Hörmüz boğazının yenidən bağlanması ilə qarşıdan gələn yay səyahət mövsümü üçün yüksək bilet qiymətlərinin və uçuşların ləğvinin qaçılmaz olacağı gözlənilir. Xüsusilə Avropanın yalnız 20 günlük yanacaq ehtiyatının qaldığı deyilir. Bu, 2020-ci ildəki 29 gündən xeyli azdır.
ABŞ prezidenti Tramp bildirib ki, ABŞ-ın İran gəmilərinə qarşı blokadası razılaşma əldə olunana qədər davam edəcək. İranda buna cavab olaraq Hörmüz boğazını bağlayıb. Müharibə 28 fevralda ABŞ və İsrailin İrana hücumu ilə başlamışdı.
Bildirilir ki, neft bazarının böhrandan sonra bərpa olunmasının aylarla çəkəcəyi gözlənilsə də, yanacaq qiymətlərindəki qeyri-müəyyənliyin aradan qaldırılması xam neft qiymətlərilə müqayisədə daha uzun çəkəcək.
Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) məlumatlarına görə, aviaşirkətlərin ümumi xərclərinin təxminən 30 faizini təşkil edən reaktiv yanacağın qiymətləri müharibənin başlanğıcından bəri təxminən iki dəfə artıb.
Avropanın üzləşdiyi təhlükəyə diqqət çəkən Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) direktoru Fatih Birol, Avropanın, ehtimal ki, yalnız 20 günlük reaktiv yanacaq ehtiyatının qaldığını bildirib.
Bu həftə dərc edilən BEA hesabatına görə, adətən aylarla reaktiv yanacaq ehtiyatı olan bəzi Avropa ölkələrinin indi 20 gündən az ehtiyatı qalıb.
Qeyd olunur ki, ehtiyatlar 2020-ci ildən bəri heç vaxt 29 gündən aşağı düşməyib və xəbərdarlıq edilir ki, bu müddət 23 gündən aşağı düşərsə, bəzi hava limanlarında fiziki çatışmazlıqlar yarana bilər ki, bu da uçuşların ləğvinə və tələbatın azalmasına səbəb ola bilər.
“Clearview Energy Partners” şirkətinin direktoru Jak Russonun sözlərinə görə, Yaxın Şərqdən gələn neft və reaktiv yanacağından ən çox asılı olan ölkələr Asiya-Sakit Okean bölgəsi, sonra isə Avropadadır.
Avropanın reaktiv yanacağının böyük hissəsi öz neftayırma zavodlarında istehsal olunsa da, müharibə tədarükün təxminən 20-25 faizi çatışmazlığına səbəb olub.
“Associated Press” (AP) xəbər agentliyinə görə, Vaşinqton bu boşluğu aradan qaldırmaq üçün aprel ayında Avropaya göndərdiyi reaktiv yanacaq ixracını normal səviyyənin altı qatına qədər artıraraq, gündə təxminən 150.000 barelə çatdırıb. Russo, əsas neft istehsalçısı olan ABŞ-da reaktiv yanacağın mövcudluğunun daha az problem yaratdığını deyib: "Burada yalnız xərclər artacaq, dünyanın müxtəlif yerlərində isə həqiqətən yanacağın heç qalmadığı müşahidə edilə bilər. Bəzi bölgələrdə yanacaq tam tükənə bilər".
Böhranın təsirləri aviaşirkətlərin əməliyyatlarında hiss olunmağa başlayır. “Air Canada”, artan təyyarə yanacağı qiymətləri səbəbindən iyun-oktyabr ayları arasında Nyu-York Con Kennedi Beynəlxalq Hava Limanına uçuşları ləğv etdiyini açıqlayıb.
Hollandiyada yerləşən KLM və Britaniyanın “EasyJet” aviaşirkəti "hazırda yanacaq çatışmazlığı yaşamadıqlarını" bildirsələr də, KLM, artan xərclər səbəbindən gələn ay Avropa marşrutlarının təxminən 1%-ni təşkil edən 160 uçuşu ləğv edəcəyini açıqlayıb. Şirkət bu qərarın səbəbi kimi artan yanacaq qiymətlərini göstərib və bəzi marşrutların idarə olunmasının artıq maliyyə cəhətdən dayanıqlı olmadığını bildirib. “EasyJet” isə 2026 maliyyə ilinin ilk yarısı üçün 540 milyon ilə 560 milyon funt sterlinq arasında itki gözlədiyini açıqlayıb.
“Lufthansa”, işçi çatışmazlığı və yüksək yanacaq qiymətlərinin onu qidalandırıcı aviaşirkəti “CityLine”ı planlaşdırılandan daha tez bağlamağa və yanacaq sərfiyyatı az olan 27 köhnə təyyarəni istismardan çıxarmağa məcbur etdiyini açıqlayıb.
Xərclərin artması bilet qiymətlərində və əlavə ödənişlərdə də hiss edilməyə başlayıb. ABŞ şirkətləri Delta, United, American Airlines, Southwest Airlines və JetBlue son həftələrdə baqaj haqlarını artırıblar.
Honkonqda yerləşən Cathay Pacific bütün marşrutlarda əlavə yanacaq haqlarını təxminən 34 faiz artırıb, Air India isə bu ayın əvvəlində bəzi uçuşlarda 280 dollara qədər əlavə haqq tətbiq edib. Emirates, Lufthansa və KLM də qiymət dəyişkənliyinə uyğunlaşmaq üçün tariflərini dəyişdirib.
Tahir TAĞIYEV
