Bu il Azərbaycan Avropaya artıq 12 milyard kubmetr qaz tədarük edib
Azərbaycan və Slovakiya arasında qaz sahəsində son razılaşmalar yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq üçün deyil, bütün Avropa üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. 2024-cü ilin dekabrından SOCAR Slovakiyaya pilot qaz tədarükünə başlayıb və bu tədarük “Solidarity Ring” (STRING) layihəsi çərçivəsində həyata keçirilir.
Layihə Cənub Qaz Dəhlizi və bağlı magistral şəbəkələr vasitəsilə Azərbaycandan Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropaya qazın davamlı və təhlükəsiz çatdırılmasını təmin edir.
Slovakiya üçün bu tədarük Rusiyadan enerji asılılığını azaltmaq baxımından həyati önəm daşıyır. Avropa İttifaqı 2027-ci ilin sonuna qədər Rusiyadan qaz idxalını mərhələli şəkildə dayandırmaq niyyətindədir. 2025-ci ilin oktyabrına olan məlumata görə, Rusiya qazı Aİ-nin ümumi qaz idxalının 12%-ni təşkil edir, əvvəl isə bu rəqəm 45%-ə qədər idi. Azərbaycan qazı Slovakiyaya çatdıqca, bu ölkə enerji təhlükəsizliyini gücləndirir və Avropada enerji diversifikasiyasına real töhfə verir.
Slovakiyanın illik qaza tələbatı təxminən 4-5 milyard kubmetrdir. Azərbaycan (SOCAR) isə gələcəkdə Avropaya ildə 20 milyard kubmetrədək qaz tədarük etmək niyyətindədir. Bu ilin 11 ayında Azərbaycan Avropaya 12 milyard kubmetr qaz ixrac edib. Yəni nəzəri cəhətdən Azərbaycan Slovakiyanın bütün illik tələbatını ödəmək imkanına malikdir.
Qeyd edək ki, Slovakiya 27 Aİ ölkəsi arasında rus qazından imtina etməkdə çətinlik çəkən iki ölkədən biridir. Avropada Macarıstan və Slovakiya dəniz limanına malik olmadığına görə ABŞ LNG (sıxılmış qaz) tədarükündən münasib qiymətə yararlanmaq imkanından məhrumdur. Ona görə də bu iki ölkə Rusiyanın "TürkAxını" kəməri vasitəsilə qaz almaq məcburiyyətində qalır. Artıq Azərbaycan bu iki ölkədən birini rus qazının asılılığından xilas edir.
Səfər zamanı Prezident İlham Əliyev və Slovakiya Prezidenti Peter Pellegrini enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi barədə razılığa gəliblər. Bu, yalnız mövcud pilot tədarükün davamını təmin etmir, həm də uzunmüddətli qaz tədarükü və Avropada alternativ enerji mənbələrinin təminatı sahəsində əməkdaşlığı nəzərdə tutur. STRING layihəsi çərçivəsində gələcəkdə Avropaya illik 5 milyard kubmetrədək qaz tədarükü mümkün olacaq. Bu isə Aİ-nin "REPowerEU" (Aİ-nin Rusiya qaz asılılığından azad edilməsi) planı çərçivəsində enerji diversifikasiyasına böyük töhfədir.
Bu iki ölkə arasında enerji əməkdaşlığı yalnız qazla məhdudlaşmır. Səfər zamanı tərəflər müdafiə, istehsalat, nəqliyyat, rəqəmsallaşma və yaşıl enerji sahələrində əməkdaşlığın da genişləndirilməsini vurğulayıblar. Bu, Azərbaycan və Slovakiya arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsinin göstəricisidir və Avropada enerji təhlükəsizliyinin regional perspektivdə gücləndirilməsinə xidmət edir.
Beləliklə, Azərbaycan qazının Slovakiyaya tədarükü yalnız bir enerji ixrac layihəsi deyil, eyni zamanda Avropanın enerji müstəqilliyi və təhlükəsizliyini təmin edən strateji addımdır. Bu tədarük Avropada Rusiyadan asılılığı azaltmaq, enerji şaxələndirilməsini təmin etmək və regionda sabitliyi gücləndirmək baxımından ciddi əhəmiyyət kəsb edir.
Akif NƏSİRLİ
