Samir Hümbətov: “O nazirliyin yaradılmasına ehtiyac yox idi, bu maliyyə yeyintisindən başqa bir şey deyil”
Rəsmi Tehran Hörmüz boğazında gəmiçiliyi idarə etmək və tranzit haqlarını toplamaq üçün rəsmi bir qurum yaradıb. İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası, Fars Körfəzi Boğazları İdarəsi üçün rəsmi X hesabının açıldığını elan edib. Tehranın yaydığı məlumata görə, bu təşkilat Hörmüz boğazından gəmilərin tranzitini idarə edəcək və tranzit haqlarını toplayacaq. Bu, mart ayından bəri mövcud olduğu bildirilən bir sistemi rəsmiləşdirəcək.
Boğazdan tranzit keçmək istəyən gəmilər rəsmi PGSA elektron poçt ünvanı vasitəsilə ərizə təqdim etməli, sahibi haqqında məlumat, sığorta, heyət bəyannamələri, yük bəyannamələri və nəzərdə tutulan marşrutu göstərməlidirlər.
Tranzit icazəsi yalnız ərizə təsdiqləndikdən və rüsum ödənildikdən sonra verilir. Rəsmi rüsumlar hələ dərc olunmayıb. Bəzi gəmilərin artıq tranzit üçün 2 milyon dollara (1,7 milyon avro) qədər pul ödədiyi və ödənişin Çin yuanı ilə edildiyi bildirilir.
İdarəetmə orqanı su yolu ilə tranziti fiziki olaraq idarə edən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) ilə inzibati əlaqə kimi fəaliyyət göstərir. İİKK ABŞ və AB tərəfindən Xarici Terror Təşkilatı kimi siyahıya alınıb.
Bu açıqlama boğazdakı gəmilər üçün həftələrlə davam edən qarışıqlıq və təhlükədən sonra gəlir. Tehran mart ayında təhlükəsiz keçid üçün ödəniş alacağını elan etdikdən sonra, saxtakar operatorlar kriptovalyuta müqabilində qeyri-rəsmi tranzit sənədləri təklif etməyə başladılar.
PGSA bu boz bazarı vahid, rəsmi kanalla əvəz etmək niyyətində görünür.
İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Komitəsinin sədri İbrahim Əzizi televiziya müsahibəsində bildirib ki, Tehran təyin olunmuş dəniz yolu vasitəsilə Hörmüz nəqliyyatını idarə etmək üçün bir mexanizm hazırlayıb və əlavə detallar tezliklə açıqlanacaq.
O, X veb saytında yazıb ki, bu mexanizmdən yalnız İranla əməkdaşlıq edən kommersiya gəmiləri istifadə edə biləcək və bunun üçün ödənişlər alınacaq.
Beynəlxalq Münasibətlər və Diplomatiya Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, politoloq Samir Hümbətov baki-xeber.com-a bildirdi ki, İran yeni bir qurum yaratsa da, əslində Hörmüz boğazı ilə bağlı məsələ sırf İranın öz öhtəliyində olan məsələ deyil. “Hörmüz boğazı və digər ərazilər bütünlükdə xüsusi bir status almalıdır. Yəni bu sırf İranın öhtəliyinə verilməməlidir. Düzdür, bir hissə var ki, ora İranın nəzarətində olan hissədir, dəniz okvotoriyasına düşür. Belə bir rəsmi qurumun yaradılması ilə bəlkə də hansısa iş görə biləcəklər. Ancaq ümumi fonda götürəndə Hörmüz boğazı ilə bağlı yaradılan qurumun fəaliyyətinin elə də ciddi bir effekt verəcəyi gözlənilmir”.
S.Hümbətov hesab edir ki, problemin həlli üçün danışıqlar aparılmasına ehtiyac var. “O nazirliyin yaradılmasına ehtiyac yox idi, bu maliyyə yeyintisindən başqa bir şey deyil. Burada baş nazirin hansısa bir müavini bu məsələ ilə bağlı səlahiyyətləndirmə olar. Məsələn, bizdə Xəzərin hüquqi statusu ilə bağlı məsələdə səlahiyyətli şəxs xarici işlər nazirinin müavini Xələf Xələfov idi. Bunu etmək olardı. Amma bu cür böyük nazirlik yaratmağa ehtiyac yox idi”-deyə S.Hümbətov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
