Ermənistanın Avropa İttifaqına yaxınlaşma siyasəti Cənubi Qafqazda geosiyasi balansı yenidən gündəmə gətirən əsas amillərdən biri kimi çıxış edir. Bu proses təkcə siyasi seçim kimi deyil, həm də iqtisadi və enerji asılılıqları fonunda mürəkkəb regional qarşıdurma elementinə çevrilir. Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) daxil olan Rusiya, Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan bu istiqaməti ciddi narahatlıqla izləyir və Ermənistanın gələcək strateji xəttini aydınlaşdırmasını tələb edirlər. Hətta Ermənistanın bu seçimlə bağlı ümumxalq referendumuna getməsi ideyası da müzakirə mövzusuna çevrilib ki, bu da məsələnin daxili siyasi müstəviyə də keçdiyini göstərir.
Rusiya bu prosesi təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi risk kimi qiymətləndirir və onu Ukraynadakı hadisələrlə müqayisə edir. Moskvanın yanaşmasına görə, Ermənistanın Avropa İttifaqının standartlarına uyğunlaşması Avrasiya İqtisadi İttifaqı çərçivəsində inteqrasiyanı zəiflədə və mövcud iqtisadi əlaqələr sistemini poza bilər. Xüsusilə enerji sektoru bu münasibətlərdə əsas təzyiq aləti kimi ön plana çıxır. Ermənistanın əsas qaz təchizatçısı Rusiya olaraq qalır və bu qazın nisbətən ucuz qiymətə verilməsi iki ölkə arasında iqtisadi asılılıq yaradır. Alternativ enerji mənbələrinin məhdudluğu isə Ermənistanın manevr imkanlarını azaldan əsas faktorlardan biri kimi qiymətləndirilir.
Belarus tərəfinin də oxşar mövqe sərgiləməsi göstərir ki, məsələ yalnız ikitərəfli deyil, Aİİ daxilində ümumi bir narahatlıq mövzusudur. Ermənistan rəsmiləri isə bu narahatlıqlara cavab olaraq ölkəyə qaz tədarükünün hazırda normal qaydada davam etdiyini bildirir və əməkdaşlıq mexanizmlərinin işlək olduğunu vurğulayırlar. Bu isə qısa müddətdə kəskin dəyişikliklərin baş vermədiyini göstərir, lakin gərginliyin potensial olaraq artmaqda davam etdiyini də istisna etmir.
Məsələnin daha da həssaslaşmasına səbəb olan amillərdən biri də Rusiya tərəfindən Ermənistanla bağlı bəzi iqtisadi müqavilələrin gələcəyi ilə əlaqədar göndərilən rəsmi məktublardır. Qaz, neft məhsulları və xam almaz sahələrini əhatə edən bu sənədlər müqavilələrin denonsasiya (ləğvetmə) edilə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirir. Bu addım hələlik real ləğvetmə və ya tədarükün dayandırılması demək deyil, daha çox hüquqi və siyasi xəbərdarlıq xarakteri daşıyır. Bununla belə, bu cür siqnallar tərəflər arasında etimad mühitinə təsir edən ciddi faktor kimi qiymətləndirilir.
Ümumilikdə, Ermənistanın hazırkı vəziyyəti iki fərqli inteqrasiya xətti arasında balans saxlamaq cəhdi kimi görünür. Bir tərəfdə uzun illərdir davam edən Rusiya ilə iqtisadi və enerji asılılığı, digər tərəfdə isə Avropa İttifaqına yaxınlaşma və yeni siyasi-iqtisadi istiqamət axtarışı dayanır. Bu balansın qorunması asan deyil və hər iki istiqamət arasında ziddiyyətlər artdıqca regionda siyasi və iqtisadi gərginliklərin daha da dərinləşməsi ehtimalı yüksəlir. Ermənistanın atacağı növbəti addımlar təkcə ölkənin daxili siyasətini deyil, həm də Cənubi Qafqazın ümumi geosiyasi mənzərəsini müəyyən edəcək əsas amillərdən biri olacaq.
Dəniz NƏSİRLİ
