Əli Orucov: "Nüvə dövlətləri arasında gərgin rəqabət nüvəsilahından istifadə riskini artırır"
Hörmüz boğazı ətrafında hərbi aktivliklə bağlı yayılan məlumatlar qlobal təhlükəsizlik mühitinin nə qədər həssas və eyni zamanda informasiya baxımından nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Hörmüz boğazı dünya iqtisadiyyatı üçün həyati əhəmiyyət daşıyan enerji marşrutlarının mərkəzində yerləşdiyi üçün burada baş verən hər hansı hadisə təkcə region ölkələrini deyil, qlobal gücləri də birbaşa maraqlandırır. Bu səbəbdənbelə xəbərlər sürətlə yayılır və çox vaxt emosional reaksiyalar doğurur.
Sosial mediada yayılan iddialara əsasən, Rusiya Federasiyası tərəfindən bölgəyə nüvə enerjili sualtı qayıqların göndərilməsi kimi məlumatlar strateji baxımdan ciddi səslənsə də, bu cür informasiyalar etibarlılığı həmişə sual altındadır. Müasir informasiyamüharibəsi şəraitində hərbi mövzular tez-tez təbliğat, psixoloji təsir və ya dezinformasiya elementi kimi istifadə olunur. Buna görə də belə məlumatları qiymətləndirərkən onların rəsmi və müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənib-təsdiqlənmədiyini nəzərə almaq vacibdir.
Bununla yanaşı, nəzəri olaraq belə bir yerləşdirmə baş versəbelə, bu addımın birbaşa müharibə hazırlığı kimi yox, daha çoxgeosiyasi siqnal xarakteri daşıdığı ehtimalı daha yüksəkdir. Böyük dövlətlər, xüsusilə nüvə silahına malik ölkələr, hərbigüclərini nümayiş etdirməklə qarşı tərəfə mesaj verməyəçalışırlar. Bu, beynəlxalq münasibətlərdə çəkindirməstrategiyasının əsas elementlərindən biridir və məqsəd əkstərəfin riskli addımlar atmasının qarşısını almaqdır. İranətrafında baş verən gərginliklərdə də bu cür güc nümayişləri tez-tez müşahidə olunur.
Qlobal nüvə müharibəsi ehtimalına gəldikdə isə, mövcudşəraitdə bu ssenari çox aşağı ehtimallı olaraq qiymətləndirilir. Bunun əsas səbəbi nüvə dövlətləri arasında uzun illərdirformalaşmış strateji balansdır. "Soyuq Müharibə" dövründənbəri mövcud olan qarşılıqlı çəkindirmə prinsipi göstərir ki, nüvəsilahının istifadəsi qarşılıqlı məhvlə nəticələnə bilər və bu riskheç bir böyük dövlət üçün qəbul edilə bilən deyil. Bu səbəbdəndövlətlər maksimum gərginlik şəraitində belə birbaşa nüvəqarşıdurmasından yayınmağa çalışırlar.
Müasir geosiyasi dinamika göstərir ki, böyük güclər arasındarəqabət daha çox dolayı formalar alır. Regional münaqişələrdəiştirak, iqtisadi sanksiyalar, diplomatik təzyiqlər və hərbimövcudluğun artırılması bu rəqabətin əsas alətlərinə çevrilib. Buyanaşma bir tərəfdən gərginliyi saxlayır, digər tərəfdən isə onunəzarət altında tutmağa imkan verir. Bu kontekstdə hərbiqüvvələrin müəyyən bölgələrdə yerləşdirilməsi çox vaxt balansyaratmaq və qarşı tərəfin hərəkətlərini məhdudlaşdırmaqməqsədi daşıyır.
Bununla belə, risk faktorlarının tamamilə yox olduğunu deməkdüzgün olmaz. Tarix göstərir ki, bəzi hallarda yanlış qərarlar, texniki nasazlıqlar və ya kommunikasiya çatışmazlıqları ciddiböhranlara səbəb ola bilər. Lakin müasir dövrdə bu cür riskləriminimuma endirmək üçün müxtəlif mexanizmlər mövcuddur. Böyük dövlətlər arasında birbaşa əlaqə xətləri, beynəlxalqtəşkilatların vasitəçiliyi və diplomatik kanallar potensialeskalasiyanın qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
Yəni Hörmüz boğazı ətrafında baş verən hadisələr və ya bubarədə yayılan xəbərlər qlobal təhlükəsizlik mühitindəgərginliyin mövcud olduğunu göstərsə də, onların avtomatikolaraq qlobal nüvə müharibəsinə gətirib çıxaracağı qənaətinəgəlmək əsaslı deyil. Mövcud beynəlxalq sistem, bütünçatışmazlıqlarına baxmayaraq, böyük güclər arasında birbaşatoqquşmanın qarşısını almağa yönəlmiş mexanizmlərlə təminolunub. Bu səbəbdən hazırkı mərhələdə nüvə müharibəsi riskiaşağı olaraq qalır. Lakin regional gərginliklərin diqqətləizlənməsi və məlumatların tənqidi şəkildə qiymətləndirilməsivacib məsələlərdən biridir.
Düzəldilmiş və redaktə olunmuş mətn:
Politoloq Əli Orucov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında məsələ ilə bağlı bildirib ki, nüvə dövlətlərinin dünyanın yenidənbölüşdürülməsi uğrunda apardığı gərgin rəqabət bu silahınməhdud da olsa tətbiqi risklərini artırır. O qeyd edib ki, ənböyük nüvə silahı arsenalına malik olan Rusiya və ABŞ faktikiolaraq müharibə aparır: "Təl-Əviv konkret mövqe bildirməsə də, İsrailin nüvə silahına malik olması vəziyyəti daha daciddiləşdirir. Hörmüz boğazı ABŞ-İsrail ittifaqının İrana qarşıapardığı müharibədə kilid nöqtədir. Buranın gələcək taleyiümumilikdə enerji daşımalarına təsirsiz ötüşməyəcək.
Aydın idi ki, ABŞ və İsrailin Hörmüz boğazını açmaq üçünəməliyyat keçirmələrinə mane olan əsaslı səbəblər var. Bu, həmərazinin coğrafi relyefi, həm də maraqlı dövlətlərin sərgilədiyimövqelərdən birbaşa asılıdır. Buranın ələ keçirilməsi Vaşinqtonun əzəli rəqibi sayılan Çin iqtisadiyyatına nəzarət etmək anlamına gəlir. Moskvanın da burada maraqları var. Ona görəmüharibə başlayandan gözlənilirdi ki, D.Tramp istəyinə tam nail ola bilməyəcək və planları puça çıxacaq. Ağ Ev rəhbərinin hədəflərinə və standartdan kənar açıqlamalarına baxmayaraq, Hörmüz məsələsinin hərbi güclə həlli riskli vəbahalı ola bilər. Bir halda ki, Rusiyanın Hərbi Dəniz Qüvvələrisualtı qayıqları əməliyyat zonasına yerləşdirib, bu da ciddi çəkindirici faktordur. Belə vəziyyət Rusiya ilə toqquşma ehtimalını artırır. Nə Vaşinqton, nə də Təl-Əviv Rusiya amilini hələ ki, görməzdən gələ bilməz. Məlum olduğu kimi, İran müharibə ilə bağlı 10 şərt irəli sürüb və bunların qəbulu Ağ Ev rəhbəri üçün fiasko deməkdir. Düşünmürəm ki, İsrail və ABŞ nüvə silahından istifadə kimi avantüraya getsin. Bu, həm region, həm də planetimiz üçün böyük fəlakət və faciələrə yol açabilər", – deyə Orucov vurğulayıb.
Akif NƏSİRLİ
