Bu günlərdə keçirilən Davos forumunda Azərbaycan Çinin “Bir kəmər, bir yol” layihəsinə, Çinlə əlaqələrin genişlənməsinə xüsusi önəm verdiyini bir daha ortaya qoydu.
Prezident İlham Əliyev Davosda Çinin CGTN televiziya kanalına müsahibəsində Azərbaycanın Çinin “Bir kəmər, bir yol” layihəsinə dəstək verdiyini bir daha bəyan etdi: “Əvvəla, “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü indi çox böyük coğrafiyanı əhatə edən, vaxtında irəli sürülmüş çox müdrik bir təşəbbüs idi. Azərbaycan bu təşəbbüsə ilk günlərdən fəal şəkildə qoşuldu və biz mövcud olmayan infrastruktura investisiya yatırmağa başladıq. Beləliklə, bu illər ərzində, daha dəqiq desək son 10 il ərzində biz Xəzər dənizində ən böyük ticarət limanlarından birini, bəlkə də ən böyüyünü inşa etdik. Onun yükaşırma qabiliyyəti 15 milyon tondur və biz onu 25 milyon tona qədər artıracağıq. Biz Xəzər dənizi ilə yükləri daşımaq üçün gəmiqayırma zavodunu inşa etdik. “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü müxtəlif marşrutlar, xüsusilə Şimal-Cənub marşrutu üzrə daşımanı fəallaşdırdı”.
Bundan başqa, Davos forumundan sonra Azərbaycan Prezidenti yeni təqvim ili ilə bağlı Çin rəhbərini təbrik etdi.
Orta Dəhlizdə, yəni Şərq-Qərb marşrutu üzrə Azərbaycanın rolunun, mövqeyinin güclənməsi Ermənistanda revanşistlərin gələcək aktivləşməsinin qarşısında necə bir sədd çəkə bilər? Daha doğrusu, Çinin layihəsi çərçivəsində Azərbaycanın mühüm rol oynaması və bunun getdikcə güclənməsi Ermənistan revanşistləri ilə Çin hakimiyyətinin arasındakı münasibətlərin perspektivinə necə təsir göstərəcək? Daha dəqiq desək, Ermənistan rəhbərliyi də Çinlə yaxınlaşmağa çox meyllidir. Burada Türkiyə faktoru var. Erməni tərəfi fikirləşir ki, Türkiyə Çində uyğurların hərəkatına dəstək verdiyinə görə Ankaranın acığına Pekinlə yaxınlaşmaq lazımdır. Yəni Ermənistan belə bir strategiya ilə hərəkət edir. Ancaq onların Çinlə yaxınlaşması, münasibətlərinin yaxşılaşması ermənilərin seçimidir. Lakin onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan da “Bir kəmər, bir yol”a çox böyük dəstək verir. Belə vəziyyətdə Çinin öhtəlikləri, yeni vəziyyətə uyğun hərəkət normaları necə olmalıdır? Ermənistanla hədsiz yaxınlaşma, yoxsa məsafə saxlama? Məlum məsələdir ki, Çin müstəqil dövlət olduğuna görə, istənilən dövlətlə əlaqələr qura bilər. Amma Çinin “Bir kəmər, bir yol” layihəsində Azərbaycan daha çox rol oynayır, nəinki Ermənistan. O baxımdan, Çinin Ermənistanla yaxınlaşmasının müəyyən həddi-hüdudu olmalıdır. Bütün bunların fonunda Çinin yeni şəraitdə Azərbaycan və Ermənistana münasibətdə siyasi strategiyasında nə kimi fərqlər gözlənilir?
“Bütün bunlar, istər-istəməz, Ermənistanda revanşist meyllərin önlənməsinə öz təsirini göstərəcək”
Məsələyə münasibət bildirən Demokratik Dəyişim Partiyası Təşkilat Komitəsinin sədri Əli Mustafayevin fikrincə, bütün bunlar Çinin siyasi strategiyasında fərqlərə təsirsiz ötüşməyəcək: “Əvvəla, Orta Dəhlizin tərkib hissəsi olan “Bir kəmər, bir yol” layihəsinin keçdiyi ən qısa yol Azərbaycan variantıdır. Yəni layihənin Azərbaycandan keçən hissəsi daha qısadır. Yol qısa olduğu üçün iqtisadi baxımdan daha səmərəlidir. Bu yolun Çin üçün önəmi daha böyükdür. Ona görə ki, Rusiyadan keçən marşrutdan fərqli olaraq, bu yolla yükləri Avropaya daha tez çatdırmaq mümkündür. Bu isə, əlbəttə ki, Çin üçün daha sərfəlidir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Çin böyük sənaye və ticarət dövlətidir. Dünyada istehsal olunan məhsulların böyük hissəsi Çinin payına düşür.Üstəlik, sözügedən məhsullar əsasən Çin üzərindən dünyaya daşınır. Bu baxımdan əlbəttə ki, Azərbaycanın önəmi Çin üçün daha da artır. Təbii ki, belə olan halda Çinin Azərbaycan faktoruna daha çox önəm verəcəyi gözlənilir. Ən azından praqmatik maraqlar bunu tələb edir. Bütün bunlar, istər-istəməz, Ermənistanda revanşist meyllərin önlənməsinə öz təsirini göstərəcək. Ancaq onu da nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ-ın Orta Dəhlizə münasibəti bir qədər fərqlidir. Səbəb odur ki, Birləşmiş Ştatlar Çinin çox güclənməsini istəmir. Ancaq ABŞ-dan fərqli olaraq, Avropa İttifaqı “Bir kəmər, bir yol” layihəsində maraqlıdır. Çünki bunun sayəsində Rusiyadan tranzit daşımalar baxımından asılılıq azalacaq. Ermənistanın da şansı var ki, bu layihənin bir parçası olsun. Söhbət Zəngəzurdan keçən hissədən gedir. Yetər ki, xəstə düşüncələrindən əl çəksinlər. Avropa dövlətlərinin Ermənistana münasibətinin birmənalı olmaması, bəzi Avropa qurumlarının qərəzli qətnamələri işə mənfi təsir edir. Erməni revanşistləri bundan sui-istifadə edirlər. Hesab edirəm ki, Avropa təsisatları Ermənistana təzyiq etsə, İrəvan bu məsələdə geri addım ata bilər. Çünki Ermənistandakı hazırkı hakimiyyət Rusiyanın təsirindən çıxmaq istəyir. O baxımdan lazımdır ki, Avroittifaq daha qətiyyətli mövqe sərgiləsin. Baxmayaraq ki, bu gün Ermənistanın siyasi strategiyası yetərincə ziddiyətlidir. Paşinyan bir tərəfdən Qərblə inteqrasiyaya can atır, o biri tərəfdən Rusiyameyilli müxalifətdən çəkinir. Eyni zamanda, Ermənistan Rusiyanın patronu olduğu təşkilatlarda təmsil olunur. Ancaq layihənin əhəmiyyətini nəzərə alsaq, Çin istəməz ki, Ermənistan hansısa təhdid mənbəyi rolunda çıxış etsin. Bütün bunlar nəticə etibari ilə layihənin fəaliyyət göstərməsinə gətirib çıxaracaq”.
Vidadi ORDAHALLI
