Dünyanın da böyük maraqla izlədiyi ABŞ-da prezident seçkiləri özünün daha maraqlı mərhələsinə qədəm qoyur. Belə ki, prezidentliyə namizədlər arasında gələn həftə birbaşa debat keçiriləcək. Demokrat namizəd Hillari Klinton və respublikaçı namizəd Donald Tramp arasında ilk debat "Amerikanın siyasi kursu", "Çiçəklənməyə nail olunması" və "Amerikanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi" kimi üç mövzuya həsr olunacaq.
Debatların moderatoru, NBC telekanalının axşam xəbərlərinin aparıcısı Lester Holt hər hissənin açılışında namizədlərə sual verəcək. Namizədlərin hər birinin suala cavab üçün iki dəqiqəsi olacaq. Prezidentliyə namizədlərin eyni zamanda bir-birinə cavab vermək imkanı da olacaq. Namizədlər arasında üç debatdan birincisi sentyabr ayının 26-na təyin olunub. Məhz bu debatlar namizədlərin seçilmək şansına birbaşa təsir edəcək.
İndilikdə isə namizədlər seçkilərdə şanslarını artırmaq üçün daha çox Rusiya amilindən istifadəyə meyllənir. Bu fonda Rusiya faktoru getdikcə daha qabarıq şəkildə ABŞ seçkilərində özünü göstərir. Hətta ABŞ prezidenti Barak Obama əmindir ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin respublikaçı Donald Tramp üçün örnəkdir. Obama keçmiş dövlət katibi Hillari Klintonun xeyrinə Filadelfiyada keçirilən kampaniyada bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib. ABŞ prezidentinin narazılığına səbəb Trampın "Russia Today" telekanalı üçün verdiyi müsahibəsi olub. Obama hətta milyarderin Putin qarşısında yaltaqlıq etdiyini deyib: "Kim Rusiya milli telekanalına gedərək bizim hərbçiləri qınayıb, Vladimir Putinə öz simpatiyasını bildirib? Tramp, o bu oğlanı sevir". Tramp isə televiziya çıxışında Obamadan fərqli olaraq, Putinin ölkəyə əla nəzarət etdiyini və onun etimad reytinqinin 82 faiz olduğunu deyib. Barak Obama isə Trampın bu sözlərinə cavab olaraq deyib ki, hər dəfə cənab Tramp danışanda onun prezidentliyə uyğun olmadığı daha da aydın görünür. Obamanın sözlərinə görə, Tramp verdiyi bəyanatlara görə məsuliyyət daşımır və ortalığa heç bir konkret plan qoymur: "Respublikaçı namizədin dedikləri ya ziddiyyətlidir, ya məlumatsızlığın nəticəsidir və ya sadəcə gicbəsər ideyalardır".
Trampın çıxışını Hillari Klinton da tənqid edib. O bildirib ki, Trampın xarici siyasət və Rusiya ilə münasibətlər haqda dedikləri təhlükəlidir. Donald Tramp isə hesab edir ki, Krımda yaşayan insanlar Rusiyanın tərkibində qalmaq istəyir və problemin həlli zamanı bunu nəzərə almaq lazımdır. O, ABC telekanalına müsahibəsində prezident seçiləcəyi təqdirdə Krımın Rusiyanın tərkibində qalması və sanksiyaların götürülməsi məsələsinə yenidən baxacağını deyib: "Mən bildiyim qədərilə Krım əhalisi əvvəl olduqları yerdə deyil, Rusiya ilə olmaq istəyir. Bu faktı nəzərə almaq lazımdır. Əgər bizim Rusiya ilə yaxşı münasibətlərimiz olsa, Rusiya bizə İŞİD problemindən xilas olmağa kömək edəcək. Onu da deyim ki, bunun üçün böyük məbləğdə pul və canlı qüvvə lazımdır, bu isə yalnız pozitiv bir amil ola bilər". Son rəy sorğuları isə namizədlərin seçilmək şanslarının hələlik bərabər olduğunu göstərir. Amma ümumilikdə götürdükdə Qərb dünyası Trampa üstünlük verir. Avropa siyasətçilərinin əksəriyyəti gizli şəkildə Donald Trampı dəstəkləyir. ABŞ-ın "Politiko" qəzeti yazır ki, avropalılar Trampa kiçik ümid kimi baxır: "Onlar bunu etiraf etmirlər, amma Tramp onlar üçün ümiddir. Bunun sayəsində onlar Amerikanın təsirindən qurtulmağı planlaşdırır. Bu şans isə həmişə ələ düşmür. Avropalı siyasətçilərin Trampa azarkeşlik etmələrinin 5 səbəbi var. Birinci səbəb ondan ibarətdir ki, avropalılar Transatlantik ticarət və investisiya razılaşmasını istəmir. Buna görə də həmin razılaşma hələ də imzalanmayıb. Müqavilənin əleyhdarları onu Troya atı adlandırır. Bunun sayəsində Amerika şirkətlərinin Avropaya təsiri gücləndiriləcək. Tramp isə hesab edir ki, bu cür müqavilələr amerikalı işçilərə zərər vurur. İkinci səbəb Trampın NATO-ya qarşı olmasıdır. Əksər avropalı siyasətçilər Avropa Birliyi ordusu tərəfdarıdır. Amerikalı milyarder Avropanın müdafiə məsələlərində ABŞ-a güvənməsindən narazı olduğunu heç vaxt gizlətməyib. Əgər Tramp qalib gəlsə, AB ordusu tərəfdarları öz ideyalarını daha ön plana çıxaracaq. Üçüncü səbəb genişmiqyaslı dinləmə proqramlarıdır. ABŞ bunu hər kəsə tətbiq edir. Edvard Snoudenin etirafları göstərdi ki, ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyindən heç kim, hətta Angela Merkel də gizlənə bilməz. Artıq avropalıların əksəriyyəti əmindir ki, Vaşinqton onların danışıqlarını dinləyir. Trampın qələbəsi AB ilə ABŞ arasında kəşfiyyat sahəsində olan əməkdaşlığa son qoyacaq. Dördüncü səbəb isə ABŞ banklarının AB-yə təsiridir. Bir müddət öncə Avropa Komissiyasının sədri Can Klod Yunker belə sərt şəkildə öz sələfi Coze Manuel Barrozunu 2008-ci il iqtisadi böhranına səbəb olan ABŞ banklarından biri "Qoldman Saç"da işləməyə başlamasını tənqid edib. Trampın qələbəsi Amerika banklarının AB-yə təsirinin azaldılması üçün əla bəhanə olacaq. Beşinci səbəb isə Amerikanın avropalılara gülməsidir. Onların fikrincə, Trampın qələbəsi ABŞ-ın Avropadan az probleminin olmadığını sübuta yetirəcək".
Nahid SALAYEV
