sadələşdirildi və hesab edirəm ki, bundan sonra da sadələşdirilməlidir”.
S.Novruzov onu da qeyd edib ki, məzarlıqlar haqqında qanun təsdiq olunduqdan sonra maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq, hər kəs eyni qaydada dəfn mərasimi keçirəcək.
Tək ekspertlər deyil, eyni zamanda, ictimaiyyət də, kimliyindən və maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq, hər kəsin eyni qaydada dəfn olunmasının tərəfdarıdır.
Dinşünas Cəmşid Əliyev bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, məzarlar standart formada olmalıdır. Bu qayda tək bir-iki rayonu deyil, bütün ölkəni əhatə etməlidir: “Dəbdəbəli qəbir daşları ləğv olunmalı və onlar standart, vahid formada olmalıdır. Əksər bölgələrdə haqqın rəhmətinə qovuşmuş insanlara dəbdəbəli məzarların tikilməsi, heykəl və büstlərin qoyulması, demək olar ki, adi hal alıb. Bir neçə il əvvəl insanlar bir-birinin bəhsinə girərək, banklardan kredit götürərək, rəhmətə gedən şəxsə dəbdəbəli məzar hazırlatdırırdılar. Etiraf edək ki, son zamanlar bu sahədə aparılan kampaniya nəticəsində təmtəraqlı məzarların sayı, qismən də olsa, azalıb. Hətta başdaşı ustası ilə bu yaxınlarda dialoqum oldu. O mənə bildirdi ki, indi çox adam artıq sadə başdaşına üstünlük verir. Həmin şəxs bunun onların qazancına təsir etdiyini dedi. Ancaq bu məsələdə biz məlum işlə məşğul olanları deyil, doğması rəhmətə gedən insanları düşünməliyik. Onlar acısını çəkmək əvəzinə, yas mərasimini, məzarın qiymətini düşünürlər. Ümumiyyətlə, islam dinində dəbdəbəli başdaşı haram sayılır. İslam dininə görə, qəbir müəyyən zaman sonra itməlidir. Çox dəbdəbəli qəbirlər, başdaşları israf olduğu üçün haram sayılır”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, dini mərasimlərdə israfçılıq aradan qaldırılmalıdır: “Məlumdur ki, Naxçıvanda və bəzi bölgələrin yas məclislərində israfçılıq baş vermir. İsrafın qarşısı alınıb. Bu nümunə digər bölgələrdə də tətbiq olunmalıdır. Belə bir qayda vəfat etmiş şəxsin yaxını tərəfindən tətbiq olunsa, həm Allah rizasına, həm də dövlətin milli maraqlarına uyğun gələr".
Günel CƏLİLOVA
