Vüqar Bayramov: “Sözügedən layihə həm Türkiyənin, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə xüsusi töhfə verəcək”
Avropanın enerji təhlükəsizliyində neft ehtiyatları ilə əhəmiyyətli rol oynayan Azərbaycan artıq qaz ixracatçısı kimi də mövqelərini möhkəmləndirir. Qaz ixrac kanallarının diversifikasiyası böyük iqtisadi dividendlər vəd edir. Bu həm də Azərbaycana siyasi üstünlüklər qazandırır.
Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına çatdırılmasında “Cənub Qaz Dəhlizi” əsas kanal kimi çıxış edəcək. Layihə Azərbaycan qədər Avropa üçün də əhəmiyyətlidir. Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biri olan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin seqmentlərini “Şahdəniz-2”, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi (CQBKG), Trans-Anadolu (TANAP) və “Trans-Adriatik” (TAP) layihələri təşkil edir. Bu boru xətti Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya çatdıracaq.
Ötən ilin may ayında Səngəçal terminalında “Cənub Qaz Dəhlizi”nin rəsmi açılış mərasimi olub və bununla da Azərbaycan təbii qazı “Cənub Qaz Dəhlizi” sisteminə vurulub. İyunun 12-də Türkiyənin Əskişəhər şəhərində TANAP qaz kəməri istifadəyə verilib. Türkiyəyə ilk qaz həcmlərinin nəqli, planlaşdırıldığı kimi, iyunun 30-da başlayıb. Azərbaycan təbii qazının 2020-ci ilədək Avropaya çatdırılması nəzərdə tutulur. Boru kəmərləri sisteminin nəqletmə gücü sonralar ildə 31 milyard kubmetrə qədər artırılacaq ki, bu, artıq Azərbaycanın dünyanın mühüm qaz ixracatçılarından biri olması demək olacaq. Ümumilikdə, TANAP-ın ilkin illik ötürücülük gücü 16 mlrd. kubmetr təşkil edir. Bu həcmin 6 milyard kubmetri Türkiyədə istifadə olunacaq, 10 milyard kubmetri isə TAP xətti vasitəsilə Avropaya nəql ediləcək. Artıq TAP layihəsi üzrə işlərin 90 faizi görülüb. Yəni nəzərdə tutulan vaxtda qaz Avropa bazarına çatdırılacaq. Bütün bu deyilənlərlə yanaşı, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu seqmenti olan TAP-la bağlı işlərin böyük hissəsinin görülməsində, ümumən bu layihənin həyata keçirilməsində Azərbaycanın rolu nə dərəcədə həlledici olub?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, Azərbaycanın bu məsələdə rolu birmənalı şəkildə həlledicidir: “Çünki Azərbaycanın təşəbbüsü olmadan bu layihəni reallaşdırmaq mümkün deyildi. Çünki söhbət 40 milyard dollar investisiya tutumu olan layihədən gedir. O baxımdan, enerjiyə ehtiyacı olan ölkələr üçün belə bir layihənin reallaşdırılması Azərbaycanın dəstəyilə mümkün oldu. Bütövlükdə, Azərbaycan nəinki TAP-ın, o cümlədən TANAP-ın reallaşmasında həlledici mövqeyə malik olub. Azərbaycanın mövqeyi sözügedən kəmərlərin reallaşması üçün ciddi baza rolunu oynadı. Artıq TANAP kəməri reallaşıb. Azərbaycan öz mavi qazını Türkiyə bazarına çıxarıb. TAP-la bağlı işlərin də 90 faizi görülüb. 2020-ci ilin yayına qədər TAP-ın yekunlaşması və mavi qazın Avropa bazarına çıxarılması gözlənir. “Cənub Qaz Dəhlizi” çərçivəsində Azərbaycan 31 milyard kubmetr qaz nəql edəcək. Nəticədə ölkəyə böyük həcmdə valyuta gəlirləri daxil olacaq. Azərbaycan qazından faydalanacaq ölkələr kifayət qədər böyükdür. Azərbaycan Türkiyə və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə ciddi bir fayda verəcək. Azərbaycanın təşəbbüsü və siyasi iradəsi ilə reallaşan bu layihə həm Türkiyənin, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə xüsusi töhfə verəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
