Yola saldığımız il Azərbaycan üçün çoxsaylı nailiyyətlərlə yadda qaldı. Bunlardan bri də cari il ərzində milli həmrəyliyin daha möhkəm müstəvidə bərqərar olması oldu. Bu həmrəyliyin kökündə, ideoloji əsasında azərbaycançılıq dayanır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ölkəmzi həm də Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Gününü qeyd etməyə hazırlaşır.
Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyində azərbaycançılıq ideyasının əhəmiyyəti müasir dövrdə milli kimliyin qorunması, diaspor potensialının səfərbər edilməsi və qlobal müstəvidə Azərbaycanın maraqlarının müdafiəsi baxımından xüsusi yer tutur. Azərbaycançılıq ideyası coğrafi məkanından, yaşadığı ölkədən və ictimai-siyasi mühitdən asılı olmayaraq bütün azərbaycanlıları vahid milli-mənəvi dəyərlər ətrafında birləşdirən əsas ideoloji platformadır. Bu ideya xalqın tarixi yaddaşını, dilini, mədəniyyətini və dövlətçilik düşüncəsini qoruyaraq ümummilli həmrəyliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Tarixi köklərə bağlılıq və ümumbəşəri prinsiplərlə uğurlu vəhdətin əsası
Məlumdur ki, azərbaycançılıq ideyasının əsas mahiyyəti milli mənsubiyyətin etnik və dini fərqlərdən üstün tutulmasıdır. Bu ideya azərbaycanlı olmağın yalnız etnik kimlik deyil, eyni zamanda mədəni, siyasi və mənəvi bağlılıq olduğunu ifadə edir. Dünya azərbaycanlılarının müxtəlif ölkələrdə fərqli cəmiyyətlərə inteqrasiya etməsinə baxmayaraq, onları bir araya gətirən əsas amil məhz azərbaycançılıqdır. Bu ideya vasitəsilə diaspor üzvləri özlərini vahid xalqın nümayəndəsi kimi dərk edir və milli maraqların qorunmasında daha fəal mövqe tuturlar. Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü isə
Azərbaycan xalqının milli yaddaşında xüsusi yer tutan, dövlətçilik tariximizin məntiqi inkişafının və milli azadlıq mübarizəsinin ideoloji nəticəsi kimi formalaşmış ümumxalq bayramıdır. Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyeva bildirir ki, bu əlamətdar gün dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan milyonlarla azərbaycanlını vahid milli məqsədlər, ortaq dəyərlər və güclü dövlətçilik ideyası ətrafında birləşdirir: “Ümummilli Lider Heydər Əliyevin vurğuladığı kimi, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü xalqımızın dirçəlişini, tərəqqisini və milli birliyini əks etdirən, onu müstəqil dövlətçilik uğrunda müqəddəs və məsuliyyətli mübarizəyə səfərbər edən ideoloji platformadır. Harada yaşamasından asılı olmayaraq, hər bir azərbaycanlı üçün bu gün inam və ümid rəmzidir”.
Onun sözlərinə görə, dünya azərbaycanlılarının milli-mənəvi varlığını yaşadan yeganə siyasi-hüquqi təminat müstəqil və suveren Azərbaycan dövlətidir: “31 Dekabr - Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Gününün təsis edilməsi Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə birbaşa bağlıdır. 1991-ci il dekabrın 16-da Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Heydər Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən iclasında bu tarixin bayram kimi qeyd edilməsi barədə tarixi qərar qəbul olunub. Nəticə etibarilə Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetinin Milli Şurası 1991-ci il dekabrın 25-də 31 dekabrın Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü elan edilməsi haqqında qanun qəbul etmişdir. Bu qərar təkcə təqvim hadisəsi deyil, sovet imperiyasının süqutu fonunda milli birliyin və tarixi ədalətin bərpasına yönəlmiş siyasi-ideoloji addım idi. Araz çayının hər iki sahilində yaşayan azərbaycanlıların sərhədlərə yürüşü, süni ayrılıqlara etirazı, sərhəd dirəklərinin sökülməsi azərbaycanlıların vahid millət olduğunu dünya ictimaiyyətinə nümayiş etdirdi. Həmrəylik Günü məhz bu birləşmək istəyinin rəmzinə çevrildi. Dünya azərbaycanlılarının birliyinin ideoloji təməli azərbaycançılıq məfkurəsidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bütün azərbaycanlıları birləşdirən əsas dəyərlər vahid Vətən – Azərbaycan, vahid dil Azərbaycan dili və ümumxalq ideologiyasıdır. Bu ideologiya milli-mənəvi dəyərlərə hörmət, tarixi köklərə bağlılıq və ümumbəşəri prinsiplərlə vəhdət təşkil edir”. Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü kontekstində azərbaycançılıq ideyası milli birliyin rəmzi kimi çıxış edir. Hər il qeyd olunan bu gün təkcə tarixi hadisələrin xatırlanması deyil, həm də gələcəyə yönəlmiş strateji çağırışdır. Azərbaycançılıq ideyası bu həmrəyliyin ideoloji əsasını formalaşdıraraq, diaspor təşkilatlarının fəaliyyətinə istiqamət verir. Məhz bu ideya sayəsində dünya azərbaycanlıları Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini, suverenliyini və milli maraqlarını müdafiə etməkdə koordinasiyalı şəkildə çıxış edə bilirlər.
Qloballaşma şəraitində milli kimliyin assimilyasiya təhlükəsi ilə üz-üzə qalması azərbaycançılıq ideyasının əhəmiyyətini daha da artırır. Xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar üçün ana dilinin, milli adət-ənənələrin və tarixi yaddaşın qorunması bu ideya vasitəsilə mümkün olur. Azərbaycançılıq gənc nəsildə milli şüurun formalaşmasına, onların yaşadıqları cəmiyyətlərdə fəal vətəndaş kimi çıxış edərkən eyni zamanda milli kimliklərini itirməmələrinə şərait yaradır. Bu baxımdan ideya həm milli özünüdərkin, həm də müasir dünyaya açıq olmağın balansını təmin edir.
Azərbaycançılıq ideyası dünya azərbaycanlılarının siyasi və ictimai fəallığının artmasında da mühüm rol oynayır. Bu ideya diasporu yalnız mədəni birlik kimi deyil, həm də strateji resurs kimi formalaşdırır. Müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatları azərbaycançılıq ideyasını əsas tutaraq, beynəlxalq ictimai rəyin formalaşdırılmasında, Azərbaycanın haqq səsinin çatdırılmasında və ölkəyə qarşı aparılan qərəzli kampaniyaların qarşısının alınmasında mühüm rol oynayırlar. Bu isə ümummilli maraqların qlobal müstəvidə daha effektiv müdafiəsinə imkan yaradır. Eyni zamanda azərbaycançılıq ideyası tolerantlıq və multikulturalizm prinsipləri ilə uzlaşır. Tarixən müxtəlif xalqların və dinlərin birgə yaşadığı Azərbaycan cəmiyyəti bu dəyərləri diaspor mühitinə də daşıyır. Dünya azərbaycanlıları yaşadıqları ölkələrdə digər icmalarla əməkdaşlıq edərək, dialoq və qarşılıqlı hörmət mühitinin formalaşmasına töhfə verirlər. Bu xüsusiyyət azərbaycançılıq ideyasını qapalı milli düşüncədən fərqləndirir və onu müasir, açıq və inklüziv ideologiya kimi təqdim edir. Mehriban Vəliyeva da qeyd edir ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Mən həmişə fəxr etmişəm və bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!” kəlamı milli qürurun və mənəvi həmrəyliyin simvoluna çevrilib: “Bu ideya dünya azərbaycanlılarının təşkilatlanmasına, milli mənlik şüurunun möhkəmlənməsinə güclü stimul verib. Azərbaycan dövlətinin diaspor siyasəti Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən formalaşdırılıb, prezident İlham Əliyev tərəfindən müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq ardıcıl və sistemli şəkildə inkişaf etdirilib. 2001-ci ildə Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi bu siyasətin institusional əsaslarını qoyub, 2002-ci ildə Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin yaradılması və “Xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla bağlı dövlət siyasəti haqqında” Qanunun qəbul edilməsi bu istiqamətdə mühüm mərhələ olub”. Deputat vurğulayıb ki, bu gün dünyanın 70-dən çox ölkəsində 50 milyondan artıq azərbaycanlını əhatə edən güclü diaspor şəbəkəsi mövcuddur: “Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının və dünya azərbaycanlılarının misilsiz həmrəyliyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Xaricdə yaşayan soydaşlarımızın fəal mövqeyi, Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması, düşmən təxribatlarına qarşı qətiyyətli mübarizəsi tarixi Qələbəmizə layiqli töhfə oldu. 2022-ci ildə azad Şuşada keçirilən Dünya Azərbaycanlılarının V Qurultayı - Zəfər Qurultayı bu həmrəyliyin siyasi və mənəvi təntənəsi oldu”. Beləliklə, Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyində azərbaycançılıq ideyasının əhəmiyyəti milli birliyin qorunması, diaspor potensialının səfərbər edilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi ilə birbaşa bağlıdır. Bu ideya dünya azərbaycanlılarını ortaq tarix, dil və mədəniyyət ətrafında birləşdirərək, onları vahid məqsədlər naminə fəaliyyət göstərməyə sövq edir. Azərbaycançılıq bu gün də ümummilli həmrəyliyin ideoloji dayağı olaraq, Azərbaycanın gələcək inkişafında və qlobal miqyasda güclənməsində mühüm rol oynamağa davam edir.
Samirə SƏFƏROVA
