Qazaxıstan tərəfi hazırda Ermənistan dəmir yolları üçün Rusiya konsessiyasının alınması ilə bağlı danışıqlar aparmır.
Bu barədə "İnterfaks-Qazaxıstan" agentliyinə "Qazaxıstan Dəmir Yolu" (QTZ) SC və respublikanın Nəqliyyat Nazirliyindən məlumat verilib.
Qazaxıstanın Ermənistan dəmir yollarının konsessiyası ilə bağlı mövqeyi regionda formalaşan yeni geosiyasi və iqtisadi reallıqların aydın göstəricisidir. Qazaxıstan Dəmir Yolu və ölkənin Nəqliyyat Nazirliyi tərəfindən səsləndirilən açıqlamalar göstərir ki, Qazaxıstan bu mərhələdə Ermənistan dəmir yolu sisteminə daxil olmağı məqsədəuyğun hesab etmir. Bu qərar təkcə iqtisadi hesablamalarla deyil, həm də siyasi və strateji risklərin qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır.
Ermənistan dəmir yolları uzun illərdir Rusiya ilə bağlı konsessiya modeli çərçivəsində fəaliyyət göstərir və bu, sistemin idarəçiliyində Moskvanın təsirini qoruyub saxlayır. Məhz bu amil xarici investorlar üçün əsas risk faktorlarından biri hesab olunur. Qazaxıstanın bu prosesdən kənarda qalması, əslində, həmin risklərin real və ciddi olduğunu təsdiqləyir. Bu, həm də regionda iqtisadi layihələrin artıq yalnız kommersiya deyil, eyni zamanda siyasi müstəvidə qiymətləndirildiyini göstərir.
Qazaxıstanın geri çəkilməsi konsessiya məsələsində yeni oyunçular üçün imkanlar yaradır. Bu kontekstdə Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri potensial iştirakçılar kimi diqqət mərkəzinə çıxır. Hər iki ölkə hələlik rəsmi mövqe bildirməsə də, Ermənistan rəhbərliyinin, xüsusilə Nikol Paşinyan tərəfindən aparılan aktiv diplomatik təmaslar bu istiqamətdə marağın formalaşdırılmasına yönəlib.
Burada mühüm fərq ondan ibarətdir ki, Qazaxıstandan fərqli olaraq Qətər və BƏƏ Rusiyanın təsir dairəsinə daxil olan ölkələr deyil. Onlar daha çox müstəqil iqtisadi və siyasi kurs yürüdən, qlobal investisiya imkanlarını genişləndirən aktorlardır. Üstəlik, bu dövlətlər Yaxın Şərq kimi son illərdə geosiyasi transformasiyaların baş verdiyi bir bölgədə yerləşir. Bu regionda Rusiyanın təsirinin nisbətən zəifləməsi və digər güclərin rolunun artması Qətər və BƏƏ-nin qərarvermə prosesində daha sərbəst hərəkət etməsinə şərait yaradır.
Məhz bu amil onların Ermənistan dəmir yolları ilə bağlı mümkün qərarlarına müsbət təsir göstərə bilər. Çünki onlar layihəyə daha çox iqtisadi səmərəlilik prizmasından yanaşa və siyasi riskləri diversifikasiya etməklə idarə edə bilərlər. Bundan əlavə, bu ölkələrin böyük maliyyə resursları və beynəlxalq infrastruktur layihələrində geniş təcrübəsi konsessiyanın effektiv idarə olunması baxımından mühüm üstünlük yaradır.
Digər tərəfdən, Ermənistan üçün belə alternativlərin yaranması strateji baxımdan əhəmiyyətlidir. Bu, ölkəyə mövcud asılılıq modelindən qismən uzaqlaşmaq və daha balanslaşdırılmış iqtisadi siyasət yürütmək imkanı verə bilər. Lakin bununla yanaşı, Rusiya faktorunun tamamilə aradan qalxmadığını da nəzərə almaq lazımdır. Mövcud müqavilələr, siyasi münasibətlər və regional reallıqlar Moskvanın bu sahədə təsir imkanlarını hələ də qoruyur.
Nəticə etibarilə, Qazaxıstanın konsessiya prosesində iştirakdan imtina etməsi vəziyyəti bir qədər sadələşdirsə də, eyni zamanda yeni geosiyasi imkanların yaranmasına səbəb olur. Qətər və BƏƏ kimi daha müstəqil və maliyyə baxımından güclü aktorların potensial iştirakı Ermənistan üçün həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan yeni perspektivlər aça bilər. Bu prosesin gələcək inkişafı isə regionda güc balansının necə dəyişəcəyindən və Ermənistanın hansı tərəfdaşlarla uzunmüddətli əməkdaşlığa üstünlük verəcəyindən asılı olacaq.
Akif NƏSİRLİ
