Körfəzdən açıq dənizə çıxmaq üçün yeganə yol olan Hörmüz boğazının bağlı qalması dünya iqtisadiyyatında böyük problemlərə səbəb olub. Hörmüz boğazının bağlanması nəticəsində Körfəz ölkələrinin - İran, İraq, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Bəhreynin neft ixracı gündəlik 12,32 milyon bareldən 7,83 milyon barelə düşüb. Regional münaqişə nəticəsində Körfəz ölkələrinin neft gəlirlərində 15,27 milyard dollara qədər itki proqnozlaşdırılır. Boğazda qalan gəmilərdəki neft və mayeləşdirilmiş təbii qazın dəyəri ən azı 10,7 milyard dollardır. İqtisadi dövriyyədən çıxan neft və qaz bazara çıxarılmadığı təqdirdə kəsir yaranır ki, bu da təbii olaraq qiymətlərin artımı ilə müşahidə edilir. Paradoksal vəziyyət isə ondan ibarətdir ki, boğazın bağlı qalmasından ən çox əziyyət çəkən elə münaqişə tərəfləridir.
Hörmüz boğazı qlobal enerji sisteminin ən kritik keçid nöqtələrindən biridir. Fars körfəzini Oman dənizinə birləşdirən bu dar dəniz yolu Körfəz ölkələrinin neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracının əsas çıxış xəttini təşkil edir. 2025-ci ildə Hörmüz boğazından gündəlik orta hesabla 20 milyon barel xam neft və neft məhsulu daşınıb. Bu həcm dəniz yolu ilə həyata keçirilən qlobal neft ticarətinin təxminən 25 faizinə bərabərdir. Qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracının təxminən 20 faizini həyata keçirən Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin qaz tədarükləri də Hörmüz boğazı vasitəsilə dünya bazarlarına çatır. Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və İraq kimi ölkələrin neft ixracının böyük hissəsi də bu marşrutla həyata keçirilir. Bu axının kəsilməsi qlobal neft təklifində ciddi daralma yaradır və enerji qiymətlərində sürətli artıma səbəb olur.
Amma təchizat zənciri baxımından Hörmüz böhranı Azərbaycana ciddi təsir göstərmir. Bunu Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev "Euronews" televiziyasına verdiyi müsahibədə deyib. Azərbaycan lideri diqqətə çatdırıb: "Çünki enerji təchizatı və marşrutların şaxələndirilməsi siyasəti bizim üçün bu günün məsələsi deyil. Bu siyasət uzun illərdir həyata keçirilir və tərəfdaşlarımız, eləcə də qonşu ölkələrlə birlikdə neft, qaz, elektrik enerjisi və nəqliyyat bağlılığı üzrə şaxələndirilmiş təchizat sistemi formalaşdırmağa nail olmuşuq. Əlbəttə, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr müəyyən dərəcədə hər kəsə təsir edir. Bəziləri yüksək neft qiymətlərinin faydalı ola biləcəyini düşünə bilər. Bəli, elədir. Ancaq eyni zamanda, neft ehtiyatları ilə zəngin olan ölkələrin bir çoxu öz vəsaitlərini istiqrazlara yatırır, bir çoxu isə səhm bazarlarına investisiya edir. Belə qeyri-sabitlik baş verdiyi vaxt fond bazarları aşağı düşür. Nəticədə biz yüksək neft qiymətlərindən müəyyən gəlir əldə etsək də, bazarlarda investisiyalarımızda itki baş verir. Beləliklə, bu, hər kəsə təsir edir". Prezident qeyd edib ki, Azərbaycan öz enerji layihələri baxımından təhlükəsiz mövqedədir: "Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, biz daim diplomatiyanın tərəfdarıyıq. Diplomatiya olmadan biz öz ehtiyatlarımızı bazarlara çıxara bilməzdik. Çünki bunun üçün digər ölkələrin ərazisindən keçmək, qonşularla və qonşuların qonşuları ilə yaxşı münasibətlər qurmaq, çoxtərəfli əməkdaşlıq formatı formalaşdırmaq, istehsalçılar, tranzit ölkələr və istehlakçılar arasında qarşılıqlı uduşlu vəziyyət yaratmaq lazım idi ki, hər kəs qaydalara əməl etsin və gəlir qazansın. Bu baxımdan düşünürəm ki, Azərbaycanın təcrübəsi faydalı ola bilər. Böhran həll olunduqdan sonra, - bu, tez və ya gec baş verəcək, - yəqin ki, yeni bir vəziyyət yaranacaq. Bir çox ölkələr enerji siyasətlərini və enerji ehtiyatlarının çatdırılması yollarını yenidən nəzərdən keçirəcəklər. Çox güman ki, Azərbaycanın coğrafiyası və mövcud resursları bu gün olduğundan daha çox tələb olunacaq".
Tahir TAĞIYEV
