Ermənistan baş nazirinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə qanunsuz səfər edərək Xankəndidə etdiyi məlum çıxış bir çox parametrlər baxımından xüsusi diqqət cəlb edir. Əvvəla, Nikol Paşinyanın səsləndirdiyi fikirlər bir daha İrəvanın sülh prosesində maraqlı tərəf olmadığını meydana qoyur.
İkinci bir tərəfdən, onun "Qarabağ Ermənistandır" deyə səsləndirdiyi fikir Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin açıq etirafı sayılır. Çünki Azərbaycanın beynəlxalq hüquq və dünya ictimaiyyəti tərəfindən tanınan suveren ərazisi sayılan Dağlıq Qarabağın Ermənistana aid olduğunu bəyan etməsi faktiki İrəvanın işğalçılıq siyasətinin ifşası deməkdir. Bununla Nikol Paşinyan Ermənistanın təcavüzkar olduğunu açıq bəyan etdi. Artıq rəsmi Bakı qeyd edilən məqam fonunda Ermənistana qarşı yeni diplomatik hücumlar edir və baş verənləri İrəvanın özündə belə Paşinyanın naşılığı kimi qiymətləndirənlər də tapılır.
Xatırladaq ki, indiyə qədər heç bir erməni lider Qarabağın Ermənistanın olduğunu dilə gətirməyib, çünki bu, Azərbaycan torpaqlarının işğal edildiyini açıq şəkildə etiraf etməkdir. Bununla Ermənistanın illərdir irəli sürdüyü “Qarabağın ayrıca respublika olması” tezisi də alt-üst olub və belə vəziyyət danışıqlar masasında rəsmi Bakının əlini gücləndirir. İndi növbə beynəlxalq ictimaiyyətin, xüsusilə münaqişənin həlli ilə bağlı aparılan danışıqlardan məsul olan ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərindədir. Onlar erməni baş nazirin bu etirafına reaksiya verməli və danışıqların növbəti raundunda işğala son qoymaq istiqamətində fəal işləməlidirlər. Əks təqdirdə məsələyə Azərbaycan ordusunun reaksiya verməsi qaçılmaz sayılır. Elə “Bir Ermənistan” partiyasının qurucusu Artur Qazinyan da baş verənləri Paşinyanın yanlış siyasi gedişləri kimi qələmə verir. Onun sözlərinə görə, Paşinyan yaxşı siyasətçi olsaydı, indi Ermənistan və Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı durum tamam başqa cür olardı: “Nikol Paşinyan hələ də xəyalllarla reallıqları ayıra bilmir. Məsələn, o, rus-gürcü münaqişəsini həll etməyə və Abxaziya dəmir yolunu yenidən açmağa hazırlaşır. Bəs, Rusiya və Gürcüstan demək olar həll olunmamış konfliktin tezliklə həll olunacağından xəbərdardırlar? Yaxşı, gəlin danışmayaq, sürprizi korlamayaq. Bəlkə Paşinyan öz düşüncəsində Qarabağ münaqişəsini həll edib, Türkiyə ilə sərhədi açıb, Culfa dəmiryol xəttini işə salıb? Bir sözlə, Nikol Paşinyanın işləri müzakirəedilməzdir və baş nazir hələ də xəyallara qapılır. Amma bunlar Ermənistanı uçuruma aparır və Qarabağ məsələsində çıxılmaz vəziyyətə salır”. Rusiyalı ekspert Aleksey Fenenko da məsələyə eyni prizmadan yanaşır. Ekspert qeyd edir ki, Nikol Paşinyanın Xankəndidə mitinq keçirməsi və səsləndirdiyi şüarların üç hədəfi var. Onun sözlərinə görə, Paşinyan bu fikirlərlə “Qarabağ klanı”nın bir hissəsini öz tərəfinə çəkmək istəyir:“Bu birinci hədəfdir. Çünki Qarabağda onun nüfuzu azdır, əksinə, “Qarabağ klanı”nın nüfuzu çoxdur və Paşinyan bunu parçalamaq istəyir. İkinci hədəf millətçiləri öz tərəfinə çəkməkdir. Ermənistanda son 15 ildə ciddi radikallaşma gedib. Onlar Ağrı dağını, yaxud Cavaxetiyanı ələ keçirmək haqda danışırlar, erməni baş nazir də bu çıxışları ilə millətçilərin dəstəyini qazanmağa çalışır. Üçüncü hədəf Paşinyan davakar bəyanatları ilə Qərbdən dəstək almaq istəyir. Çünki son zamanlar ABŞ-da, Fransada, yaxud Almaniyada Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həll olunmamasına çalışan təşkilatlar aktivləşib”. Amma ekspert bildirir ki, Paşinyanın məlum mövqeyi Ermənistanın təcavüzkar siyasətinin də etirafı sayılır və Azərbaycanın bundan məharətlə istifadə edəcəyi də şübhə doğurmur. Bunu Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatı da təsdiq edir.
Nazirlik vurğulayır ki, Ermənistan baş nazirinin aqressiv bəyanatları Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üzrə illərdir aparılan danışıqlar prosesinin ruhu və mahiyyəti ilə, o cümlədən Ermənistan və Azərbaycan arasında keçirilən sonuncu görüşlər zamanı aparılan müzakirələrlə açıq ziddiyyət təşkil edir: "Bu, həmçinin, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar prosesinə böyük zərbədir. Ermənistanın siyasi rəhbərinin uzun illərdir aparılan danışıqların predmetinə tam zidd olan bu bəyanatı elə Ermənistanın özünün səsləndirdiyi, "münaqişənin yalnız sülh yolu ilə həlli" çağırışına uyğun gəlmir. Paşinyanın Xankəndidə etdiyi çıxışı onun həqiqi simasını üzə çıxarmış oldu". O da qeyd olunur ki, Azərbaycan öz ərazilərinin işğalı ilə heç zaman barışmayacaq və işğal olunmuş torpaqlarımızın azad olunması, öz evlərindən zor gücünə didərgin salınmış məcburi köçkünlərimizin bu torpaqlara geri qayıtmasını təmin etmək üçün var gücü ilə səylərini davam etdirəcək. Bildirilir ki, münaqişənin sülh yolu ilə həllinə vurulan zərbənin və beləliklə də yaranmış vəziyyətin tam məsuliyyəti Ermənistan üzərindədir. Beləliklə, bu açıqlamadan aydın görünür ki, Azərbaycan qarşıdakı dövr ərzində iki istiqamətdə Qarabağ məsələsi ilə bağlı mövqeyini daha da gücləndirəcək. Bunlardan birincisi Paşinyanın etirafları fonunda Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin diplomatik müstəvidə faş edilməsi istiqamətində işlərin miqyasının genişləndirilməsidir. Digər məqam isə sülh yolu ilə məsələnin həllindən qaçan Ermənitstanın yola gətirilməsi üçün hərbi gücdən istifadədir. Çünki Ermənistan rəhbərlyinin mövqeyi buna lazımi şərait yaradır və qeyd olunduğu kimi, bütün məsuliyyət də məhz Ermənistanın üzərindədir.
Amerikalı politoloq Piter Teys də vurğulayır ki, Nikol Paşinyanın Dağlıq Qarabağa baş çəkməsi və səsləndirdiyi fikirlər sırf təxribat mahiyyəti daşıyaraq beynəlxalq hüquq normalarının tapdalanması deməkdir. Paşinyanın bu addımını “Ermənistanın faşist rəhbərliyi” tərəfindən Azərbaycana qarşı aparılan psixoloji müharibənin bir hissəsi olaraq dəyərləndirən ekspert Ermənistan hökuməti başçısının bununla beynəlxalq birliyi də, erməni xalqının üzləşdiyi iqtisadi və sosial problemləri də qulaqardına vurduğu qənaətindədir: “Gördüyümə görə, Ermənistan diplomatiyası ilə Azərbaycan xalqının doğma yurd-yuvalarına, Ermənistan hərbi qüvvələrindən azad olunaraq doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusuna məhəl qoymayaraq hazırkı status-kvonu saxlamaq üçün əlindən gələni edir. Beynəlxalq birlik baş verənlərə müvafiq qiymət vermədikcə Azərbaycan torpaqları da Ermənistan hərbi qüvvələri tərəfindən işğal altında saxlanır. Azərbaycanın suveren torpaqlarına Ermənistanın ordu yeritməsi dünya tarixinin ən azğın əməllərindən biridir”.
Məsələyə beynəlxalq müstəvidə verilən bu qiymət fonunda, əslində Paşinyanın ciddi yanlışlığının Ermənistana baha başa gəlməsi də tamamilə gözləniləndir. Elə bu səbəbdən Ermənistan XİN diqqəti başqa səmtə yönəldərək, baş nazirin dediklərinə uğursuz izah verməyə çalışıb. Belə ki, Paşinyanın Xankəndidəki mitinqdə Azərbaycan torpaqlarına qarşı iddialı çıxışını Ermənistan diplomatiyası ört-basdır etməyə səy göstərib. Guya Azərbaycan tərəfi Ermənitan baş nazirinin dediklərini “kontekstdən çıxarıb”. Lakin nazirlik məsələnin mahiyyətini gizlətməyə səy edərkən daha bir səhv buraxıb. O, Paşinyanın dediyini təkzib etməyib. Əksinə, bu yanlışlığa don geyindirib, beynəlxalq ictimaiyyətə sırımağa cəhd göstərməklə özünü daha gülünc vəziyyətə salıb. Nazirlik gəlişi gözəl sözlərlə mövcud vəziyyəti təhrif edərək, işğal faktı, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulmasını və beynəlxalq hüququ tapdaladıqlarını ört-basdır etməyə çalışsa da buna nail ola bilməyib. Məsələni bu rakursdan şərh edən erməni ekspert Qrant Məlik Şahnazaryan bildirir ki, Azərbaycan Paşinyanın Qarabağdakı fikirlərindən Ermənistana qarşı istifadə edəcək. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi Paşinyanın fikirlərini Ermənistanın danışıqlar prosesini bitirməsi kimi təqdim edəcək və bununla İrəvanı ittiham edəcəyindən şübhə etmək lazım deyil: “Azərbaycan beynəlxalq platformalarda, xüsusilə Minsk Qrupunda bu bəyanatlardan istifadə edəcək. Burada ola biləcək təzyiqlər yox, bu bəyanatların məsuliyyətsizliyi narahatlıq doğurur. Paşinyanın indiki bəyanatları onun Dağlıq Qarabağın danışıqlarda tərəf olması tezisinə ziddir. O, əvvəlcə belə bir tezis irəli sürür, daha sonra heç bir izahat vermədən tam əksini səsləndirir”.
Azərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri, politoloq Tofiq Zülfüqarov da məsələyə maraqlı prizmadan yanaşır və qeyd edir ki, Paşinyan ölkəsini çıxılmaz vəziyyətə salıb. Eyni zamanda o, beynəlxalq ictimaiyytin gözü qarşısında müharibəni tətikləyir: “Paşinyanın Xankəndidə dedikləri çox vacib bəyanatdır və hesab edirəm ki, bununla danışıqlar prosesi çox kobud şəkildə pozulub, artıq danışıqlar üçün heç bir əsas qalmayıb. Təəssüf ki, Ermənistan rəhbərliyi öz siyasəti ilə iki ölkəni müharibəyə aparır. İndi müharibənin heç bir alternativi yoxdur, çünki Azərbaycan dövləti və ictimaiyyəti çoxdan başa düşüb ki, Ermənistan tərəfi danışıqlar yolu ilə torpaqları qaytarmaq niyyətində deyil. Bir məsələni də xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistanın xaricdə olan havadarları da artıq danışıqların imitasiyasını bundan sonra apara bilməyəcəklər. Biz çoxdan bu prosesə inanmırdıq. Artıq nəinki danışıqların özünə, hətta onların imitasiyasına belə əsas yoxdur”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, erməni baş nazirin son mövqeyi ilk növbədə Ermənistanın özünə ciddi zərbə olub. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın Ermənistanı həm hərbi, həm də diplomatik müstəvidə daha böyük təzyiq altına salacağı da şübhəsizdir. Bu isə, öz növbəsində, Qarabağ münaqişəsinin gedişinə ciddi surətdə təsir göstərmək iqtidarındadır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
