Azərbaycanın Suriyaya 120 milyon dollar dəyərində qaz ixrac etməsi təkcə kommersiya əməliyyatı kimi deyil, həm də regional enerji və geopolitik proseslərin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bu addımın ölkəyə hansı dividendləri qazandırdığını müəyyənləşdirmək üçün məsələyə paralel şəkildə həm iqtisadi, həm də siyasi baxış tələb olunur.
İqtisadi aspektdən yanaşdıqda, 120 milyon dollar Azərbaycan kimi iri enerji ixracatçısı üçün makro səviyyədə həlledici məbləğ sayılmaya bilər. Lakin məsələ məbləğin həcmindən çox, bazarların şaxələndirilməsi və satış coğrafiyasının genişləndirilməsi ilə bağlıdır. Enerji ixracında əsas risklərdən biri alıcı bazarının məhdud olmasıdır. Yeni istiqamətin açılması ixrac portfelinin diversifikasiyasına, gəlirlərin daha dayanıqlı strukturda formalaşmasına və regional enerji balansında Azərbaycanın rolunun möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu, həm də mövcud infrastrukturun daha effektiv istifadəsi və tranzit imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Siyasi baxımdan isə enerji əməkdaşlığı daha dərin və uzunmüddətli təsirə malikdir. Qaz strateji resursdur və onun tədarükü ölkələr arasında qarşılıqlı asılılıq yaradır. Bu asılılıq diplomatik münasibətlərin sabitləşməsinə, siyasi dialoqun intensivləşməsinə və regional təsir imkanlarının artmasına səbəb ola bilər. Azərbaycan uzun illərdir enerji diplomatiyasını xarici siyasətin əsas alətlərindən biri kimi istifadə edir və yeni bazarlara çıxış bu strategiyanın davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu kontekstdə Türkiyənin rolu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan qazının əsas ixrac marşrutları Türkiyə üzərindən keçdiyinə görə Ankara bizim üçün həm tranzit ölkə, həm də regional enerji mərkəzi funksiyasını yerinə yetirir. Suriyaya qaz tədarükü birbaşa və ya dolayı şəkildə Türkiyənin enerji infrastrukturu və siyasi mövqeyi ilə əlaqəli ola bilər. Türkiyə üçün bu proses tranzit gəlirləri, enerji ticarətində mövqeyin güclənməsi və Yaxın Şərqdə siyasi təsir imkanlarının artması deməkdir. Bu isə regionda enerji üzərindən formalaşan yeni əməkdaşlıq modelinin göstəricisidir.
Digər tərəfdən, Suriyaya qaz ixracı Azərbaycanın Yaxın Şərq siyasətində daha fəal mövqe tutmaq niyyətinin siqnalı kimi də qiymətləndirilə bilər. Enerji təchizatı vasitəsilə iqtisadi əməkdaşlıq platforması qurmaq, gələcəkdə digər sahələr üzrə əməkdaşlıq üçün zəmin yaradır. Beləliklə, iqtisadi addım siyasi təsir mexanizminə çevrilə bilər.
Nəticə etibarilə, Suriyaya qaz ixracı qısa müddətdə iqtisadi gəlir təmin etsə də, onun strateji çəkisi daha çox siyasi və geosiyasi müstəvidə özünü göstərir. Bu addım Azərbaycanın enerji diplomatiyasının genişlənməsi, regional təsir imkanlarının artması və ixrac siyasətinin şaxələndirilməsi baxımından ölkəyə kompleks dividentlər gətirir. Ona görə də sözügedən ixracı yalnız maliyyə göstəriciləri ilə deyil, regionda formalaşan enerji-siyasi balans kontekstində qiymətləndirmək daha doğru yanaşma hesab oluna bilər.
Akif NƏSİRLİ
