Türkiyədə məlum hərbi çevriliş olayından xeyli müddət keçsə də, onun yaratdığı mənfi fəsadlar özünü getdikcə daha qabarıq şəkildə büruzə verməkdədir. Bu hal eyni zamanda xarici siyasət sahəsində də müşahidə olunur. Məsələ burasındadır ki, çevriliş cəhdindən sonra Qərb, xüsusən də ABŞ-ın Türkiyəyə qarşı nümayiş etdirdiyi mövqe qarşılıqlı münasibətlərə təsirsiz ötüşmür.
Bu arada isə Türkiyənin Ədliyyə Nazirliyi növbəti dəfə ABŞ-dan Fətullahçı Terror Təşkilatının (FETÖ) başçısı Fətullah Gülənin həbs olunmasını tələb edib. Ədliyyə Nazirliyinin müraciətində Gülən və onun hərəkatı iyulun 15-də dövlət çevrilişinə cəhdi təşkil etməkdə ittiham edilir. Qeyd edək ki, FETÖ-nün başçısı 1999-cu ildən ABŞ-ın Pensilvaniya ştatında yaşayır. ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin nümayəndəsi Piter Karr bildirib ki, təmsil etdiyi qurum Gülənin ekstradisiyası ilə bağlı Türkiyənin müraciətlərinə diqqətlə yanaşır: "Ədliyyə Nazirliyi apardığı siyasətin bir hissəsi kimi konkret sorğulara şərh vermir, amma yalnız onu deyə bilərəm ki, biz Türkiyə hökumətinin bütün müraciətlərinə diqqətlə yanaşmaqda davam edirik". Amma təhlilçilərin bildirdiyinə görə, Türkiyə Güləni məhkəmə qarşısına çıxarmaq istəsə də, bu heç də asan olmayacaq. Çünki ABŞ siyasəti üzündən bu, illərlə davam edə bilən prosesəçevrilə bilər. Düzdür, Vaşinqton və Ankara 1980-ci ildə Ekstradisiya və Cinayət İşləri ilə bağlı Qarşılıqlı Yardım haqda razılaşma imzalayıb. Bu razılaşmaya əsasən, bir il həbsə qədər cəza verilə biləcək cinayətləri törədən şəxslərin bir-birinə təhvil verilməsi nəzərdə tutulur. Sənəddə esktradisiyanın təsdiq, ya da rədd edilməsi kimi bir sıra şərtlər və işlə bağlı hüquqi prosesin müddəaları müəyyənləşdirilib.
Ekstradisiya prosesi ABŞ-da federal və yerli səviyyələrdə rəsmilərin cəlb olunduğu uzun və mürəkkəb bir prosesdir. İlk addım olaraq ABŞ Dövlət Departamenti ekstradisiya haqda müraciətin razılaşmaya uyğun olduğuna əmin olmaq üçün onu nəzərdən keçirir. Bundan sonra müraciət Türkiyənin Gülənə qarşı cinayət işinə dair kifayət qədər hüquqi dəlil təqdim etdiyini müəyyən etmək üçün ABŞ Ədliyyə Departamentinə göndərilir. Xatırladaq ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan avqust ayında ABŞ-a Gülən və onun tərəfdarlarının son 20 ildir siyasi düşmənlərini ifşa etmək və Türkiyə hökumətini sarsıtmaq istiqamətində işlər gördüyünə dair dəlillərlə dolu onlarla qutunun göndərildiyini bildirib.
Ədliyyə vəkilləri hazırda dəlillərin həm razılaşma, həm də ABŞ qanunlarının tələblərinə uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün bu sənədləri ayırd edir. Proses isə aylarla sürə bilər. Dəlillərin həm razılaşma, həm də ABŞ qanunlarının tələblərinə cavab verdiyi məyyən edilərsə, iş ABŞ-ın Pensilvaniyada Middl dairəsinin prokuroruna göndəriləcək. Prokuror bundan sonra eyni dairədə ABŞ-ın hakimi vasitəsilə həbs haqda orderin verilməsini istəyə bilər. Hakim həbsə order verməyə razı olarsa, hüquq-mühafizə orqanları Güləni həbs edib, onu hakimin yanına gətirə bilər. Hakim Türkiyənin işi əsaslandıra bildiyi qənaətinə gəlsə, o zaman ekstradisiya haqda qərarı nəzərdən keçirmək üçün dövlət katibinə göndərəcək. Gülən qərarla bağlı apelyasiya müraciət edə bilməsə də, onun vəkilləri qərara etiraz bildirmək imkanına malikdirlər. Məsələ ilə bağlı son sözü isə Dövlət Departamenti deyəcək. Amma burada da Türkiyədə Gülənə humanist rəftarın göstərilib-göstərilməyəcəyi və ya da onun məhkəməsinin ədalətli keçib-keçməcəyi haqda qərarın verilməsi qarşısında maneə yarada biləcək məsələlər var. Məsələn, ABŞ Türkiyədə insan hüquqlarına dair hesabatlarda işgəncə halları ilə bağlı məlumatları nəzərdən keçirəcək. O da qeyd olunur ki, Birləşmiş Ştatlar Gülənin təhvil verilməsinin şərtlərini müəyyən etmək hüququna malikdir. Bütün bunlar isə Gülənin ekstradisiyasının illərlə sürən prosesə çevriləcəyini göstərir. Halbuki, Türkiyə Gülənin tez bir zamanda ekstradiyasına çalışaraq, məsələnin ABŞ-Türkiyə münasibətlərinə təsirini qeyd edir. Ankara bildirir ki, ABŞ konkret seçim etməlidir. ABŞ isə, ekstradisiya prosesini uzatmaqla, əslində Gülənə dəstək nümayiş etdirir və bu da Ankaranı getdikcə daha çox narazı salır. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə açıq bildirir ki, Gülənin arxasında məhz xarici qüvvələr dayanıb. Qurban bayramı münasibətilə "79 milyon bir bayraq altında" adlı tədbirdə bu il iyulun 15-də dövlət çevirilişinə cəhddən danışan Ərdoğan deyib ki, bu çox böyük oyundur: "İyulun 15-də baş verənlər bu oyunun sonu deyil, bir mərhələsidir. İraqı, Əfqanıstanı, Liviyanı, Misiri qarışdırdılar. Millətimiz bizdən bu oyunu kökündən pozmağımızı istəyir".
Nahid SALAYEV
