Rəşad Bayramov: “Bu dəyişiklik təsadüfi deyil və bir neçə paralel prosesin nəticəsindən irəli gəlir”
Münhen Təhlükəsizlik Konfransı 1963-cü ildən bəri hər il Almaniyada keçirilən və qlobal təhlükəsizlik məsələlərinə həsr edilən beynəlxalq Forumdur. Konfransın əsas məqsədi dünyada sülhün təmin olunmasında beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək, münaqişələrin qeyri-hərbi həlli yollarını araşdırmaq, mövcud riskləri qiymətləndirmək və onların inkişaf ssenariləri haqqında təsəvvür yaratmaqdır.
Bu dəfəki Münhen Təhlükəsizlik Konfransında diqqəti çəkən məqam o idi ki, Ukrayna məsələsindən prezident Zelenskidən başqa danışan olmadı. Halbuki, müharibə başlayandan sonra Ukrayna məsələsi konfransda bir nömrəli məsələ olurdu. Müzakirələr əsasən Ukraynada gedən müharibəyə həsr olunurdu. Konfransda ABŞ dövlət katibi Marko Rubio etdiyi çıxışında heç buna toxunmadı. Nə baş verir? Bunun səbəbi nə ilə bağlıdır?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov Ukraynaya bu dəfəki konfransda əvvəlki diqqətin göstərilməməsini bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “2026-cı il Münhen Təhlükəsizlik Konfransının əvvəlki illərlə müqayisədə fərqli siyasi atmosferdə keçdiyi həqiqətdir. Həqiqətən də 2022-ci ildə müharibə başlayandan sonra Münhen platforması faktiki olaraq Ukrayna məsələsinin əsas beynəlxalq tribunalarından birinə çevrilmişdi. Hər il liderlərin çıxışlarında Ukraynaya birinci, ya da ən azı mərkəzi mövzu olurdu. Lakin bu dəfə Ukrayna mövzusu Zelenskidən başqa demək olar ki, heç kim tərəfindən sistemli və prioritet şəkildə gündəmə gətirilmədi. Əsas çıxışçılar, o cümlədən ABŞ dövlət katibi Marko Rubio, məsələni ya ümumi çərçivədə qeyd etdilər, ya da ümumiyyətlə prioritet kimi qabartmadılar. Bu dəyişiklik təsadüfi deyil və bir neçə paralel prosesin nəticəsindən irəli gəlir. Birincisi, Qərbin siyasi diskursunda Ukrayna müharibəsi artıq şok effekti yaratmır. Belə demək mümkünsə adiləşib və daha çox “uzunmüddətli idarəetmə” mərhələsinə keçib. 2022–2024-cü illərdə əsas sual Ukraynanın ayaqda qalması idisə, indi əsas müzakirə təhlükəsizlik arxitekturasının necə qurulacağıdır. Yəni diqqət konkret cəbhə xəttindən daha çox Avropanın özünün müdafiə qabiliyyətinə, NATO-nun transformasiyasına və ABŞ-Avropa münasibətlərinin yenidən balanslaşdırılmasına yönəlib. Bu isə Ukraynanı ayrıca mövzu kimi deyil, daha geniş strateji kontekstin bir elementi kimi təqdim etməyə səbəb olur. Daha bir səbəb, ABŞ siyasətində prioritetlərin genişlənməsi ilə bağlıdır. Vaşinqton üçün Çin faktoru, Yaxın Şərq sabitliyi və daxili siyasi gündəm paralel şəkildə aktuallaşıb. Rubio da məhz bu baxımdan çıxışında transatlantik ittifaqın gələcəyi, Qərb dəyərlərinin qorunması və qlobal güc balansı kimi mövzulara üstünlük verdi. Bu prinsip etibarilə Ukraynaya marağın azalması anlamına gəlmir, əksinə mən deyərdim ki, məsələnin artıq strukturlaşdırılmış və normal siyasət müstəvisinə keçdiyini göstərir”.
R.Bayramovun fikrincə, digər səbəb Avropa paytaxtlarında Ukrayna müharibəsindən sonrakı təhlükəsizlik modeli barədə düşüncənin dərinləşməsi ilə bağlıdır: “Müharibə nə vaxt və necə bitəcək sualı ilə yanaşı, bitdikdən sonra Rusiya ilə münasibətlərin necə tənzimlənəcəyi, Rusiyanı çevrələmə siyasətinin necə həyata keçiriləcəyi, Ukraynaya hansı təhlükəsizlik zəmanətlərinin veriləcəyi və Avropanın öz hərbi potensialını nə qədər və necə artıracağı kimi məsələlər ön plana çıxıb. Bu kontekstdə Zelenskinin çıxışı təbii ki, daha konkret və tələbedici idi. O, Qərbdən açıq təhlükəsizlik təminatları ilə yanaşı həm də siyasi qərarlılıq tələb etdi. Digər liderlər isə göründüyü kimi daha ehtiyatlı və sistemli formulalara üstünlük verdilər. Nəhayət, diplomatik mərhələnin xarakteri də dəyişib. Müharibənin ilk illərində simvolik də olsa həmrəylik vacib idi. İndi isə masa arxasında mümkün danışıqlar ssenariləri, kompromis modelləri və uzunmüddətli sabitlik mexanizmləri müzakirə olunur. Bu isə emosional ritorikanın azalmasına, texniki-strateji diskursun artmasına gətirib çıxarıb. Bütün bunları nəzərə aldıqda Ukraynanın gündəmdən düşməsi deyil, onun qlobal təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiya olunmuş məsələ kimi yenidən çərçivələnməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Zelenski hələ də müharibənin birbaşa tərəfi kimi ən aydın və sərt mesajları verir ki, bu da başa düşüləndir. Qərb liderləri isə artıq müharibənin özündən çox, onun nəticələrinin idarə olunması üzərində fokuslanırlar. Bu da beynəlxalq siyasətdə mərhələ dəyişiminin göstəricisidir. Yəni emosional səfərbərlik dövründən strateji yenidənqurma dövrünə keçid”.
Vidadi ORDAHALLI
