Son illərdə ilk dəfə Kerç boğazında açıq şəkildə qarşı-qarşıya gələn Rusiya və Ukrayna arasında gərginlik getdikcə artmaqdadır. Hadisələrin gedişi göstərir ki, iki ölkə arasında gərginlik dənizdə və Rusiyayönümlü separatçıların nəzarətində olan Donbas bölgəsində açıq qarşıdurmaya çevrilə bilər.
Ukrayna Prezidenti Petro Poroşenko da Rusiya ilə son böhranın daha geniş bir müharibəyə çevrilə biləcəyilə bağlı xəbərdarlıq edib. Poroşenko bildirib ki, Rusiya bölgədəki hərbi gücünü əhəmiyyətli dərəcədə artırıb: “Ukrayna Rusiya tərəfindən genişmiqyaslı müharibə təhlükəsi altındadır. Rusiya bölgədəki hərbi gücünü əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Rusiya tanklarının sayı da üç dəfəyədək artırılıb".
Məlumatlara görə, Rusiya Ukrayna ilə gərginlik yaşadığı Azov dənizinə əlavə hərbi gəmi göndərib. “Reuters” bölgədəki mənbələrə istinadən xəbər verir ki, Rusiyaya məxsus mina gəmisi Qara dənizdən Azov dənizinə doğru yola çıxıb. Bundan başqa, Moskva Krıma yeni S-400 raket sistemləri yerləşdirib. Yeni S-400-lər Ukrayna ilə sərhəddən 20 km aralıda işə salınıb. Bununla da Krımdakı Rusiya S-400 sistemlərinin sayı dördə çatdırılıb.
Digər tərəfdən, Ukrayna hərbi birlikləri Rusiya ilə mümkün müharibə hazırlıqlarına başlayıb. Belə ki, Rusiyanın hücumlarına hədəf ola biləcək ölkənin müxtəlif bölgələrində səngərlər qazılır.
Ukrayna Prezidenti Poroşenko Ukraynaya hücum edəcəyi təqdirdə Rusiyanın böyük zərbə alacağını deyib. “Azadlığımız, demokratiyamız, torpaqlarımız üçün savaşacağıq. Rusiya Ukraynaya hücum edərsə, bunun çox ağır nəticələri olar” - Poroşenko bildirib.
Poroşenko Rusiyanı dayandırmağın yolunun NATO üzvlüyü olduğunu söyləyib və ABŞ-ın onlara NATO-ya üzvlük sözü verdiyini deyib. Rusiya qarşısında ABŞ-ın dəstəyinə gəlincə, Poroşenko 90-cı illərdə nüvə silahlarından imtina etdikləri zaman beynəlxalq qüvvələrdən aldıqları təhlükəsizlik zəmanətini xatırladaraq, ABŞ-ın bu məsələdə beynəlxalq məsuliyyətinin olduğunu nəzərə çatdırıb.
Bundan başqa, Poroşenko Rusiya ilə son insidentdən sonra NATO-nu Ukraynanı dəstəkləmək üçün Qara dənizə hərbi gəmilər göndərməyə çağırıb. Putinin Azov dənizini işğal etmək planının olduğunu deyən Poroşenko bildirib ki, NATO Qara dənizə bir neçə hərbi gəmi göndərə bilər: “Hansı ölkələrin gəmi göndərə biləcəyini müzakirə edə bilərik. Ancaq NATO Rusiyanın belə addımlarının qarşısını almaq üçün bölgəyə öz gəmilərini mütləq göndərməlidir”.
Poroşenko konkret olaraq Almaniyanı bölgəyə hərbi gəmilər göndərməyə çağırıb: "Rusiyanın təcavüzkar siyasətini qəbul edə bilmərik. Əvvəlcə Krım, sonra Şərqi Ukrayna, indi də Azov dənizi... Almaniya bunu düşünməlidir - Rusiyanı dayandırmasaq, Putinin növbəti hədəfi hara olacaq?”
Poroşenkonun çağırışına reaksiya verən NATO-nun sözçüsü Oana Lungescu isə 2014-cü ildə Krımın işğalından sonra NATO-nun Qara dənizdəki varlığını önəmli ölçüdə artırdığını, müttəfiq ölkələrin bölgədə müntəzəm olaraq təlimlər keçirdiyini deyərək, dolayısı ilə Rusiyaya “biz buradayıq" mesajı verib. NATO sözçüsü məsələyə yenidən baxıla biləcəyini də istisna etməyib.
Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı İqor Voronçenko isə rəsmi Kiyevin Türkiyə və beynəlxalq ictimaiyyətdən İstanbul boğazının Rusiya gəmilərinə bağlanılmasını tələb etməyi planlaşdırdığını açıqlayıb.
Xatırladaq ki, Rusiya 4 ildir Azov dənizindən keçən Ukrayna gəmilərinə bənzər problemlər yaradır. Ukrayna dənizdən mümkün rus işğalının qarşısını almaq üçün, Berkyands Limanında 2020-ci ilə qədər donanma qurmağı planlaşdırır. Hələlik limana bir gəmi gətirilib. Bu plan çərçivəsində noyabrın 25-də Berkyands Limanına gedən Ukraynaya məxsus daha iki silahlı gəmini, Rusiya, ərazi sularını pozduqlarını iddia edərək zorla ələ keçirib. Kerç boğazında yaşanan silahlı insident zamanı 3 ukraynalı dənizçi yaralanıb. Məhz bu insidentdən sonra bölgədə vəziyyət daha da gərginləşməyə başlayıb.
Ekspertlərin fikrincə, Rusiya bir müddət əvvəl Ukraynaya qarşı başlatdığı hibrid müharibəni bu dəfə dənizə daşıyır və bölgədə yeganə güc olduğunu Ukrayna və dünyaya göstərməyə çalışır.
Bu çərçivədə Moskva Azov dənizini tam nəzarəti altına almaq üçün addımlarını qətiləşdirir. Ukrayna isə bunun qarşısını almaq gücündə deyil. Yəni Kiyev Moskvanın qarşısını alacaq gücdə deyil. Buna görə də Kiyev Avropa Birliyinin və NATO-nun dəstəyini qazanmağı xarici siyasətində prioritet hədəf kimi seçib. Yəni Qərbdən Rusiyanı dayandırmaq üçün qəti addımlar atmasını gözləyir.
Avropa Birliyinin Krımın ilhaqından sonra tətbiq etdiyi sanksiyalar, NATO gəmilərinin tez-tez Ukrayna limanlarını ziyarət etməsi və Kiyevi dəstəkləməsi hələlik Rusiyanın qarşısını ala bilməyib. Digər tərəfdən, əsas məqsədinin Rusiyanı təcavüzkar siyasətdən daşındırmaq olduğu açıqlanan NATO-nun “Trident Juncture” hərbi təlimlərindən bir ay sonra, Rusiyanın Ukrayna gəmilərini ələ keçirilməsi, NATO-nun Rusiyanın qarşısını almaqda nə qədər başarısız olduğunu bir daha ortaya qoydu. Bununla belə, ekspertlər hesab edirlər ki, Qərbin, xüsusən də NATO-nun mövqeyi bölgədəki gərginlikdə həlledici olacaq. Ancaq Qərb, Krım məsələsində olduğu kimi, bu dəfə də sadəcə bəyanatlarla kifayətlənəcəksə, o zaman Rusiyanın növbəti addımlarına “yaşıl işıq” yandırmış olacaq.
Rusiya növbəti mərhələdə Ukraynanın Mariupol və Berdyans limanlarını ələ keçirib, Azov dənizini tam nəzarət ala bilər. Moskvanın bundan sonrakı hədəfi isə Qara dəniz ola bilər.
Bu arada, "İzvestiya" qəzeti rəsmi Kiyevin Rusiya təhlükəsinə qarşı Ukraynada ABŞ hərbi bazasının yaradılması ilə bağlı Vaşinqton administrasiyası ilə danışıqlara başladığını bildirir. Qəzet mənbəyə istinadən yazır ki, Ukrayna hökuməti ölkə ərazisində ABŞ hərbi bazasının qurulmasına çalışır və Kiyev bununla bağlı ABŞ-la danışıqlar aparır.
Qəzet bunu "Petro Poroşenko Bloku"ndan millət vəkili İvan Vinnnikin də təsdiqlədiyini qeyd edir. “Yeni baza Rusiya təhdidinə qarşı ölkənin təhlükəsizliyini təmin edəcək" deyə ukraynalı millət vəkili bildirib. ABŞ-dakı mənbələr isə bu məsələdə Vaşinqtonun tələsmədiyini deyirlər. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin keçmiş əməkdaşlarından biri deyib ki, bu addım Vaşinqtonu Rusiya qarşısında çətin vəziyyətə sala bilər.
Xatırladaq ki, Rusiya bazar günü Ukrayna gəmilərinə atəş açıb və onları ələ keçirib. İnsident Rusiyanın 2014-cü ildə işğal etdiyi Krım yaxınlığında baş verib.
Ukrayna öz gəmilərinin heç bir yanlışlığa yol vermədiyini və Qərbin Moskvaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etmək istədiyini bildirib.
Rusiyanın su hövzəsinə daxil olduqlarına görə Moskva tərəfindən saxlanan 24 Ukrayna dənizçisi Rusiyanın dövlət televiziyasının efirində əvvəlcədən planlaşdırılmış provokasiyada iştirak etdiklərini etiraf ediblər. Kiyev isə bunu təzyiq altında etiraf adlandıraraq qınayıb.
Tahir TAĞIYEV
