Dünya birjalarında neftin bahalaşması davam edir. Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barelinin qiyməti 1,88 dollar artaraq 111,14 dollar olub. Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barelinin qiyməti isə 2,21 dollar artaraq 107,63 dollar təşkil edib.
Bütün bunlar fonunda “Financial Times” nəşri yazır ki, Yaxın Şərqdəki vəziyyətin yaratdığı qlobal enerji böhranı yay mövsümündən əvvəl yeni mərhələyə daxil olur. Nəşrin məlumatına görə, enerji böhranının yeni mərhələsinin yaxınlaşması ilə əlaqədar təxminən 80 ölkə iqtisadiyyatlarını qorumaq üçün təcili tədbirlər görüb. Qeyd olunur ki, Şimal yarımkürəsində yayın əvvəlində kondisionerlərdən istifadə və istirahət səfərlərinə tələbatın artması, qlobal ehtiyatların artıq rekord səviyyədə azalması fonunda xam neft, benzin, dizel və reaktiv yanacaq təchizatına əlavə təzyiq göstərəcək: "İranla bağlı münaqişənin yaratdığı enerji böhranının yeni və daha təhlükəli mərhələsinə qədəm qoyduğu bir vaxtda təxminən 80 ölkə iqtisadiyyatlarını qorumaq üçün təcili tədbirlər tətbiq edib. Yayın əvvəlində Şimal yarımkürəsində kondisionerlərə və istirahət səyahətlərinə artan tələbat xam neft, benzin, dizel və reaktiv yanacaq tədarükünə əlavə təzyiq göstərəcək". Aberdin Universitetinin baş iqtisadçısı Pol Diql bildirib ki, onun komandası hazırda Brent markalı xam neftin qiymətinin bir barel üçün 180 dollara qədər yüksələcəyi və bunun bir sıra Avropa və Asiya ölkələrində inflyasiyanın kəskin şəkildə artmasına və tənəzzülə səbəb olacağı ssenarini araşdırır.
Bu durumda Rumıniyanın “Calea Europeana” nəşrində təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert və prezidentin keçmiş müşaviri Yulian Kifu yazır ki, Ukraynadakı müharibə Avropanın təhlükəsizlik sistemini köklü şəkildə dəyişib və qitədə yeni geosiyasi balans formalaşdırıb. Artıq Avropanın təhlükəsizlik konsepsiyası yalnız NATO-nun klassik müdafiə modelinə deyil, həm də regional tərəfdaşlıqlara, enerji təhlükəsizliyinə və strateji nəqliyyat marşrutlarına əsaslanır. Təhlildə Türkiyənin rolu ayrıca diqqət mərkəzindədir. Məqalədə qeyd olunur ki, Ankara Qara dəniz, Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaz arasında strateji körpü mövqeyini daha da gücləndirib. Türkiyə həm NATO daxilində, həm də regional diplomatiyada əsas oyunçulardan birinə çevrilib.
Müəllif vurğulayır ki, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat marşrutları artıq hərbi təhlükəsizlik qədər vacib hesab olunur. Bu baxımdan, Qara dəniz regionunun və Cənubi Qafqazın əhəmiyyəti artıb. Məqalədə Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı strateji rol xüsusi qeyd edilir. Bildirilir ki, Azərbaycan qazının Avropaya nəqli və Orta Dəhliz layihəsi Avropa İttifaqının yeni geosiyasi və iqtisadi strategiyasının mühüm elementlərindən biridir. Avropa enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasəti çərçivəsində Azərbaycanı etibarlı tərəfdaş kimi qiymətləndirir. Təhlildə Rumıniyanın da Qara dəniz regionunda rolunun artdığı vurğulanır. Qeyd olunur ki, Buxarest NATO-nun şərq cinahında mühüm dayaq nöqtəsinə çevrilir və Qara dənizdə təhlükəsizlik siyasətinin formalaşmasında daha fəal iştirak etməyə çalışır.
Məqalədə diqqətə çatdırılır ki, gələcək illərdə Avropanın təhlükəsizlik sistemi daha çevik regional ittifaqlar, enerji bağlantıları və strateji logistika marşrutları üzərində qurulacaq. Ukrayna, Türkiyə, Rumıniya və Azərbaycan kimi ölkələr bu yeni geosiyasi arxitekturanın əsas aktorları sırasında yer alacaq.
Samirə SƏFƏROVA
