ABŞ və Rusiyanın Qafqaz uğrunda savaşı yenidən özünün kəskin mərhələsinə qədəm qoyur. Bu dəfə böyük güclər özlərini Qafqazın iki ölkəsində – Gürcüstan və Ermənistanda sınayır. Azərbaycana gəldikdə, tərəflər Bakı ilə eyni səviyyəli əməkdaşlıqda maraqlıdır. Çünki Bakı həm Moskva, həm də Vaşinqtonla bərabərsəviyyəli əməkdaşlıq həyata keçirir. İndiyə qədər isə Azərbaycanı təsir altına almaq cəhdi əks effekt verib. Elə bu səbəbdən Azərbaycanın neytral siyasətini ABŞ da, Rusiya da qəbul etməli olub.
Bundan başqa, onlara bəllidir ki, Azərbaycanın mübarizə aparılan əraziyə çevrilməsi də qeyri-mümkündür. Elə bu səbəbdən böyük güclər həm Azərbaycanla eyni səviyyədə əməkdaşğıla üstünlük verir, həm də öz aralırnda yaranan mübahisələrin çözülməsi üçün dialoq məkanı olaraq adətən Bakını seçirlər. Azərbaycan paytaxtında Rusiya və NATO generallarının çoxsaylı görüşləri də bunun təsdiqidir. Amma qonşularımıza gəlincə, burada vəziyyət fərqlidir. Gürcüstan və Ermənistan, faktiki olaraq, ABŞ və Rusiya üçün Qafqazda əsas poliqona çevrilib. Ermənistan hələlik siyasi müstəvidə daha çox çəkişmə meydanını xatırladır. Amma ABŞ buradan artıq Rusiya hərbi bazalarının çıxarılmasını istəyir və bu istiqamətdə atılan addımlar Ermənistanın həm də hərbi poliqona çevrilə biləcəyini istisna etmir.
Gürcüstana gəlincə, burada vəziyyət daha mürəkkəbdir. Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov bildirir ki, Qərb ölkələri ABŞ-ın rəhbərliyi altında Gürcüstanı Rusiyadan qoparmağa cəhd edir. O, Moskvanın heç vaxt Tiflislə münasibətlərini pisləşdirməyə çalışmadığını bildirib: “Bir daha təkrar edirəm ki, hazırda baş verən hər şey bizim Qərbdəki həmkarlarımız, ilk növbədə isə ABŞ-ın qonşularımızı Rusiyadan qoparmaq cəhdləri ucbatından yaranır”. Belə bir vaxtda Moskvanın qəzəbinə yol açan daha bir məsələ Gürcüstanda NATO üzvü və tərəfdaşı olan 14 ölkədən hərbçilərin iştirakı ilə "Çevik Ruh 2019" beynəlxalq hərbi təlimlərinə start verilməsidir. Artıq 9-cu dəfə baş tutan hərbi təlimlər Senaki 2-ci piyada Briqadası, Orfolo və Vaziani hərbi bazaları olmaqla üç müxtəlif ərazidə keçirilir. Təlimlərdə NATO üzvü və tərəfdaşı ölkələr - ABŞ, Birləşmiş Krallıq, Latviya, Litva, Polşa, Norveç, Belçika, Bolqarıstan, Yunanıstan, Monteneqro, Rumıniya, Türkiyə, Ukrayna və Gürcüstandan 3000 hərbi qulluqçu iştirak edir. Qeyd edək ki, hərbi təlimlər avqustun 9-da başa çatacaq. ABŞ-ın təimlərin gedişində bölgəyə hərbi texnika cəmləşdirməsi isə Kremldə xüsusi qəzəblə qarşılanır. Hətta məlumata görə, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin patrul təyyarəsi olan “Boinq B-8 Poseydon” ilk dəfə Gürcüstana gəlib. Təyyarənin Qara dənizdə Gürcüstan sahil mühafizəsinin əməkdaşları ilə təlimdə iştirak etdiyi bildirilib.
Qeyd edək ki, “Boinq B-8 Poseydon” ABŞ-ın ən güclü təyyarələrindən sayılır. Bu təyyarə düşmənin sualtı qayıqlarını aşkarlayıb məhv etmək, kəşfiyyat aparmaq, gəmi əleyhinə və xilas əməliyyatlarında iştirak etmək üçün istifadə olunur. ABŞ-n bölgəyə sualtı qayıqlar göndəməsi də məlumdur. Vaşinqtonda qeyd edirlər ki, təhlükəsizlik sahəsində Gürcüstanla münasibətlər ABŞ-ın Cənubi Qafqaz siyasətində ən mürəkkəb elementidir. Vaşinqton, həmçinin, ölkənin NATO-ya üzv olmasına dəstək olacağını bəyan edib. ABŞ Gürcüstanın NATO üzvlüyündə qətiyyətlə israr edir və dəfələrlə Alyans Gürcüstanı inandırmağa çalışıb ki, təşkilatın qapıları onun üzünə həmişə açıqdır. Amma keçmiş SSRİ respublikalarının NATO-ya qoşulmasının qarşını almaq məqsədilə Rusiyanın müharibəyə başlamağa hazır olduğunu nümayiş etdirməsi məsələni qəlizləşdirir. Hər halda, 2008-ci ildə Gürcüstanla, 2014-cü ildə Ukrayna ilə baş verən savaşlar da bunun real təsdiqidir. Rus hərbi ekspert Aleksandr Xrolenko da qeyd edir ki, bu fonda yeni təlimlər gürcü tərəfinə baha başa gələ bilər: “Şimali Atlantika Alyansının Gürcüstanda keçirdiyi "Çevik Ruh 2019" təlimləri növbəti dəfə ABŞ-ın Gürcüstanı Rusiya ilə hərbi münaqişəyə itələdiyini nümayiş etdirir. Təlimlərin bəyan edilmiş məqsədi üzv ölkələr arasında birlikdə işləyə bilmək qabiliyyətini artırmaq, əməliyyatların planlaşdırılması və icrasında əməliyyat qabiliyyətlərinin gücləndirilməsidir. Daha əvvəl Gürcüstanın Müdafiə Nazirliyi qeyd etmişdi ki, birgə təlimlər Qara dəniz regionunda sabitlik və təhlükəsizlik mühitinin qorunmasına öz töhfəsini verəcək.
Əslində, "Çevik Ruh 2019" təlimləri ümumilikdə çiçəklənən dinc bölgədə sabitliyin pozulmasına xidmət edir. Təlimlərdə regional sabitliyin ciddi qarantı olan Azərbaycan, Rusiya kimi ölkələrin iştirak etməməsi təsadüfi deyil. ABŞ və Gürcüstanın da Qafqaz regionunda yeganə düşməni Rusiya və onun müttəfiqləridir. Bu fonda NATO-nun Gürcüstan dağlarında "çevik ruh"u son dərəcə qeyri-müəyyən görünür və hərbi oyunların bütün iştirakçıları üçün fəsadlarla nəticələnə bilər. Əslində isə Tiflisə "əzələ nümayişi" praktiki olaraq mövcud deyil: respublikanın qərbindən şərqinədək olan məsafə 400 kilometrə qədərdir, şimalından cənubuna qədər olan məsafə isə 200 kilometrə qədər. Poliqonlarının imkanları isə yalnız hərbi-polis əməliyyatlarını həyata keçirməyə imkan verə bilər. Tiflisdə revanşist siyasət tərəfdarları reallıqdan kənara çıxa bilməzlər. "Üsyançı" gürcü qonşularının təhlükəsizliyi Rusiya Federasiyasının, başda nüvə silahları olmaqla, bütün iqtisadi və hərbi gücünə bağlıdır. "Çevik Ruh 2019" təlimlərinin iştirakçıları bu faktı nəzərə alırmı? Lazım gəldiyi təqdirdə Rusiya Federasiyası öz ərazisindən yüzlərlə kilometr uzaq məsafədə, məsələn, Suriyada terrorçularla mübarizədə gücünü effektiv şəkildə yönləndirməyi bacarır. Bir gün alyansın "əzələləri" Gürcüstanda Rusiya sərhədləri yaxınlığında keyfiyyət dəyişikliyinə uğrasa, "layiqli tərəfdaşlar" yalnız möcüzəvi xilasa ümid edə bilərlər. Rusiya dəfələrlə Gürcüstanın NATO-ya üzvlüyü ilə onunla yaxşı münasibətlərin bərpasının bir araya sığmadığını bəyan edib. Qərblə hərbi manevrlər Gürcüstan dövlətinin uçuruma qədərki addımlarıdır. Bir daha xatırladıram ki, 2008-ci ilin avqustunda Gürcüstana Birləşmiş Ştatlar kömək eləmədi". Bütün bunlar Qafqazda Gürcüstanın, eləcə də Ermənistanın vəziyyətinin daha kövrək həddə olduğunu aydın nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bir daha bəlli olur ki, hazırda regionda ən əlverişli mövqe sahibi qismində Azərbaycan çıxış edir.
Nahid SALAYEV
