Yaxın Şərqdə böyük maraqla izlənən prooseslərdən biri də Türkiyənin Suriyada başladığı hərbi əməliyyatların necə sonuclanacağıdır. Belə görünür ki, Türkiyə İŞİD və kürd təhlükəsini birdəfəlik aradan qaldırmaq üçün Suriyada əməliyyatların miqyasını genişləndirməyi düşünür.
Bu fonda Türkiyə ordusuna məxsus "T-155 Fırtına" özüyeriyən artilleriya qurğuları Suriya ərazisinə göndərilib. Onlarla "T-155 Fırtına" topları Türkiyənin Suriya ilə sərhədində yerləşən Afrin məntəqəsindən keçərək xarici ölkə torpaqlarına daxil olub. Sözügedən hərbi texnikalar Suriyada terrorçulara qarşı keçirilən əməliyyatlara cəlb olunacaq. Ümumiyyətlə, Türkiyənin Suriyaya daha böyük sayda əsgəri qüvvə göndərməsi gözlənir. Bu addımın atılmasını zərurətə çevirən məqamlardan biri də Suriyanın şimalında yaşayan kürdlərin oktyabr ayında öz ərazilərinin Konstitusiyasını qəbul etməyə hazırlaşmasıdır. Paytaxtın isə Əl-Qamışlı olacağını bildirirlər. Qeyd olunur ki, Türkiyənin əməliyyatlarına baxmayaraq, Suriya kürdləri onların nəzarətində olan şimal-şərq və Suriyanın şimal-qərb rayonlarını birləşdirmək niyyətindədir. Türkiyənin keçmiş xarici işlər naziri Yaşar Yakış bildirib ki, türklərin hədəfi kürdlərin Suriyanın şimalında hərəkətinin qarşısını almaqdır.
Onu da qeyd edək ki, Türkiyənin Suriyanın şimalında həyata keçirdiyi "Fərat qalxanı" əməliyyatının uğuru beynəlxalq koalisiyanı hərəkətə keçirib. "Yeni Şafak" qəzeti bununla bağlı yazır ki, Cerablus əməliyyatı maraqlı bir detalı üzə çıxarıb. Bu ondan ibarətdir ki, hava və quru əməliyyatı eyni vaxtda aparıldıqda İŞİD terror təşkilatı müqavimət göstərə bilmir. Çində keçirilən "Böyük iyirmilik" sammitindən sonra isə İngiltərənin paytaxtı Londonda "Fikirdaş Ölkələr" toplantısında iştirak edən olkələr Suriyada İŞİD-ə qarşı əməliyyatla bağlı ortaq fikrə gəliblər. Toplantıda Suriya münaqişəsinin həlli üçün İŞİD-in Suriyadan çıxarılmasının lazım olduğu, İŞİD-ə qarşı genişmiqyaslı əməliyyatın qaçılmaz olduğu təkrar vurğulanıb. Əldə edilən məlumata görə, Ramazan bayramından sonra Mosul və Rakkanın azad edilməsi üçün əməliyyatın keçirilməsi planlaşdırılır. Türkiyə-Suriya sərhədindən İŞİD-i təmizləyən Ankara əməliyyatın növbəti mərhələsini təkbaşına üzərinə götürə bilməyəcəyini bu günə qədər bütün beynəlxalq platformada vurğulayıb. Əməliyyatda ABŞ və Türkiyə, həmçinin Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı başda olmaqla, bölgə ölkələrinin də iştirakı təmin ediləcək. Bunun üçün ərəb ölkələri ilə müzakirələr aparılacaq. Əməliyyat planına son şəklin 13-20 sentyabr tarixləri arasında Nyu-Yorkda keçiriləcək BMT sammitində verilməsi gözlənir. İlkin məlumata görə, Rakka əməliyyatına Azad Suriya Ordusuna daxil olan qrupların da qoşulması nəzərdə tutulur. Quru əməliyyatına hava dəstəyini isə Türkiyə və NATO verəcək. Türkiyə Azad Suriya Ordusuna zirehli texnika ilə dəstək verəcək. Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və əməliyyata dəstək verəcək digər bölgə ölkələri əməliyyatda iştirak edəcək gücləri silahla təchiz edəcək. Türkiyənin əməliyyata çox böyük hərbi güclə qatılması planlaşdırılmır. Çünki Ankaranı əsas hədəfi bölgədə kürd təhdidini aradan qaldırmaqdır.
Qeyd edək ki, Türkiyə uzun müddətdir Suriya daxilində "bufer zona" yaradılmasından ötrü lobbiçilik edir, məqsədi öz sərhədinin təhlükəsizliyini təmin etmək və köçkünlərə mühafizə olunan yer yaratmaqdır. Amma bu təklifi NATO müttəfiqləri elə də dəstəkləməyib. Bu fonda Türkiyə 3 milyonadək suriyalı qaçqını yerləşdirib. Hazırda Türkiyənin Suriya əməliyyatları vəziyyəti dəyişib. NATO-nun keçmiş komandiri Ceyms Stavridis bununla bağlı bildirir: "Bufer zonanın yaradılmasından ötrü Türkiyə Suriya ilə sərhədində xeyli qüvvə saxlamalı olacaq. Belə bir strategiya tezliklə gerçəkləşənə oxşamır, amma uzunmüddətli perspektivdə istisna deyil". Türkiyənin dəstəklədiyi "Sultan Murad" üsyançı qruplaşmanın başçısı polkovnik Əhməd Osman "Reuters"ə deyib ki, indi prioritet 70 kilometr qərbdə yerləşən Mari şəhərinə doğru irəliləməkdədir. Onun sözlərinə görə, əməliyyat həftələr və ya aylarla çəkə bilər, üsyançıların indiki 1200-1500 nəfərlik sayını da artırmaq lazımdır. Osman deyib ki, kürdlər döyüşmək istəməsələr də, lazım gəlsə döyüşəcəklər. "Reuters" bildirir ki, son zamanlara kimi Suriya prezidenti Bəşər Əsədin devrilməsinə çağıran Türkiyədən ötrü kürd məsələsi bütün digər problemləri kölgədə qoyub: "Türkiyənin fundamental "qırmızı xətt"i Əsəd deyil, kürd dövlətinin formalaşmasıdır".
Tahir TAĞIYEV
