Azərbaycan tarixinə möhtəşəm bir hadisə kimi daxil olan 44 günlük Vətən müharibəsinin bədii sənətdə, xüsusən də kinoda öz əksini tapması, bütün hadisələrin incəliyi, detallarının ifadə olunması olduqca vacib bir məsələdir.
Əzəmətli, müzəffər Azərbaycan Ordusunun, əsgər, zabit və generallarımızın göstərdikləri böyük qəhrəmanlıqlar, əzm və cəsarət, sərgilədikləri unikal döyüş taktikasının bütün dünyanı heyrətə gətirdiyi məlumdur.
Bu müharibənin içində açıq döyüşlər də, kəşfiyyat da, əks-kəşfiyyat da, xüsusi təyinatlılarımızın, bir sözlə, ordumuzun böyük şücaəti var. Bu da imkan verir ki, bunların hər biri haqqında ayrılıqda bədii filmlər, seriallar çəkilsin. Gizlin deyil, Azərbaycan kinematoqrafiyasının elə gücü yoxdur ki, bu mövzularda filmlər çəksin, əgər çəksələr də, mövzunu şikəst edəcəklər.
Ümumiyyətlə, tarixi filmlər, tarixi hadisələri, müharibələri bədii filmə çevirmək sahəsində qardaş Türkiyənin böyük təcrübəsi var. İndiki rejissura ilə hazırkı şəraitdə bu mövzunu Azərbaycan kinematoqrafının ixtiyarına buraxmaq mövzunu məhv etmək deməkdir.
44 günlük müharibə ilə bağlı mövzunun kinolaşdırılması işinin, kəşfiyyatımızın fəaliyyətinin, açıq, əlbəyaxa döyüşə girən qəhrəmanlarımızın, xüsusi təyinatlılarımızın şücaətini əks etdirən filmlərin çəkilməsinin Türkiyə kinematoqraflarına həvalə edilməsi daha məqsədəuyğundur.
Ekspertlər, xüsusən də tarixçilər qeyd edirlər ki, Türkiyə kinematoqrafının bu sahədə böyük təcrübəsi var. Son dövrlər Türkiyə tarixi ilə bağlı onlarla maraqlı filmin çəkildiyini nümunə göstərən ekspertlər bildirirlər ki, Türkiyə kinematoqrafları erkən orta əsrlər dövrü ilə bağlı “Diriliş Ərtoğrul”, “Oyanış: Böyük Səlcuqlu”, eyni zamanda da Birinci Dünya müharibəsinə aid “Paytaxt Əbdülhəmid”, 1916-cı ildən bəhs edən “Mehmetçik Kutul-Amare” və sair filmlər çəkiblər ki, bu filmlərə baxan tamaşaçı heyrətini və heyranlığını gizlədə bilmir.
Ekspertlər deyirlər ki, ümumiyyətlə, Qarabağ mövzusu ilə bağlı filmlər Türkiyənin kino şirkətlərinə həvalə edilməlidir ki, ortaya məzmunlu, maraqlı, gerçək tariximizi özündə ehtiva edən bədii-tarixi filmlər, seriallar çıxsın.
“Bu işə peşəkar münasibət olmalı, bu vacib mövzu qeyri-peşəkarlara etibar edilməməlidir”
Tanınmış tarixçi, tədqiqatçı Hafiz Cabbarov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu mövzuda filmlərin çəkilməsində türkiyəli kinematoqrafların iştirakı, onların təcrübəsindən istifadə edilməsi məqsəduyğundur. “Tamamilə razıyam ki, 44 günlük Vətən müharibəsi ilə bağlı filmlərin çəkilişləri Türkiyə kinematoqraflarına həvalə edilməli, amma burada Azərbaycan kinematoqrafları da iştirak etməlidirlər. Bu, Türkiyənin tarixi kino istehsalı təcrübəsinin öyrənilməsi baxımından çox vacibdir, peşəkarlığın artmasına təkan ola bilər.
Doğrudan da Türkiyədə son dövrlər çəkilən “Diriliş Ərtoğrul”, “Kurtuluş Osman”, “Paytaxt Əbdülhəmid” və sair filmlər həm bədiilik, həm rejissor işi, həm də aktyor oyunu baxımından çox keyfiyyətlidir, təsiredicidir.
Vətən müharibəsi baxmayaraq ki, 44 gün çəkdi, amma 44 əsr də kifayət etməz ki, bu müharibədə Azərbaycan əsgərinin, zabitinin, xüsusi təyinatlısının, kəşfiyyat və əks-kəşfiyyatının və sair qəhrəmanlığını, şücaətini əks etdirə bilsin. Yəni pafosla deyilən bir fikir deyil, həqiqətdir, reallıqdır. Allah hər bir şəhidimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə cansağlığı versin, əsgərlərimizi, zabitlərimizi qorusun. Doğrudan da həm hərbi əməliyyatların çox yüksək səviyyədə hazırlanması, həm də əməliyyat planlarının qüsursuz yerinə yetirilməsi bizi qələbəyə apardı. Bilirsiniz, istənilən mükəmməl hərbi əməliyyat planının həyata keçirilməsi üçün qəhrəman əsgər, ağıllı zabit lazımdır, bunu Azərbaycan əsgəri və zabiti bacardı. Bu müharibədə xüsusi təyinatlılarımız, artilleriyaçılarımız, hərbi hava qüvvələrimiz, hava hücumundan müdafiə edənlər və başqaları öz vəzifələrini qüsursuz yerinə yetirdilər. Elə Şuşanın əlbəyaxa döyüşlə işğaldan azad edilməsi dünyanın hərb tarixinə qızıl hərflərlə yazıldı.
Məşhur Çin hərbi strategi Sum Çu var, onun hərbi strategiyası, savaş sənəti bütün dünyanın hərb akademiyalarında keçilir. Mən o kitabı oxumuşam. Azərbaycan Ordusunun hərbi əməliyyatlarını təhlil edəndə görürsən ki, Sum Çunun hərbi strategiyası bəlkə də dünyada ən ideal surətdə 44 günlük müharibədə həyata keçirildi. Hətta sizə bir maraqlı fakt deyim. Dünyada 15 mindən çox müharibə olmayıb, heç bir müharibə olmayıb ki, o müharibədə qalib tərəfdən də, məğlub tərəfdən də fərari olmasın. Yəni döyüşün gedişində mütləq fərari olur, geriçəkilmə olur. Elmi əsaslarla deyirəm, dünyada yeganə müharibə 44 günlük müharibə olub ki, Azərbaycan Ordusunda heç bir fərarilik olmadı. Bizdə bir nəfər də olsun fərari olmadı.
Cənab Prezident də vurğulayıb ki, hərbi əməliyyatların gedişində bir addım belə geriçəkilmə olmayıb. Təkcə elə bu faktın özü dünya hərb tarixinə qızıl hərflərlə yazılmağa layiqdir. Biz 44 günlük müharibəni tarix kitablarında yazacağıq”.
H.Cabbarovun fikrincə, bədii kinonun ictimai şüura çox böyük təsiri var. O hesab edir ki, kitab, dərslik bəlli bir kütləyə, oxucu auditoriyasına xitab edirsə, ondan fərqli olaraq, filmin auditoriyası çox genişdir: “Fikrimcə, 44 günlük müharibə, müharibədə iştirak edən Azərbaycanın qoşun növlərinin həri biri, onların qəhrəmanlığı haqqında ayrıca bədii-tarixi filmlər çəkilməlidir. Xüsusən də Şuşanın azad olunması əməliyyatı mütləq şəkildə ekranlaşdırılmalı, Şuşa qəhrəmanları ölümsüzləşdirilməlidirlər. Hesab edirəm ki, bu mövzuda filmlərin çəkilişi Türkiyənin kino şirkətlərinə həvalə edilməli, ancaq bu filmlərin çəkilməsində Azərbaycan kinematoqrafları, aktyorları da iştirak etməlidirlər. Bu daha məqsədəuyğun olardı ki, onların birgə əməyi nəticəsində bu mövzuda olan filmlər meydana çıxsın. Bununla da biz bu möhtəşəm qələbəni bizə qazandıranların haqqını qaytarmış olarıq, onları ölümsüzləşdirə, onların qəhrəmanlığını gələcək nəsillərə ötürə bilərik.
Vaxtilə bizim çox gözəl ssenaristlərimiz, rejissorlarımız olub. Onların 50-ci, 60-cı, 70-ci illərdə, 80-ci illərin əvvəllərində çəkdiyi filmlər bu gün də baxılır, bu gün də maraqla izlənir. Ancaq çox təəssüflər olsun ki, son illər belə filmlər görə bilmirik. Bunun da bir sıra obyektiv və subyektiv səbəbləri var. Çünki istedada yox, başqa amillərə üstünlük verilir. Ona görə də filmlər aşağı səviyyədədir. Bu elə bir müqəddəs qələbədir ki, bunu həvəskar, yaxud da aşağı səviyyədə pul üçün film çəkənlərə yox, sözün əsl mənasında, yüksək səviyyədə ekran əsəri yaratmağı bacaran insanlara etibar etmək olar.
Türkiyə kinematoqraflarının bilavasitə rəhbərliyi, təşkilatçılığı və məsləhətləri, Azərbaycan kinematoqraflarının da iştirakı ilə 44 günlük müharibə barədə filmlər çəkilməsi tam mümkündür. Vətən müharibəsində böyük əzmkarlıq, qəhrəmanlıq göstərən ayrı-ayrı qoşun növlərimizlə bağlı ayrıca filmlər çəkilməsi vacibdir. Amma bu işə peşəkar münasibət olmalı, bu vacib mövzu qeyri-peşəkarlara etibar edilməməlidir.
Hesab edirəm ki, peşəkar səviyyədə çəkilməli olan bu filmlər vasitəsilə daha böyük auditoriyaya müraciət edilə və qələbəmiz özünə layiq şəkildə təbliğ oluna bilər” - deyə H.Cabbarov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
