Elşən Manafov: “Siyasi qətllərlə ABŞ İranı “idarə olunan xaos” durumuna gətirməyə çalışır”
Birləşmiş Ştatların İsraillə birlikdə fevralın 28-dən İrana qarşı apardıqları müharibə fonunda, son 20 gündə öldürülən İranın yüksək vəzifəli şəxslərinin sayı 40 nəfərdən çoxdur. ABŞ-ın İranda davamlı olaraq İranın yüksək vəzifəli şəxslərinin öldürüməsi çıxış yoludurmu?
Ümumilikdə, bu yolla İrandakı hakimiyyətin süqut edəcəyi realdırmı? Bu metodu bütövlükdə effektiv hesab etmək olarmı? Siyasi təcrübəsi olanların aradan götürülməsi həll yoludurmu? Axı bir sıra hallarda bu cür taktika əhalini rejimin ətrafında birləşdirir və bu, İranda da özünü göstərməkdədir. Yəni İrana endirilən zərbələr əhalinin rejimə qarşı çıxması ilə nəticələnmədi.
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən politoloq Elşən Manafov bütün bunlarla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “İrandakı siyasi rejimin devrilməsi ABŞ-ın yeni dünya nizamı ilə bağlı geosiyasi maraqlarından irəli gəlir. İran hakimiyyəti uzun illərdir ki, ABŞ-ın Yaxın Şərqdə yeni dünya nizamı ilə bağlı geosiyasi mahiyyət kəsb edən gedişlərinə sədd rolunda çıxış edən əsas dövlətlərdən biridir. Hazırda İrandakı siyasi rejimin devrilməsi sifarişi ilə ABŞ qarşısında çıxış edən dövlətlər İsrail, habelə bölgənin bir sıra ərəb dövlətləridir. Onlar İranı şiə inqilabını ixrac etmək və əslində bu dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilədə ittiham edir. İranla bağlı proksi qüvvələrin bölgənin təhlükəsizliyini təhdid etdiyini bildirirlər. Əslində isə ABŞ özünün bölgə ilə bağlı həyati maraqlarını realizə etmək üçün məlum dövlətlərin İrana münasibətdə irəli sürdükləri iddiaların arxasında özünün əsl niyyətini ört-basdır etməyə çalışır. Gerçək məqsəd İran nefti üzərində nəzarəti ələ keçirməklə dünyada neftin ən böyük idxalatçısı olan Çinin iqtisadiyyatına sarsıdıcı zərbə endirməkdir. Dünya enerji bazarında qiymətlərə təsir imkanlarını saxlamaqla Rusiyanın neftin satışından əldə etdiyi gəlirləri daraltmaq, özünün dünya nizamı ilə bağlı iddialarının məlum dövlətlərə qəbul etdirilməsi istəyindən irəli gəlir”.
Politoloqun fikrincə, prezident Tramp dünyanın fərqli bölgələrində 7-dən artıq münaqişənin aradan qaldırılmasında özünün xidmətlərindən danışsa da, onun iqtidarı dövründə ABŞ-ın xarici siyasəti xeyli dərəcədə sərtləşib və təcavüzkar xarakter kəsb edib: “Trampın Qrenlandiyaya, Kanadaya olan iddiaları, Venesuellaya və İrana müdaxiləsi, Kubadakı rejimi devirəcəyi ilə bağlı açıqlamaları onun beynəlxalq hüquqa əhəmiyyət verməməsinin bariz göstəricisidir. Bu, dünyanın təhlükəsizlik arxitekturasına ciddi və real təhdiddir. Digər tərəfdən Tramp əslidə ABŞ-ın bütün tarixi boyunca həyata keçirdiyi ekspansionist siyasətinin təmsilçilərindəndir. ABŞ isə öz həyati maraqlarının realizə edilməsi üçün müxtəlif vasitələrə müraciət etməkdən heç vaxt çəkinməyib. Zaman və tarixi şəraitdən asılı olaraq ABŞ ya birbaşa hərbi müdaxiləyə və ya dövlət terrorizminə, dövlət çevrilişlərinə qədər variantlara müraciət edib. İranın siyasi rəhbərliyindəki yüksək vəzifəli şəxsləri cıxdaş etmək, onları cismən məhv etməklə ABŞ İrandakı hakimiyyəti laxladacağı, onun legitimliyini şübhə altına alacağını düşünür. Siyasi qətlərlə ABŞ İranı “idarə olunan xaos” durumuna gətirməyə çalışır. İslamçı rejimin milli münasibətlər sahəsində siyasətinin ölkəni etnik qarşıdurma həddinə gətirdiyini düşünərək İranı daxildən parçalamaq istəyir. Digər tərəfdən ABŞ neçənci dəfədir ki, müstəqil İrana müdaxilə edir, onun liderlərinə qarşı terror aksiyalarını həyata keçirir. Hələ 1951-ci ildə İranda Doktor Musəddiqi hökuməti xarici kapitala (BP neft şirkətinə) məxsus əmlakı milliləşdirmək barədə qərar qəbul etdikdə Britaniyanın sifarişi ilə ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi "Ayaks" əməliyyatı keçirərək Musəddiqini devirib. İran xalqının iradəsinin əleyhinə olaraq xarici kapitalın İrandakı maraqlarını müdafiə edib. İranda islam inqilabının qələbəsindən sonra Ağ Evin Xameneyi hökumətini devirmək üçün birbaşa hərbi müdaxiləyə getdiyi də bəllidir. İranda siyasi anlamlı qətləri həyata keçirməklə buradakı rejimin qısa zamanda devriləcəyini düşünən ABŞ əvvəllər Liviya, İraq, Suriya kimi ölkələrə münasibətdə tətbiq etdiyi ssenarinin İranda da uğur qazanacağını düşünür. Lakin ABŞ-ın proqnozlarında yanıldığını İrana qarşı aparılan müharibədə özünün və müttəfiqlərinin itkiləri qabarıq göstərir. Əvvəla, İran Liviya, Suriya və ya İraq deyil. Fərqli ərazi və əhali göstəriciləri, iqtisadi və elmi potensial, nəhayət hərbi güc faktoru var. Digər tərəfdən İranla müqayisədə ABŞ-ın digər dövlətlərə qarşı müdaxiləsində beynəlxalq güclər - ilk növbədə Çin və Rusiya belə dirəniş göstərməyiblər. İranda siyasi rejimin devrilməsi Çin və Rusiyanın nüfuz dairəsinin daralması, bazarlara və dəhlizlərə çıxış imkanlarının bağlanmasına və s. gətirib çıxara bilər. Məhz buna görə də, regional münaqişənin qlobal qarşıdurmaya çevrilmə təhlükəsi var və bu təhlükə getdikcə böyüməkdədir”.
Vidadi ORDAHALLI
