Azərbaycanda ən çox müzakirə edilən, hər tərəfdən tənqid edilən sahələrdən biri məhz təhsil sahəsidir. Təhsil elə bir sahədir ki, burada həyata keçirilən hər bir islahat xalqın, dövlətin xeyrinə olmalıdır.
Təhsil sahəsi uşaqdan tutmuş böyüyə qədər hər kəsi maraqlandırır. Təhsil Nazirliyinin verdiyi hər bir qərar, açıqlama cəmiyyətin hər bir sferasında ciddi müzakirə edilir...
Təhsil naziri Emin Əmrullayev iyulun 27-də keçirdiyi brifinqdə bir sıra açıqlamalar verib, təkliflərlə çıxış edib. Nazir tədrisin müddətinin artırılmasını təklif edib: “Təhsilin keyfiyyətinə təsir edən əsas amil tədris günlərinin sayıdır. Bizim cəmiyyətimiz isə hələlik tədris günlərinin sayının artırılmasına ürəklə yanaşmır”.
O bildirib ki, nümunə göstərilən ölkələrdə tədrisin müddəti, təxminən, 42-44 həftədir: “Azərbaycanda isə bu 36 həftədir və orta müddət sayılır. Təhsil işçisi olaraq hesab edirəm ki, müddətin artırılması yaxşı olardı. Lakin cəmiyyətimiz müddətin uzadılmasına ağrılı məsələ kimi baxır. Tədris müddətinin iyunun 14-dək uzadılması ilə bağlı islahatımız bu günə kimi də qınanılır...”
Nazir cəmiyyəti uşaqları oxumağa həvəsləndirməyə və tədris müddətinin uzadılmasına dəstək olmağa dəvət edib.
Nazir brifinqdə məktəbli formaları ilə bağlı məsələyə də toxunub. E.Əmirullayev bildirib ki, formanın qiymətinə nazirlik müdaxilə edə bilməz: “Məktəbli formasının qiymətini Təhsil Nazirliyi yox, bazar müəyyən edir”.
Nazirin hər iki fikri cəmiyyətdə ciddi narazılıqla qarşılanıb. Əksər insanlar deyir ki, hər iki məsələyə yanaşma yanlışdır. Nazirin “məktəbli formasının qiymətini Təhsil Nazirliyi yox, bazar müəyyən edir” fikri də ciddi rezonans yaradıb və narazılıqla qarşılanıb. Suallar yaranır ki, nazirlik nə üçün bu vacib məsələni bazarın ixtiyarına buraxır? Bəlkə istehsalçı elə qiymət qoyacaq ki, valideynlərin onu almağa maddi gücü catmayacaq?
42-44 həftəlik tədris kimə və nəyə lazımdır, bunun əhəmiyyəti nə ola bilər? Nazirlik niyə məktəbli formalarının qiymətlərinə nəzarət etmir, dərsliklər kimi onu da işbazların ümidinə buraxır?
Elyar İslamoğlu: “Məktəbli formasının tez-tez dəyişdirilməsi və onların qiymətinin də işbazların, bazarın ixtiyarına buraxılması narahatedicidir”
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Elyar İslamoğlu “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, nazirin son açıqlamaları ilə bağlı sosial şəbəkələrdə gedən müzakirələrə şahid olub. Nazirin açıqlamalarından təəccübləndiyini deyən alimin sözlərinə görə, cəmiyyət, xalq yeni nazirin təhsilin inkişafı ilə bağlı faydalı islahatlar aparacağını, qərarlar verəcəyini gözləyirdi: “Amma biz bir neçə dəfədir verilən qərarlardan, açıqlamalardan, açılan müzakirələrdən görürük ki, əksinə, təhsilimiz günü-gündən daha da çökür, inkişaf etmək əvəzinə daha da geri gedir. Nədən cənab nazir xarici ölkələrdəki təhsilinin keyfiyyətini öz ölkəmizə gətirmir, xarici ölkələrdə müəllimlərə verilən maaşı tətbiq etməyə maraq göstərmir, həmin ölkələrdə şagirdlərə edilən güzəştlərin, məktəblərə qayğının nümunələrini Azərbaycana daşımır, amma xarici ölkələrdə tədrisin müddətinin uzun olduğunu əsas gətirib burada da tədrisin müddətini uzatmaq istəyir? Əsas olan tədrisin müddətinin uzadılması yox, təhsilin keyfiyyətidir, bunu qaldırmaq lazımdır. Şagirdlərə heç bir istirahət vermədən lap 12 ay dərs keçilsə belə, tədrisin keyfiyyəti aşağıdırsa, keyfiyyətli dərs verilmisə bununla heç nəyə nail olmaq olmaz. Bu gün orta məktəblərdə şagirdlərin xeyli problemi var, psixoloq çatışmazlığı mövcuddur, təsadüfi adamların “psixoloq” işləməsi kimi halların şahidiyik. Bunun nəticəsində də şagirdlərin kütləvi intihar etdiyini, narkomaniyaya bulaşdığını, qız şagirdlərin pis yollara düşdüyünü müşahidə edirik. Təhsil Nazirliyi əslində ilk növbədə bu cür məsələləri həll etməlidir. Məktəblərdə korrupsiya, rüşvətxorluq halları var, attestatlar pulla satılır, Bakının mərkəzində də, rayon və kəndlərdə çox bərbad vəziyyətdə olan təmirsiz məktəblər var. Dərsdən yayınma halları geniş yayılıb. Onların da xeyli bir hissəsi kasıblıqdan, geyim, məktəb ləvazimatları ala bilmədikləri üçün məktəbə getmir. Rayon yerlərində IX-X sinif şagirdi olan qızların məcburi ərə verilməsinin şahidi oluruq. Təhsil Nazirliyi bu cür ciddi məsələləri aradan qaldırmalıdır...Təhsil naziri məktəblərdə rüşvətin kökünü kəsməli, tədrisin keyfiyyətini qaldırmaq barədə düşünməlidir. Tədris müddətinin 36 həftədən 42-44 həftəyə qədər uzadılması təhsilin inkişafına heç bir fayda verə bilməz”.
Şagird formaları ilə bağlı məsələyə gəlincə, E.İslamoğlunun sözlərinə görə, hər tədris ilində, yaxud bir neçə ildən bir məktəbli formalarının dəyişdirilməsi, ailələr qarşısına dolayısı ilə tələb qoyulması ki, yeni məktəb formaları alınmalıdır, bu da mənfi haldır: “Məktəbli formasının tez-tez dəyişdirilməsi və onların qiymətinin də işbazların, bazarın ixtiyarına buraxılması narahatedicidir. Müharibdən sonra və pandemiyanın hər an alovlanmağa hazır olduğu bir vaxtda ailələrin sosial vəziyyətinin acınacaqlı olduğu hər kəsə məlumdur. Biz get-gedə insanların müflis olduğunun şahidi oluruq. İmkansızlıqdır. Hər şeyin qiyməti bahalaşıb. Məktəb ləvazimatlarının qiyməti əvvəlki illərə nisbətən bir neçə qat artıb. Valideyn böyük uşağına aldığı məktəbli formasını növbəti illərdə o biri uşaqlarına da geydirə bilirdi. Məktəbli formalarının tez-tez dəyişdirilməsi həm də ailə büdcəsinə mənfi təsir edir. Başa düşürəm, cənab nazirin özünün imkanı yaxşıdır, maaşı yüksəkdir, eləcə də digər nazirlərin, məmurların, millət vəkillərinin də gəlirləri çoxdur, obyektləri, əlavə gəlir yerləri, otelləri, restoranları, istirahət mərkəzləri var, ona görə də onlar üçün məktəbli geyimləri almaq, yaxud onun qiyməti, formaların tez-tez dəyişdirilməsi əhəmiyyətli deyil. Amma aşağı büdcəli ailələrin, xüsusilə də işsizlərin, günəmuzd işləyənlərin gəlirləri çox azdır. Bu cür ailələrdə hətta məktəbli formasının alınması da problemdir...Növbəti dərs ilinin başlanmasına təxminən ay yarım vaxt qalıb. Elə ailə var ki, 4-5 uşağı məktəbə gedəcək. Hər uşağa da yeni forma alınmalıdır. Məktəbli formalarının qiymətini bazarın formalaşdırması o deməkdir ki, formanı kim neçəyə istəyir satacaq və valideyn də məcbur olub alacaq. Bu belə olmamalıdır və bütün ölkə üçün vahid bir forma seçilməli, qiyməti isə dövlət, Təhsil Nazirliyi müəyyənləşdirməlidir”.
Vüsalə Ağabəyli: “Tədris həftəsinin sayını artırmaqla nə əldə edəcəyik? - Uzanmış keyfiyyətsiz təhsil”
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə Ağabəyli də bu məsələlərdə həmkarının fikirlərini bölüşür: “Gənc nazir təyin olunandan ümidlə təhsildə islahatlar gözləyirdik. Müəyyən müddət keçməsinə baxmayaraq, köhnə ənənəni davam etdirir, hətta deyərdim, vəziyyəti daha da qəlizləşdirir. Bu da onu sübut edir ki, təkcə savad önəmli deyil, idarəetmə üçün həmçinin səriştə, bacarıq və cəsarət lazımdır. Emin müəllim sadə insandır, çox gözəl, Avropa təcrübəsi və təhsili var, bu da əntiqə. Bəs bizim təhsil sistemi ondan necə yararlana bilir? Bu faydasız söhbətlər kimə lazımdır axı? Nümunə göstərilən ölkələrin tədris həftəsinin çoxluğundan danışınca, həmin təhsil müəssisələrindəki təhsilin keyfiyyətindən, səmərəliliyindən danışmaq lazımdır. Başa düşürük, Emin müəllimin işi çətindir, amma ən azı keyfiyyət üçün edilən cəhdləri görmək istəyirik. Tədris həftəsinin sayını artırmaqla nə əldə edəcəyik? - Uzanmış keyfiyyətsiz təhsil. Heç olmazsa, nümunə gətirilən ölkələrinin birinin təhsil modeli üzərində bizdəki sistemi yeniləsin, tədris planları və xüsusilə kadrları gözdən keçirsin.
Təhsil sistemindəki yararsız və "kiflənmiş" kadrlara, müəssisələri qeybət yuvasına çevirən kadrlara qarşı sərt addımlar atmağa cürət etsin.
Gənc, yaradıcı və potensiallı kadrların önünü açsın. Sistemin yenilənməsi və keyfiyyətinin təminatı üçün strateji plan təqdim etsin, boşluqları üzə çıxarsın.
Nümunə gətirdiyi univetsitetlərə tələbələr niyə axışıb gedir, bunun səbəbıərini araşdırsın.
Yoxsa keyfiyyətsiz təhsili saqqız kimi uzatmaqla yenilik etmək mümkün deyil.
Belə şey olar, hər şeyi kiminsə ixtiyarına vermək? Təhsil Nazirliyinin xüsusi səlahiyyəti var müdaxilə etməyə! Pandemiya dövründə bütün universitetlərin öz ixtiyarına buraxdı tədrisin təşkilini, imtahanları, indi də məktəbli formasını bazarın qiymətinə buraxır. Bəs fərdi qaydada müəssisələr özü prosesi apara bilirsə, qiymətləri bazar müəyyən edirsə, Təhsil Nazirliyinin rolu nədən ibarət olacaq? Ümumiyyətlə, bir nüans da var. Çox önəmli bir nüans. Təhsil Nazirliyi hazırda sanki ancaq orta təhsil müəssisələri haqqında düşünür və fikirlər bildirir. Universitetlər haqqında ümumiyyətlə, ciddi bir təklif və ya addım atılmır. Məsələn, AR Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında qanunda qeyd olunub ki, “Eyni dövlət müəssisə, təşkilat, idarə və orqanlarında yaxın və ümumiyyətlə qohumluq münasibətlərində olan vətəndaşların işləməsi qanunla qadağandır. Qanunda qeyd olunur ki, qohumluq münasibətlərində olan vətəndaşların eyni dövlət orqanlarında tabelilik formasında, yəni biri digərinə nəzarət edirsə, bu formada çalışması qəti qadağan və yolverilməzdir”.
V.Ağabəyli deyir ki, Təhsil Nazirliyi bu məsələlərə niyə nəzarət etmir? Onun vurğuladığına görə, bndan başqa, 80 yaşına çatmış və fəaliyyəti "dedi-qodu" ilə keçən vəzifə sahiblərinə, işə yararsız kadrların yüksək vəzifələrdə oturub tədrisin önündə ciddi maneələr yaratmağına, əmək şəraitində ayrıseçkiliyə yol verilməsinin tənzimlənməsinə, əmək şəraitinin yaxşılaşdırılmasına niyə münasibət bildirmir? “Tədris həftəsinin sayını uzatmaqla təhsilə heç bir yenilik gətirmək olmaz, cənab nazir! Sizdən keyfiyyətə xidmət edən islahatlar gözləyirik!”- deyə dosent bildirdi.
İradə SARIYEVA
