Prezident Donald Tramp ABŞ-İran danışıqlarının ikinci mərhələsinin 21 apreldə keçiriləcəyini açıqlayıb. Tehranın həyati əhəmiyyətli gəmiçilik arteriyası olan Hörmüz boğazını bir daha bağlayacağını elan etməsinə baxmayaraq, məsləhətləşmələrə hazırlıq işləri davam edir. İran vurğulayır ki, Tramp administrasiyası İslam Respublikasının dəniz limanlarına tətbiq edilən blokadanı aradan qaldırmalıdır. ABŞ kəşfiyyatının məlumatına görə, Tehranın müharibəni davam etdirmək potensialı var.
Bu fonda Ağ Evin açıqladığı məlumata görə, ABŞ-ın əsas danışıqçıları Cared Kuşner və Stiven Vitkoff artıq görüş üçün İslamabada yola düşüblər. Bu duurmda İran razılaşmasa, Amerika lideri “Fox News”da bütün ölkəni "partlatmaqla" hədələyib. O, ABŞ-İsrail bombardmanlarının hədəflərinin İslam Respublikasındakı körpülər və elektrik stansiyaları olacağını bildirib.
Tramp bu təhdidləri “TruthSocial” sosial şəbəkəsində təkrarlayaraq, Tehranı 18 apreldə Hörmüz boğazından keçən gəmilərə atəş açmaqla atəşkəsi pozmaqda günahlandırdı: "Biz çox ədalətli və ağlabatan bir razılaşma təklif edirik və ümid edirəm ki, İran hakimiyyəti bunu qəbul edəcək, çünki əgər onlar bunu etməsələr, ABŞ İrandakı hər bir elektrik stansiyasını və hər bir körpünü məhv edəcək. Onlar tez təslim olacaqlar, asanlıqla təslim olacaqlar və əgər onlar razılaşmanı qəbul etməsələr, son 47 ildə digər prezidentlərin etməli olduqlarını, edilməli olanı etməkdən şərəf duyacağam. İranın öldürücü maşınını bitirməyin vaxtıdır!".
Bu arada xatırladaq ki, 17 apreldə İran hakimiyyəti gəmiçilik kanalının açıldığını elan etdi, lakin ertəsi gün yenidən bağladı. SEPAH məsələ ilə bağlı bildirdi: "Atəşkəs sazişinin pozulması və düşmən olan ABŞ-ın İran gəmiləri və limanlarına qarşı dəniz blokadasını qaldıra bilməməsi səbəbindən Hörmüz boğazı blokada qaldırılana qədər bağlanacaq. Xəbərdarlıq edirik ki, heç bir növ gəmi Fars körfəzində və Oman dənizində lövbər salmamalıdır və Hörmüz boğazına yaxınlaşmaq düşmənlə əməkdaşlıq hesab ediləcək və bu qaydaları pozan gəmilər məsuliyyətə cəlb olunacaq". “The Wall Street Journal” qəzetinin məlumatına görə, danışıqlar ideyası ilə razılaşmayan İran elitası daxilindəki sərt xətt tərəfdarları Hörmüz blokadasına qayıtmağı tələb ediblər. Lakin dəniz monitorinq şirkətlərinin məlumatlarına görə, Hörmüz əslində əvvəldən açılmamışdı. Tehran gəmiçilik marşrutunun açıldığını elan etdikdən dərhal sonra Fars körfəzindəki bir sıra gəmilər boğazdan keçməyə cəhd etsələr də, sonradan geri qayıdıblar. CNBC-nin məlumatına görə, İran tərəfi sadəcə bu gəmilərə tranzit haqqı tətbiq etmək qərarına gəlib və heyətlər ödəniş etməkdən imtina ediblər.
Mənbələr “Axios”a bildiriblər ki, Hörmüzdəki yeni böhran ABŞ və İranın İranın uran zənginləşdirilməsi və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının çıxarılması ilə bağlı fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaqda irəliləyiş əldə etməsindən sonra yaranıb. Bunu Trampın bu yaxınlarda Tehranın "nüvə tozunu" - 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını - çıxarmaq və uran zənginləşdirmə proqramından imtina etmək barədə razılığını vurğulayan açıqlamaları da təsdiq edir. Lakin Pakistan vasitəçiləri ilə paylaşılan İran təklifləri göstərir ki, Tehran maksimalist tələblərini qoruyub saxlayıb və nə qabaqcıl nüvə materialı ehtiyatlarından, nə də zənginləşdirmə proqramından imtina etmək niyyətində deyil. İran prezidenti Məsud Pezeşkian bildirib: "ABŞ prezidenti İranın nüvə hüquqlarından istifadə etməməli olduğunu deyir, amma hansı cinayətə cavab olaraq bunu demir. Axı o kimdir ki, bir ölkəni qanuni hüquqlarından məhrum etsin?. İran müharibəni genişləndirməyə çalışmır, heç bir münaqişəyə başlamayıb və başlamayacaq. Biz heç bir ölkəyə hücum etməmişik və hazırkı şəraitdə heç bir tərəfə hücum etmək niyyətində deyilik. Biz yalnız qanuni özünümüdafiə ilə məşğuluq". İran mediasının məlumatına görə, SEPAH-ın Aerokosmik Qüvvələri komandanlığı hazırda hərbi əməliyyatların yenidən başlamasına hazırlıq məqsədilə raket və pilotsuz uçuş aparatlarını modernləşdirməyə çalışır. “The New York Times” qəzetinin istinad etdiyi ABŞ hərbi və kəşfiyyat rəsmiləri hesablayırlar ki, bir aylıq döyüşlərdən sonra İran hələ də hücum dron arsenalının 40%-nə və raket buraxıcılarının 60%-dən çoxuna çıxış əldə edib. ABŞ kəşfiyyat qurumlarının məlumatına görə, bu, gələcəkdə Hörmüz boğazında gəmiçiliyin qarşısını almaq üçün kifayətdir. İran hazırda ABŞ və İsrail qüvvələri tərəfindən bombalanan hərbi anbarların dağıntıları altında qalmış raketlərini geri qaytarmaq üzərində işləyir. Bəzi ABŞ hesablamalarına görə, bu iş başa çatdıqdan sonra İran müharibədən əvvəlki arsenalının 70%-ə qədərini geri ala biləcək.
Tahir TAĞIYEV
