Azərbaycanın əsas iştirakçıları sırasında yer aldığı Orta Dəhlizə qıobal miqyasda maraq sürətlə artır və bunun əsas səbəblərindən biri Hörmüz boğazı ətrafında baş verənlərdir. Bu xüsusda "Financial Times" qəzeti yazır ki, mövcud vəziyyətdə Türkiyə Orta Dəhlizi təşviq etmək səylərini genişləndirir və onu Hörmüz boğazına alternativ kimi təqdim edir: "Ankara ümid edir ki, Ermənistanla sərhədin açılmasından sonra marşrut qlobal ticarət mərkəzinin bir hissəsinə çevrilə bilər".
Britaniya qəzeti bu ilin əvvəlində Türkiyə rəsmilərinin 32 ildir bağlı olan Əlican keçid məntəqəsində pasport yoxlama sistemləri quraşdırmağa başladığını bildirərək qeyd edir: “Ermənistanla sərhədin sonuncu dəfə yenidən açılması Türkiyənin onu mal və enerji axınları üçün təhlükəsiz ticarət mərkəzinə çevirmək səylərinin bir hissəsidir”. Orta Dəhliz Çini Qafqaz və Türkiyəni quru yolu ilə Avropaya birləşdirmək üçün nəzərdə tutulub. “Avropa-Asiya ticarəti ildə təxminən 3 trilyon dollar təşkil edir və bunun 90 faizi dəniz yolu ilə həyata keçirilir”, - deyə hazırda Türkiyə ticarət yollarının təşviqi layihələrində iştirak edən Türkiyənin keçmiş baş naziri Binəli Yıldırım bildirib. Onun sözlərinə görə, ən qısa dəniz səyahəti təxminən 40 gün çəkir: “Çini Qafqaz və Türkiyə vasitəsilə Avropaya birləşdirən quru yolu olan Orta Dəhliz isə 12-15 gün çəkə bilər”. Türkiyəli sərhədçilərdən biri nəşrə açıqlamasında deyib ki, Ermənistanla sərhədin nə vaxt açılacağı bilinmir: “Tarix daim dəyişir. Amma hamı bunun tezliklə baş verəcəyini düşünür". Türkiyənin nəqliyyat naziri Əbdülqədir Uraloğlu fevral ayında, ABŞ və İsrailin İrana qarşı kütləvi hava hücumları başlatmazdan bir neçə gün əvvəl, "Alternativ marşrutların inkişaf etdirilməsi zərurətə çevrilib" deyib. Lakin "Financial Times" qəzetinin məlumatına görə, layihə bir sıra təhlükələrlə üzləşir. Bunlara Xəzər dənizi üzərindən bərə keçidlərinin yavaş olması, dəmir yolu infrastrukturunun qeyri-sabitliyi və bu marşrutu Çini Rusiya vasitəsilə Avropaya birbaşa dəmir yolu xətti ilə bağlayan və artıq ildə 40 milyon ton yük daşıyan şimal dəhlizindən daha yavaş edən mürəkkəb və müxtəlif gömrük prosedurları daxildir.
"JPMorgan" investisiya bankının son hesabatına görə, Orta Dəhliz hər kəsin ehtiyac duyduğu, lakin az adamın istifadə etməyi seçdiyi bir marşrutdur. Britaniya qəzeti qeyd edir ki, bu ayın əvvəlində prezident Vladimir Putin Ermənistanı Moskvanın ölkəyə Rusiya qazının tədarükünü məhdudlaşdıra biləcəyi barədə xəbərdar etmişdi. "Financial Times" qəzeti yazır ki, ticarət rəsmiləri və iqtisadçılar Türkiyənin Fars körfəzi dəniz keçidlərinə və ya hətta Rusiyadan keçən mövcud şimal dəhlizinə gələcək alternativ yaratmaq təklifinin xəyal olduğu ilə bağlı xəbərdarlıq edir və əlavə edir ki, TRIPP-ə gəldikdə isə, gələcək həm siyasətdən, həm də memarlıq qərarlarından asılıdır: "ABŞ prezidenti Qafqazda sonuncu dəfə Bakıda tikilməkdə olan göydələnə - Tramp Qülləsinə öz adını vermişdi. Lakin bu, reallığa çevrilməmişdi".
Samirə SƏFƏROVA
