Sentyabrın 7-də Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı da daxil olmaqla, OPEC+ üzvü olan səkkiz ölkə oktyabr ayında neft hasilatını artırmağa razılaşıb. Bu o deməkdir ki, kartel tədricən 1,65 milyon barrellik könüllü limitdən çıxacaq. Mütəxəssislərin fikrincə, sazişdə iştirak edən ölkələr ilin sonuna qədər, yəni nəzərdə tutulduğundan bir il tez ondan tamamilə çıxa bilərlər. Bir ay əvvəl OPEC+ başqa bir könüllü limit olan 2,2 milyon barreldən tamamilə çıxıb. Analitiklər gözləyirlər ki, ilin sonuna qədər bazar təklif profisiti ilə üzləşə bilər. Bu da neft qiymətlərini daha da azaldacaq.
OPEC-in iclasdan sonra dərc olunmuş rəsmi press-relizində deyilir: “Sabit qlobal iqtisadi mənzərə və aşağı neft ehtiyatlarında əks olunan əlverişli bazar əsasları fonunda, səkkiz iştirakçı ölkə hasilatı 2023-cü ilin aprelində elan edilmiş 1,65 milyon barellə müqayisədə gündəlik 137 min barrel artırmaqla tənzimləmək qərarına gəlib”. Eyni zamanda, kartel bazar vəziyyətinin təhlili üçün aylıq görüşlərin keçirilməsini davam etdirəcəyini vəd edir, səkkiz ölkənin növbəti görüşü oktyabrın 5-də keçiriləcək. Rusiya, öz növbəsində, oktyabrda hasilatı sutkada 42 min barrel artıracaq. Bu xüsusda Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak bildirib: “Biz öhdəliklərimizi tam yerinə yetiririk. Kompensasiya və əvvəlki dövrlərdə qəbul edilmiş həcmlərin artırılması baxımından belədir”. Onun sözlərinə görə, bu, Rusiya neft sənayesinə hasilatın artımını təmin etməyə imkan verir: “Bu, iqtisadiyyatımıza, bütövlükdə neft sənayesinə müsbət təsir göstərir. Ona görə də biz bütün bu qərarları dünya bazarında tələb və təklif balansının qorunması zərurətindən irəli gələrək qəbul etməyə davam edəcəyik”. Novak onu da qeyd edib ki, hazırda neft bazarı tələb və təklif baxımından balanslaşdırılıb. Rusiya baş nazirinin müavini bildirib ki, 2025-ci ildə qlobal iqtisadiyyat ilkin olaraq planlaşdırıldığından daha sürətlə artacaq, bütün bunlar OPEC+ ölkələrinə oktyabrda əlavə neft hasilatı barədə qərar verməyə imkan verib: “Bu gün bazar balanslaşdırılıb, biz görürük ki, bir çox ekspertlərin nəticələrinə və hesablamalarına görə, bu il makroiqtisadi göstəricilər ilkin olaraq planlaşdırılandan, o cümlədən qlobal iqtisadi artım baxımından bir qədər yüksək olacaq. Biz bu gün müşahidə olunan aktivliyi, dünyada neft məhsullarından istifadəni, həm hava nəqliyyatı, həm də avtomobil nəqliyyatını görürük. Ona görə də belə bir qərar qəbul edilib”. Novak həmçinin qeyd edib ki, OPEC+ ölkələri bütövlükdə çox yüksək səviyyədə sazişin icrası nümayiş etdiriblər.
Xatırladaq ki, 2024-cü ilin əvvəlindən səkkiz OPEC+ ölkəsi (Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, BƏƏ, Qazaxıstan, Əlcəzair, Oman və Küveyt) könüllü olaraq neft hasilatını ümumilikdə sutkada 2,2 milyon barrel azaldıb. 2025-ci ilin aprelindən bu ölkələr azaldılmış barelləri tədricən bazara qaytarmağa başlayıblar. Apreldə hasilatın həcmi sutkada 138 min barrel, may-iyul aylarında hər ay üçün 411 min barrel, avqustda 548 min barrel, sentyabrda isə 547 min barrel təşkil edib. Beləliklə, OPEC+ “səkkizliyi” əvvəllər qüvvədə olan 2,2 milyon barrellik könüllü azalmalar paketini tamamilə aradan qaldırıb. İndi Səudiyyə Ərəbistanı bazar payını bərpa etmək üçün neft hasilatını daha çox sürətləndirir. Bundan öncə isə ekspertlər kartelin növbəti iki-üç ay ərzində neft hasilatının cari səviyyəsini saxlamağa qərar verəcəyini daha çox gözləyirdilər. Bəzi ekspertlərin fikrincə, hazırkı qeyri-müəyyənlik dövründə, yay yüksək tələbat mövsümü başa çatdığından, alyans istehsal etdiyi əlavə barellərin bazara necə təsir etdiyini qiymətləndirməlidir. O da mümkün idi ki, neftə qlobal tələbatın zəifləməsi fonunda kartelin hasilatın sonrakı artım tempi aşağı düşəcək. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, ilin əvvəlindən “qara qızıl”ın qiyməti 12%-dən çox ucuzlaşıb. Analitiklər hesab edirlər ki, bu halda xammal istehsalının daha da sürətləndirilməsi, ilk növbədə, ABŞ-da inflyasiyanı cilovlamaq və Ukrayna münaqişəsində Rusiyaya təsir etmək üçün davamlı olaraq neft qiymətlərinin aşağı salınmasını müdafiə edən ABŞ prezidenti Donald Trampı sevindirəcək. Bununla belə, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin ekspertləri hesab edirlər ki, hasilatın gələcək artımı dördüncü rübdə neft bazarında profisitə səbəb olacaq. “Rystad Energy”nin analitikləri bildirir ki, dördüncü rübdə neftə tələbat azalacaq, çünki mövsümi tələb ümumiyyətlə Şimal yarımkürəsində yay aylarına nisbətən daha aşağıdır. Qurum hesab edir ki, hasilatın artması neftin qiymətinin aşağı düşməsini gücləndirəcək. “Goldman Sachs”ın analitikləri bildirirlər ki, bazarlar təklif bolluğu ilə üzləşdiyi üçün gələn il “Brent” qiymətləri bir barel üçün 50 dollara düşə bilər: “Bazara “qara qızıl”ın əlavə tədarükü istehlakçılar üçün bir nemət və Tramp üçün qələbə olacaq, lakin bu, ABŞ-ın şist istehsalçıları və OPEC+ üzvlərinin özləri üçün də maliyyə təhlükəsi yaradır”. Ekspertlərin fikrincə, neft hasilatının artması hasilatçılar üçün də qiymətlərin aşağı düşməsinə gətirib çıxaracaq. Beləliklə, bu, onların ixrac gəlirlərinin azalmasına səbəb olacaq.
Ramil QULİYEV
