ABŞ prezidenti Donald Tramp İrana qarşı tələblərini sərtləşdirib. Həftəsonu Ağ Evin Vəziyyət Otağında müşavirləri ilə iki saatlıq görüşdən sonra Amerika lideri Tehranla bağlanan saziş layihəsinə düzəlişlər etməyi əmr edib. Dəyişikliklərə yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranın ixracı, Hörmüz boğazının açılma vaxtı və dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsi ilə bağlı bölmələr daxildir. Amerika rəsmiləri bildirirlər ki, ABŞ bundan İran rəhbərliyinə təzyiq göstərmək üçün istifadə edir.
Məsələ ilə tanış mənbələr "Axios"a bildiriblər ki, düzəlişlər Amerika tərəfinin 2025-ci ildə 12 günlük müharibə zamanı İranın nüvə obyektlərinin dağıntıları altında basdırılmış qabaqcıl nüvə materialı olan yüksək zənginləşdirilmiş uranın ehtiyatlarını nə vaxt və necə alacağı ilə bağlı konkret detalları əhatə edir. Ağ Ev həmçinin Hörmüz boğazının yenidən açılması ilə bağlı bəzi fikirləri dəyişdirmək istəyir. ABŞ üç gün ərzində iranlılardan cavab gözləyir: Tehranın ən yüksək səviyyələrinə mesajların çatdırılması prosesi mürəkkəbdir. Mənbələr əlavə məlumat vermədən "The New York Times" qəzetinə bildiriblər ki, Tramp İrana qarşı sanksiyaların ləğvi ilə bağlı hissədə də dəyişiklik edib. Onlar bildiriblər ki, Tramp mövcud saziş layihəsindəki İranın xaricdəki aktivlərinin mümkün sərbəst buraxılması ilə bağlı müddəalardan narahatdır. Bundan əlavə, Ağ Ev rəhbəri İran rəhbərliyinin cavab hazırlaması üçün sərf etdiyi uzun müddətdən narazıdır. "The New York Times" mənbələrindən birinin məlumatına görə, Tramp danışıqlar prosesini sürətləndirmək üçün şərtləri qəsdən sərtləşdirib və İrana təzyiq göstərməklə onu əvvəllər İran danışıqları aparanlara təqdim edilmiş və təsdiq üçün ali rəhbər Müctəba Xameneiyə göndərilmiş ilkin memorandum layihəsini qəbul etməyə inandırıb. Tramp "Fox News"da Hörmüz boğazına istinad edərək deyib: "Mən razılaşma əldə etməyi üstün tuturam, çünki o zaman boğazı imzalayan kimi aça bilərik. Mənə lazım olan yeganə zəmanət İranın nüvə silahına malik olmamasıdır. Onlar buna razı oldular və bu çox maraqlı idi. Əvvəlcə onlar nüvə silahı hazırlamayacaqlarını dedilər. Mən soruşdum ki, "Nüvə silahı alsanız necə olacaq?" İndi onlar heç bir silah hazırlamadıqları və ya əldə etmədikləri barədə danışırlar. Bu böyük fərqdir. Beləliklə, tədricən istədiyimizi əldə edirik. Danışıqlar çox çətin gedir və uzun müddət çəkir, amma mən tələsmirəm". Tramp qeyd edib ki, Pentaqon ölkənin "mötədil" qüvvələrini qorumaq üçün bombalama kampaniyası zamanı İran ordusunu qəsdən rahat buraxıb: "Onların donanması tamamilə məhv edilib, 100%. Hava qüvvələri tamamilə məhv edilib, 100%. Onların ordusuna gəldikdə isə, biz onları rahat buraxdıq, çünki onların ordusunun bir qədər mülayim olduğuna inanırıq. Biz müxtəlif liderlik təbəqələrini aradan qaldırdıq; əslində onların ordusunu rahat buraxdıq. İnsanlar bunu eşitsələr təəccüblənərdilər, çünki hər kəsi məhv edən müharibələrdə səhvlər edilib və sonra ölkə, bilirsiniz, 40 il ərzində özünə gələ bilmədi. İraqla nə baş verdiyinə baxın". İrana gəldikdə isə, onun danışıqlar aparanları ABŞ-ın yeni şərtlərini nəzərdən keçirmək üçün vaxt ayırıblar. Bu, bir neçə gün çəkə bilər. İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf qeyd edib: "İran xalqının hüquqlarını təmin etdiyimizə əmin olana qədər heç bir razılaşmanı təsdiqləməyəcəyik". O bildirib ki, diplomatiya ilə məşğul olanlar ABŞ prezident administrasiyasının sözlərinə və vədlərinə etibar etmirlər. Parlamentin sədri qeyd edib ki, "müharibənin bu yeni mərhələsində düşmən iqtisadi təzyiq və informasiya ajiotajı vasitəsilə hərbi məğlubiyyətini kompensasiya etmək və bizi təslim olmağa məcbur etmək üçün nifaq salmağa və ölkənin birliyini məhv etməyə çalışır". Öz növbəsində, İranın ali liderinin hərbi müşaviri Möhsün Rezai bildirib ki, Tramp Yaxın Şərq münaqişəsinin diplomatik səylərlə real həllini axtarmır, əksinə, başqa məqsədlər güdür: "Proqnozlaşdırıldığı kimi, ABŞ prezidenti üçüncü dəfə diplomatik səylərə xəyanət edib. Dəniz blokadasını davam etdirməklə və həddindən artıq danışıqlar aparmaqla o bir daha sübut edib ki, danışıqlara meylli deyil, əksinə, başqa məqsədlər güdür". Eyni zamanda, ABŞ döyüşə qayıtmağa hazır olduğunu göstərir. Pentaqon katibi Pit Heqset Sinqapurda keçirilən Shangri-La Dialoqu beynəlxalq təhlükəsizlik forumunda çıxış edərkən bildirib: "Lazım gələrsə, müharibəni bərpa etməyə tam qadirik. Arsenallarımız bunun üçün kifayətdir, çünki daha dəyərli sursatların istifadəsini daha çox miqdarda olanlarla balanslaşdırırıq. Beləliklə, vəziyyət bizim üçün çox yaxşıdır". Eyni zamanda, hərbi nazirliyin rəhbərinin sözlərinə görə, Trampın diplomatik prosesi başa çatdırmaq üçün səbri var.
Tahir TAĞIYEV
