Tofiq Abbasov: "Ümumiyyətlə, ABŞ-İsrail tandeminin Yaxın Şərqdəki fəaliyyəti heç bir kriteriya ilə qənaətbəxş hesab edilə bilməz"
Trampın 20 maddəlik Qəzzada sülh planı dalana dirəndi. Həmas tərksilah olunmur. Tramp deyib ki, belə olan halda biz sülh planını Qəzzanın nəzarətdə olmayan hissələrində icra edəcəyik. Bu o deməkdirmi ki, Qəzza Həmasla ABŞ arasında bölüşdürülür?
Trampın dediyi yanaşma ondan ibarətdir ki, əgər Həmas silahı yerə qoymasa və Qəzzanın idarəçiliyindən çəkilməsə, ABŞ və tərəfdaşları Qəzzanın tam hamısında yox, yalnız Həmasın tam nəzarət etmədiyi və ya gələcəkdə nəzarətdən çıxarıla biləcək hissələrdə yeni idarəetmə və bərpa planı qurmağa çalışacaq. Yəni söhbət birbaşa "Qəzza ABŞ ilə Həmas arasında bölünür" mənasında rəsmi xəritə bölgüsündən getmir. Amma praktiki nəticə kimi müəyyən ərazilərin fərqli idarə olunması ehtimalı yaranır.
Əsas məqam budur ki, ABŞ və İsrail Həmasın həm siyasi, həm də hərbi güc kimi qalmasını qəbul etmək istəmir. Həmas isə tərksilah olunmağı özünün tam məğlubiyyəti hesab edir və buna razılaşmır. Bu səbəbdən də sülh planı dalana dirənir.
Trampın "nəzarətdə olmayan hissələrdə planı icra edəcəyik" fikri belə başa düşülür:
Əgər Qəzzanın müəyyən bölgələri Həmasdan təmizlənərsə və ya başqa qüvvələrin nəzarətinə keçərsə, həmin ərazilərdə humanitar yardım, yenidənqurma, təhlükəsizlik sistemi və yeni yerli idarəçilik qurula bilər. Yəni ABŞ demək istəyir ki, "Həmasın razılığını gözləmədən bəzi bölgələrdə yeni model yarada bilərik".
Bu isə faktiki olaraq Qəzzada ikili vəziyyət yarada bilər: bir tərəfdə Həmasın təsirinin qaldığı bölgələr, digər tərəfdə isə beynəlxalq dəstəklə idarə olunan zonalar.
Amma bu, rəsmi dövlət bölgüsü deyil. Çünki Qəzza beynəlxalq hüquqa görə ayrıca dövlət deyil və onun bölünməsi üçün beynəlxalq razılaşma yoxdur. Daha çox müharibə şəraitində yaranan faktiki nəzarət zonalarından söhbət gedir.
Belə planların ən böyük problemi odur ki, Həmas tam sıradan çıxmasa, həmin bölgülər uzunmüddətli sabitlik yaratmır. Digər tərəfdən, fələstinlilər arasında da belə yanaşmaya etiraz edənlər çoxdur. Çünki bir çox insan bunu xarici nəzarətin artması və Qəzzanın parçalanması kimi görür.
Yəni qısa desək, Trampın mesajı budur: "Həmas bütün Qəzzada planın qarşısını alırsa, biz heç olmasa Həmasın tam nəzarət etmədiyi yerlərdə öz modelimizi tətbiq edəcəyik". Bu isə siyasi baxımdan Qəzzanın faktiki olaraq müxtəlif nəzarət zonalarına bölünməsi ehtimalını artırır, amma hələlik rəsmi bölgü anlamına gəlmir.
Politoloq Tofiq Abbasov məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, son zamanlar Trampın irəli sürdüyü bütün təşəbbüslər ya yarımçıq təşəkkül tapır, ya da dalana dirənir: "Qəzza planı da istisna deyil. Qəzza bölgəsində ilk dəfə Tramp İsrail rəhbərliyini atəşkəsə məcbur etdi. Sonradan belə bir plan üzə çıxdı ki, Qəzza bölgəsində yaşayış məntəqələri tikiləcək, rahat şərait yaradılacaq, turizm bölgəsinə çevriləcək və s. Ancaq sonda bəlli oldu ki, 30 milyardlıq Qəzzanın tikilməsi layihəsi Trampın kürəkəni Jared Kushnerə veriləcək. Buna İsrail rəhbərliyi ciddi narazılığını bildirdi. Benyamin Netnyahunun fikrincə, İsrail ordusu Qəzzada əməliyyatları məntiqi sonluğa qədər davam etdirmək istəyir, lakin ABŞ buna mane olur. Amma Tramp öz nüfuzundan istifadə edərək Netanyahunu susdurdu ki, "mən demişəmsə, belə olmalıdır, vəssalam".
İndi bəlli olur ki, İsrail və ABŞ Qəzza və İran istiqamətində qarşıya qoyduqları heç bir nəticəyə çata bilmirlər. Vəziyyətdən çıxış yolu axtarılır. Fars körfəzi blokadadadır, Qəzza isə tamamilə ağır vəziyyətdədir. Qəzzada ərəblər silahı yerə qoymayıb, Hizbullah da fəaliyyətdədir. Belə olan halda Tramp çıxış yolu kimi Qəzzanın öz nəzarətlərində olan hissələrində 20 bəndlik planını həyata keçirməyi təklif edir. Bu nəinki diqqət çəkən, heç yarımçıq bir plan təsiri belə bağışlamır. Qəzza o qədər də böyük ərazi deyil, orada təxminən 2 milyona yaxın əhali yaşayan, Aralıq dənizi sahillərində yerləşən kiçik bir zolaqdır. Üstəlik, burada İsrail ordusu əməliyyatları davam etdirir. Belə bir şəraitdə Qəzzada hər hansı sülh planını həyata keçirmək mümkün deyil. Döyüş gedən bölgədə hansı şirkət işləməyə razı olar? Belə bir planın baş tutmaması ağlabatan deyil, çünki Həmas çox ciddi şəkildə müqavimət göstərir. Hazırda Həmasla İsrail ordusu arasında döyüşlər gedir.
İsrail tərəfi əvvəl də gurultulu bəyanat vermişdi ki, “biz iki həftəyə oranı təmizləyəcəyik”, amma artıq iki il yarımdır Qəzzada döyüşlər gedir. 100 minə yaxın insan ölüb. Ölənlərin 17 mindən çoxu uşaqlardır. Hazırda Qəzzada humanitar fəlakət yaşanır, sabitlik yoxdur. İsrail ordusu öz dəhşətli aksiyalarını davam etdirir. Ancaq Həmas da qurduğu tunellər vasitəsilə manevr edərək İsrail ordusunu ciddi itkilərə məruz qoyur. Buna görə də İsrail ordusu aqressivləşir və öz məqsədlərinə çatmaq üçün dəridən-qabıqdan çıxır.
Ümumiyyətlə, ABŞ-İsrail tandeminin Yaxın Şərqdəki fəaliyyəti heç bir kriteriya ilə qənaətbəxş hesab edilə bilməz. Çünki bütün məsələlər yarımçıqdır və onlara qarşı döyüşən qüvvələr kifayət qədər güclüdür. İsrailin bu işğalçı siyasətinə Yaxın Şərqdəki qüvvələr birmənalı olaraq “yox” deyir. Onlar anlayırlar ki, geri addım atsalar, bu böyük faciə ilə nəticələnəcək. Odur ki, sona qədər müqavimət göstərməyə qərar veriblər”.
Dəniz NƏSİRLİ
