Cenevrədə ABŞ-İran danışıqlarının ikinci raundu fonunda tərəflər İranın nüvə proqramı üzrə yeni saziş əldə etməyə çalışırlar. Tehran isə ABŞ-nin ağır iqtisadi sanksiyaları qaldırmasını istəyir. Prezident Donald Trampı buna şirnikləndirmək üçün İran ortalığa iqtisadi təklif atıb – özünün gəlirli neft və qaz sənayesinə mümkün sərmayə imkanlarından danışır.
İranın xarici işlər nazirinin iqtisadi diplomatiya üzrə müavini Həmid Qənbəri deyib ki, enerji, mədən və təyyarə sahələri üzrə mümkün razılaşmalar ABŞ ilə danışıqlarda masadadır. Qənbəri İran Ticarət Palatasına bildirib: "Razılaşmanın davamlı olmasından ötrü ABŞ də yüksək və sürətli iqtisadi gəlir gətirən sahələrdən faydalanmalıdır". Beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert Kian Şərifi yada salır ki, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi 2025-ci ilin aprelində oxşar strategiyadan istifadə etmişdi. O, Vaşinqtonla danışıqlar zamanı sanksiyaların vurduğu İran iqtisadiyyatını "trilyon dollarlıq" investisiya imkanı kimi təqdim etmişdi. Amma bundan bir neçə həftə sonra ABŞ İsrailin İrana qarşı bombardman kampaniyasına qoşuldu, ölkənin üç əsas nüvə obyektinə zərbə endirdi. Brüsseldə yerləşən Beynəlxalq Böhran Qrupunun İran layihəsinin direktoru Əli Vaezin fikrincə, İranın iqtisadi stimulları ilə Trampın xarici siyasət yanaşması bir-birindən kəskin fərqlənir. Təhlilçi deyib ki, Tramp ABŞ şirkətlərinin xaricə investisiya yatırmasına maraq göstərmir. Əksinə, xarici vəsaitin ABŞ-a axmasına üstünlük verir. Məsələn, ötən il Fars körfəzindəki ərəb dövlətləri ABŞ iqtisadiyyatına böyük investisiyalar vəd ediblər: "İran ötən il də bu kartdan yararlanmaq istədi, amma Trampın üslubunu tam anlamadığını ortaya qoydu. İqtisadi investisiyadan rıçaq kimi faydalanmaq Trampa cəlbedici görünə bilər, amma İslam Respublikasının etdiyi formada yox".
Bu arada yayılan məlumatlara görə, ABŞ və İsrail Tehrana iqtisadi təzyiqi artırmaq, onun Çinə enerji satışını daha da məhdudlaşdırmaq barədə razılığa gəliblər. İranın neft ixracının təxminən 80 faizi Çinə gedir. Təl-Əvivdə yerləşən Milli Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunda İran proqramının rəhbəri Raz Zimmt deyir ki, ABŞ-dan hər hansı investisiyaya nail olmaq üçün İran əhəmiyyətli iqtisadi və siyasi islahatlar aparmalıdır. Onun sözlərinə görə, İran iqtisadiyyatında şəffaflıq çatışmır, korrupsiya kök salıb, ABŞ-ın qara siyahısında olan İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun iqtisadiyyatda payı böyükdür. Çirkli pulların yuyulmasına qarşı qlobal nəzarət qurumu olan Maliyyə İşçi Qrupunun qara siyahısında cəmi üç ölkə var, biri də İrandır. "İranın investisiya təklifinin Birləşmiş Ştatları maraqlandırmasına heç bir əsas yoxdur"-Zimmt deyib.
Samirə SƏFƏROVA
