Rusiya Azərbaycanla bu ölkənin daxili istehlakı üçün qaz tədarükünün artırılması ilə bağlı razılığa gəlib.Bu barədə Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak bildirib.
Baş nazirin müavini məsələ ilə bağlı daha sonra qeyd edib. “Gələcəkdə Azərbaycan qaz hasilatını artırdıqda biz svop əməliyyatları müzakirə edə biləcəyik”. İndiki halda Rusiyadan Azərbaycana qaz nəqlinin artması hər iki ölkə üçün mühüm əhəmiyyt kəsb edir. Əvvəla, Avropa bazarını itirən Rusiya yeni ölkələrə qaz satışını həyata keçirməyə çalışır. Bu xüsusda Azərbaycan Rusiya üçün getdikcə dara böyük önəm kəsb edir. Belə ki, Azərbaycan Rusiyadan daha böyük həcmdə qaz alacaq və bu da Moskva üçün müstəsna önəm kəssb edir. Digər tərəfdən Azərbaycan vasitəsilə Rusiya öz qazını İrana ötürməyi planlaşdırır. Bu da tranzit haqqı olaraq Azərbaycana mühüm gəlirlər gətirəcək. Xatırladaq ki, İran Azərbaycandan keçməklə Rusiyadan sutkada 9 milyon kubmetr qaz alacaq. Bununla İran cənub regionlarının yaşayış məntəqələrini təbii qazla təmin edəcək. Artıq bu barədə Rusiya və İran arasında rəsmi razılıq əldə olunub. Hələ cari ilin iyul ayında Moskvada İranın “NİOC” dövlət neft şirkəti ilə Rusiyanın “Qazprom” dövlət şirkəti arasında qaz satışı ilə əlaqədar 40 milyard dollar dəyərində müqavilə imzalanıb. Azərbaycan özü Rusiyadan qaz almaqla istehsal etdiyi “mavi yanacağı” daha böyük həcmdə Avropa bazarlarına çıxarmaq imkanı qazanır. Özü də bu qazı Azərbaycan təkcə Rusiyadan almır. Məlumdur ki, ötən ilin noyabrında İranla Azərbaycan arasında müqavilə bağlanıb. Müqaviləyə əsasən, Azərbaycan İrandan keçməklə Türkmənistandan qaz alır. Tranzit əvəzinə İran nağd vəsait deyil, təbii qaz alaraq cənub regionlarının təbii qaza olan tələbatını ödəyir. Bu il noyabrın 15-də “Qazprom” yeni müqavilə əsasında Azərbaycana qaz tədarük etməyə başlayıb. Razılaşmaya görə, 2023-cü ilin mart ayına qədər 1 milyard kubmetrə qədər qaz tədarük edəcək. Amma Aleksandr Novakın qeyd etdiyi kimi artıq bu həcm çoxalır. Onu da qeyd edək ki, hələ 2021-ci ildə Azərbaycan və Rusiya təbii qazın mövsümi mübadiləsi sahəsində əməkdaşlığa dair razılığa gəliblər. İndilikdə Azərbaycan Rusiya və Türkmənistandan qaz idxal etməklə daxili tələbinin əmüəyyən hissəsini bu mənbələr hesabına ödəyəcək. Özü də bu qaz Azərbaycana nisbətən ucuz başa gəlir. Beləliklə, Azərbaycan hasil etdiyi qazı daha çox həcmdə Avropaya nəql edə biləcək. Xatırladaq ki, indiki halda bu, olduqca mühümdür. Belə ki, Azərbaycanda enerji məsələləri ilə bağlı 2022-ci ildə baş verən digər bir vacib məsələ təbii qaz gəlirlərinin kəskin artmasıdır. Öncəki illərdə ölkənin enerji gəlirlərinin əsas bölümü neftdən, daha kiçik hissəsi isə təbii qazdan gəlirdi. Məsələn, 2019-cu ildə Azərbaycanın toplam ixrac gəlirlərinin cəmi 12 faizi təbii qaz gəlirlərindən ibarət idi. 2022-ci ilin 11 ayında isə təbii qaz ixracı toplam ixracın 41 faizinə yüksəlib.
Hazırda Avropada Azərbaycan qazına tələb artır, eyni zamanda qiymətlər də yüksəlir. Aleksandr Novak da qeyd edir ki, Avropada qazın qiyməti qıtlıq səbəbindən yüksək qalacaq və o, 2021-ci ilin əvvəlindəki səviyyələrə (1 000 kubmetr üçün 200-250 dollar) qayıda bilməyəcək: “Dinamikada çox şey bu qış havanın temperaturundan asılı olacaq, lakin qısa müddətdə qiymətlər qıtlıq səbəbindən yüksək olaraq qalacaq. Mən qiymətlərin 2021-ci ilin əvvəlindəki səviyyələrə - min kubmert üçün 200-250 dollara nəyin hesabına qayıda biləcəyini görmürən”. Ümumiyyətlə, Aleksandr Novak enerji daşıyıcılarının qiymətləri ilə bağlı vəziyyəti son dərəcə qeyri-sabit kimi qiymətləndirib və bu tendensiyanın 2023-cü ildə neft və qazın qiymətləri üzrə davam edəcəyini vurğulayıb. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyəti daha da artır. Xatırladaq ki, bu ilin iyulunda Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Artıq həmin sənədin icrasına başlanılıb. Ötən il Azərbaycanın Avropa İttifaqı bazarına təbii qaz ixracı 8,2 milyard kubmetr təşkil etmişdisə, bu il ixracat rəqəmi 11,3 milyard kubmetrdir. Növbəti il həmin həcm ən azı 11,6 milyard kubmetr olacaq. Gələn il isə Azərbaycandan ixrac ediləcək təbii qazın ümumi həcmi təxminən 24 milyard kubmetr təşkil edəcək. Lakin Rusiya və Türkmənistandan alınan qaz hesabına bu göstərici daha da yüksələcək. Şübhəsiz ki, bu nailiyyətlər sadəcə enerji tərəfdaşlığı deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində yerinin və rolunun artması deməkdir. Yeni dünya nizamının formalaşdığı mühüm bir tarixi mərhələdə milli maraqlarımızın bu səviyyədə təmin olunması isə Azərbaycanın daha qüdrətli ölkəyə çevrilməsi deməkdir.
Ramil QULİYEV
