Bu gün cəmiyyətimizdə xarici dilləri, xüsusən də ingilis dilini öyrənməyə böyük maraq var. Ona görə də, əksər valideynlər övladlarının xarici dillər öyrənməsinə çalışır. Amma araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycanda bir çox orta ümumtəhsil məktəblərində xarici dillərin öyrədilməsi, tədrisi lazımı səviyyədə deyil. Məlumatlara görə, hazırda əksər orta ümumtəhsil məktəblərində xarici dil fənninin tədrisi ilə bağlı metodik vəsaitlər, linqivistik aparatura və texnika, demək olar ki, yox səviyyəsindədir.
Baxmayaraq ki, xarici dillər I sinifdən başlayaraq XI sinfə qədər tədris olunur, amma şagird orta məktəbi bitirəndə belə xarici dilləri heç orta səviyyədə mənimsəyə bilmir. Bunu da çox zaman dərsliklərin səviyyəsinin aşağı olması və başqa amillərlə bağlayırlar.\
Orta məktəblərdə xarici dillərin, xüsusən də ingilis dilinin öyrədilməsi səviyyəsi niyə aşağıdır? Niyə orta məktəbdə xarici dil fənninin tədrisi belə zəifdir?
“Biz şagirdlərə və tələbələrə dili yox, qrammatikanı öyrədirik, ona görə də şagird qaydaları bilir, amma danışa bilmir”
Professor Həbib Zərbəliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu olduqca aktual bir məsələdir. “Bu məsələ ağrılı yerimizdir. Respublika məktəblərinin əksəriyyətində, hətta Bakının özündə belə xarici dillərin öyrədilməsi üçün texniki təchizat yoxdur. Hətta xarici dilləri öyrədən universitetlərin özündə belə təchizat yoxdur. Ona görə də, əlbəttə, səviyyə belə aşağı olacaq. Üstəlik də, biz şagirdlərə və tələbələrə dili yox, qrammatikanı öyrədirik. Ona görə də şagird qaydaları bilir, amma danışa bilmir. 5-6, 10 il məktəbdə ingilis dili öyrənir, amma ingilis dilində danışa bilmir. Çünki müəllimlərin özlərinin də əksəriyyəti o səviyyədədir, qrammatikanı bilir, amma danışa bilmir. Əlbəttə, ona görə də nəticə belə olacaq. Xarici dili danışaraq öyrənmək lazımdır. Bizdə isə, təəssüf ki, danışaraq öyrənmək yoxdur. Müəllim özü danışa bilsin, müəyyən təchizatlar, linqafon kabinetləri olsun ki, şagird də, tələbə də bundan istifadə edib öyrənə bilsin. Ona görə də, güman etmirəm ki, yaxın illərdə bizdə bu sahədə ciddi irəliləyişlər olacaq. Məsələn, deyək ki, insanlar gedir “British Petroleum”un kurslarında bir ay, iki ay, 20 gün iştirak edir, oranı bitirdikdən sonra normal danışır. Çünki orada onlara danışıq dilini öyrədirlər, qrammatikanı öyrənmək çətin deyil, onu sərbəst də öyrənmək olar. Amma danışıq üçün mütləq dialoq, yaxud qrup şəklində şərait lazımdır. Əks halda xarici dilin öyrəndilməsi müsbət nəticə vermir”.
H.Zərbəliyev həmçinin vurğuladı ki, Azərbaycanda xarici dil dərsliklərinin əksəriyyətini şagirdlər haqqında təsəvvürü çox az olan, yaxud olmayan insanlar yazır. “Məsələn, bir elmlər doktoru, yaxud bir akademik gedir 3-cü, 5-ci sinfə dərslik yazır, amma baxırsan ki, o dərslik deyil, akademik səviyyəli bir işdir. Ona görə də, şagird onu oxuyanda qavraya bilmir. Bu təkcə xarici dillə bağlı deyil, tarixi, coğrafiyanı yazanların da dərsliklərini oxuyursan, elə bilirsən yuxarı kurs tələbələri üçün yazılıb, yaxud geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub. Ona görə də, dərslikləri elə insanlar yazmalıdır ki, həm praktikası, həm qrammatik bilikləri və orta məktəblərlə daimi əlaqəsi olsun, ya da orta məktəbdə işləsin. Vaxtilə dərsliklərin qiymətləndirilməsi şurası vardı, ekspert kimi məni də ora cəlb etmişdilər. Bizə, tutaq ki, 3-cü sinif üçün 10 xarici dil dərsliyi layihəsi gəlirdi, biz onları yoxlayırdıq, onların da böyük əksəriyyətini elmlər doktorları yazırdı. Belə layihələrin çoxunu geri qaytarırdım. Hətta çox münaqişəli şəraitlər yaranırdı, bizi qəzetlərdə tənqid edirdilər və sair. Yaxşı dərsliyi seçmək üçün bu cür münaqişəli münasibətlə üzləşirdik. Bir neçə il o şurada oldum və çalışdım ki, yaxşı dəsrlikləri seçək. Düzdür, kifayət qədər yaxşı dərsliklər olmurdu, amma pislərin içindən ən yaxşılarını seçirdik”-deyə H.Zərbəliyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
