Üç ildir ki, Ukraynada müharibə gedir. Bu müharibədə Avropa dövlətləri, ABŞ Ukraynaya dəstək verdi. İndi Tramp dəstək vermək istəmir, geri çəkilir, Avropa dövlətləri nə edəcəyini bilmir, tərəddüd içindədir, ölkə dağılıb gedir. Bu baxımdan, Ukraynanın bugünkü təcrübəsinin postsovet məkanında digər ölkələrə nə kimi mesajı, dərsi var?
Bugünkü Ukraynanın vəziyyəti postsovet məkanındakı bütün digər ölkələrə öz siyasətlərini müəyyənləşdirməkdə hansı mesajları verir?
Tural İsmayılov: “Özəlliklə postsovet ölkələrinin taleyində Rusiya ilə ərazi yaxınlığı onlara daha ehtiyatlı siyasət həyata keçirmək...”
Politoloq Tural İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə şərhində “Nəzərə almaq lazımdır ki, Ukraynada hələ Maydan ssenariləri və rəngli inqilab mövzuları işləyəndə geopolitik situasiyanı normal dəyərləndirməyi bacaran siyasi mərkəzlər Ukraynaya geopolitik xətti seçərkən ehtiyatlı olmağı tövsiyə etmişdilər. Biz unutmamalıyıq ki, bütün dünyada özünə yaxın ərazilərdə siyasi və hərbi seçimlər ucbatından ərazisi böyük olan ölkələr digər ölkələri həmişə təzyiq altında saxlayır. Eyni zamanda, Rusiyanın tarix boyu həyata keçirdiyi işğal və digər faktorları nəzərə alanda NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsi, Ukraynanın NATO-ya inteqrasiyada atdığı addımların Rusiyanın aqressiv işğalçılıq siyasətini növbəti dəfə ortaya çıxaracağı aydın bir məsələ idi. Son baş verən hadisələr də bir daha onu göstərdi ki, Qərb özünə lazım olanda dövlətləri Rusiyanın cənginə atır, onlardan istifadə edir, daha sonra Rusiya qarşısında həmin ölkələri müdafiə edə bilmir, Ukrayna nümunəsi buna ən yaxşı göstəricidir”-deyə bildirdi.
T.İsmayılovun sözlərinə görə, hələ Ukraynaya qədər Qərb artıq belə bir ssenarini Gürcüstanda həyata keçirmişdi və Gürcüstandan sonra Maydan ssenarisi ilə Ukraynada bu siyasəti çox açıq-aydın formada Qərbin reallaşdırdığını görürük. “Əslində, Ukrayna təcrübəsinin öyrənilməsi çox vacibdir, çünki bu təcürübə bir daha sübut edir ki, bütövlükdə siyasi mərkəzlərlə münasibətləri neytrallıq kontekstində balanslaşdırılmış formada həyata keçirmək vacibdir. Özəlliklə postsovet ölkələrinin Rusiya ilə ərazi yaxınlığı onlara daha ehtiyatlı siyasət həyata keçirmək üçün növbəti bir səbəbdir”-deyə T.İsmayılov qeyd etdi.
Şakir Ağayev: “Bu təcrübədən dərs çıxarmaq lazımdır, amma bizim üçün o qədər təhlükə gözləmirəm”
“Novoye vremya” qəzetinin baş redaktoru Şakir Ağayevin isə məsələyə yanaşması belə oldu: “Bu gözlənilən idi ki, Tramp hakimiyyətə gələndən sonra proseslər bu cür olacaq. Yəni Amerikanın da Ukraynanı axıra qədər müdafiə etmək planları o dərəcədə ciddi deyildi. Avropa dövlətləri Ukraynanı müdafiə etməyə çalışırlar. Amma Avropa dövlətlərinin o gücü yoxdur, onların özlərinin hərbi təhlükəsizliyi birbaşa ABŞ-dan asılıdır. Yəqin məlumatlısınız, Londonda Ukrayna sammitində hamı çox şey danışdı, amma son qərar bu oldu ki, enində-sonunda ABŞ-la razılaşmaq lazımdır, Amerikanın köməyi olmadan çox çətin olacaq. Londondakı sammit, əslinə qalsa, Avropa İttifaqının (Aİ) sammiti deyildi. Bilirsiz, Baltikyanı ölkələr də narazılıq etdilər. O sammitdə baş verənlər Aİ daxilində artıq bir parçalanmanın baş verdiyinin sübutudur.
Ukraynanın bugünkü təcrübəsi, sözsüz ki, postsovet ölkələrinə təsirsiz ötüşməyəcək. Əgər ABŞ Rusiya ilə danışıqlar aparırsa və dünyanın bölünməsi prosesini Tramp Putinlə aparmaq istəyirsə, sözsüz ki, hər kəsin bir təsir dairəsi müəyyənləşəcək. Kimin harda təsiri daha güclü olmalıdır? Bunu da gələcək göstərəcək. Sözsüz, Rusiya istəyir ki, postsovet məkanında öz təsir dairəsini saxlasın. Amma bəzən müqayisə edirlər ki, Ukraynadan sonra növbədə filan ölkələrdir və sair. Mən bunu qəbul etmirəm. Bu, Avropanın ortaya atdığı bir fikirdir, Rusiyanı bir qorxulu düşmən gözündə göstərib xalqlarına sübut etsinlər ki, biz büdcəni ona görə artırırıq ki, Rusiya kimi təhlükəli bir dövlət, bir qorxulu imperiya var və sair. Mənim üçün ən maraqlı Azərbaycandır. Hesab edirəm ki, Azərbaycan üçün ciddi bir təhlükə gözlənilmir. Niyə? Ona görə ki, Azərbaycan Prezidentinin apardığı xarici siyasət sübut etdi ki, onun yolu ən düzgün yoldur - heç kimlə, heç bir tərəflə yaxın məsafədə olmağa ehtiyac yoxdur, hamı ilə eyni məsafədə qalıb ölkənin milli maraqlarını müdafiə etmək, ölkənin milli maraqlarının müdafiəsində dayanmaq. Məhz Azərbaycan bu gün bu siyasəti aparır. Azərbaycan əvvəldən Aİ-yə daha yaxşı bələd olub, ABŞ-a da, Rusiyaya da bələdçiliyi var, hansı dövlətin nə ilə nəfəs aldığını Azərbaycan Prezidenti çox gözəl bilir. Ona görə də, kiminlə hansı məsafədə olmaq lazımdır, o məsafəni saxlayır ki, Ukraynada baş verən proseslər Azərbaycanda baş verməsin”.
XXI əsrin iki müharibə təcrübəsi olduğunu deyən Ş.Ağayev qeyd etdi ki, biri Azərbaycanın apardığı 44 günlük müharibə, biri də Ukrayna müharibəsidir. “Baxın, Azərbaycan rəhbərliyi 44 günlük müharibədə necə hərəkət etdi. Mən nəyi demək istəyirəm? Bizim vəziyyətimiz Ukraynadan daha ağır, daha çətin idi. Ona görə ki, bugünə kimi 32 NATO dövləti, 28 Avropa Birliyi ölkəsi, Trampa qədər ABŞ, Kanada, Yaponiya, Koreya hamısı Ukraynanın yanında idi. Amma 44 günlük müharibədə tam əksinə, hamı Azərbaycana qarşı idi. Azərbaycan Prezidenti necə cəsarətlə, necə məharətlə diplomatik addımlar atıb bu müharibədən qalib çıxdı. Azərbaycan Prezidenti də daim müharibə zonasında idi, amma müharibə olmayan yerdə verdiyi müsahibələr, keçirdiyi görüşlərin hamısında normal geyimdə, qalstukda idi. Hər kəsin cavabını lazımı səviyyədə verirdi. Bu iki təcrübədir - Azərbaycan və Ukrayna təcrübəsi. Həyat sübut etdi ki, Azərbaycan təcrübəsi daha effektivdir, Azərbaycan əvvəlcədən heç bir dövlətə arxayın olmamışdı. Təbii, bir Türkiyədən başqa heç bir dövlət də bizə zəmanət verməmişdi ki, biz sizin yanınızdayıq. Belə bir şey yoxdur, axıra qədər heç kim heç kimin yanında olmur. Hər kəsin öz marağı var, birləşənə qədər bir yerdədilər, maraqlar toqquşanda hər kəs ayrılır. Necə ki, biz bu gün bunu ABŞ-ın timsalında görürük. Ona görə də, əsas bizim məmləkətdir. Bu nümunənin Azərbaycan üçün təhlükəli olduğunu gözləmirəm. Türkiyə ilə Şuşa Bəyannaməsi var, Rusiya ilə müttəfiqlik sazişi imzalanıb, Azərbaycan qonşu dövlətlərlə (Türkiyə və Azərbaycanın təşəbbüsü ilə-Ş.A) 3+3 formatında iştirak edir, Azərbaycan türkdilli dövlətlərlə bir yerdədir. Ona görə də hesab edirəm ki, bəli, bu təcrübədən dərs çıxarmaq lazımdır, amma bizim üçün o qədər təhlükə gözləmirəm”-deyə Ş.Ağayev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
