Ermənistan, 12-13 sentyabr təxribatları nəticəsində ağır zərbələr almasına baxmayaraq, hələ də sərhədlərin dəqiqləşməsi üzrə danışıqlara başlamağa maraq göstərmir. Böyük zərbə aldı, 200-dən artıq əsgərini, hərbi texnikalarını itirdi, mühüm strateji yüksəkliklər Azərbaycanın nəzarəti altına keçdi, Azərbaycan Ermənistanın özünün də ərazisi daxil olmaq şərtilə bir sıra ərazilərə gözlə görünən qaydada nəzarət imkanlarını ələ keçirdi.
Bütün bunlara baxmayaraq, hələ də Ermənistan bundan nəticə çıxarmayıb. Bu ölkənin bu qədər ağır zərbələrdən lazımı nəticə çıxararaq sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası danışıqlarına başlamaması nə deməkdir? Bu, Ermənistanın özünün apardığı müstəqil siyasətdir, yoxsa Ermənistanın havadarları və müttəfiqləri ona lazımı dərsi, nəticəni çıxarmağa imkan vermirlər?
“...yenidən revanşist qüvvələrin təsiri altında Azərbaycana qarşı təxribatçı addımlar atır”
Siyasi və Hüquqi Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Xəyal Bəşirov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Ermənistan İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan Ordusu tərəfindən darmadağın edildikdən və kapitulyasiya aktını imzaladıqdan sonra bu ölkənin daxilindəki xaotik proseslər, iğtişaşlar, qarşıdurmalar, vətəndaşlarla dövlət qurumları, o cümlədən də müxalifətlə hakimiyyət arasında qarşılıqlı ittihamlarla, qarşıdurmalarla paralel sərhəd təxribatlarını davam etdirir: “Öncə ona diqqət yetirək ki, əvvəllər bu təxribatlar Azərbaycan ərazisində, Qarabağda, sülhməramlıların nəzarəti altında olan ərazilərdə baş verirdi. Amma ən sonda 3 avqust tarixində Azərbaycan ərazisində baş verən təxribat nəticəsində biz bir şəhid verdik, ermənilər isə kütləvi şəkildə itkilər verdilər. Azərbaycan mart ayında Xocalı, Xocavənd ərazilərinə ciddi nəzarət imkanları verən Fərrux yüksəkliyini əldə etdikdən sonra Bozdux, Qırxqız, Sarıbaba, Üçdik və Laçın dağ yüksəkliklərini əldə etdi. Ermənistanın hərbi hissəsini darmağın etdi, bir neçə postunu məhv etdi. Demək olar ki, hazırkı məqamda Azərbaycan Qarabağ ərazisində, ətraf yerlərdə bütün strateji yüksəklikləri öz nəzarəti altında saxlayır, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında olan bu yüksəkliklərdən həm Xankəndiyə, həm ümumilikdə Qarabağa, həm də digər ərazilərə açıq şəkildə nəzarət etmək mümkündür. Bundan sonra Ermənistan artıq Laçın dəhlizi üzərində yerləşən Laçın şəhərini, Zabux və Sus kəndlərini boşaltmaq istəməməsinin nəticəsi olaraq bu təxribatları törətdi. Bu təxribatlar nəticəsində lazımı cavabını aldıqdan sonra həmin əraziləri boşaltdı. Artıq bizə məlumdur, 26 avqustda Laçın şəhəri Azərbaycanın nəzarəti altına keçdi. Bundan sonra Laçın şəhərinə alternativ yol olan Laçın-yeni yol Azərbaycanın nəzarətində olan ərazilərdən keçdi. Burda artıq Ermənistanın, onun qanunsuz silahlı birləşmələrinin manevr imkanları sıfıra düşüb. Onlar artıq Azərbaycan ərazilərində yeni təxribatlar törədə bilmirlər. Çünki Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bütün ərazilərə ciddi şəkildə nəzarət edir. Məhz bunun nəticəsi idi ki, həmin o təxribatlar artıq sərhədyanı ərazilərə çıxdı. Onlar ən son Daşkəsən, Kəlbəcər, Laçın və Zəngilan istiqamətlərində təxribatlar törətdilər. Bu təxribatlarla da İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan mövqelərini atəşə tutduqları Basarkeçər, Qarakilsə, İstisu və Gorus istiqamətindən atəşkəsi pozmağa cəhdlər göstərdilər. Sentyabrda baş verən sonuncu genişmiqyaslı təxribatın da cavabı Azərbaycan Ordusu tərəfindən layiqli şəkildə verildi. Azərbaycanın 81 hərbçisi şəhadətə yüksəldi, amma Ermənistanın yüzlərlə itkisi oldu, hərbi hissələri, postları darmadağın edildi. Demək olar ki, hazırda Azərbaycan sərhədyanı ərazilər boyu, Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, Murovdan Araz çayına qədər bütün strateji yüksəklikləri öz nəzarəti altında saxlayır. Bəzi məqamlarda ermənipərəst qüvvələr Azərbaycanı Ermənistan ərazisinə girməkdə ittiham edirlər, hətta Azərbaycanın daxilində olan sapı özümüzdən olan bəziləri də bu iddianı səsləndirdilər. Amma bu məsələlərə Prezident İlham Əliyev Laçın şəhərinə etdiyi səfər zamanı son qoydu ki, Azərbaycanın heç bir dövlətin ərazisinə girmək istəyi yoxdur. O cümlədən də Ermənistan Azərbaycan ərazilərini 30 il işğal altında saxlamasına baxmayaraq və Azərbaycana qarşı kifayət qədər cinayətlər, soyqırım, təcavüzlər törətsə də, Azərbaycan buna analoji addımla cavab vermək istəmir. Azərbaycan sadəcə olaraq Ermənistandan sülh sazişini imzalamağı, Ermənistanı sülhə məcburetmə prosesini həyata keçirir və Azərbaycan regionda sülhün, sabitliyin, təhlükəsizliyin tərəfdarıdır”.
X.Bəşirovun sözlərinə görə, amma bütün bunlara baxmayaraq, Ermənistan İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra, 10 noyabr bəyanatı da daxil, 11 yanvar 2021-ci il tarixli Moskva bəyannaməsini, 26 noyabr 2021-ci il Soçi bəyanatını, ondan sonra Brüssel platformasının başlanmasından sonra ötən ilin 13-14 dekabr tarixlərində Brüsseldə keçirilən ilk görüşdə, bu ilin aprel ayının 6-da keçirilən ikinci, 22 may tarixində keçirilən üçüncü Brüssel görüşündə və ən sonda 31 avqust tarixində keçirilən sonuncu Brüssel görüşündə üçtərəfli qaydada Avropa İttifaqı Şurası prezidenti Şarl Mişelin iştirakı, təşəbbüsü və vasitəçiliyi ilə baş tutan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Ermənistanın Baş naziri, kapitulasiya aktını imzalayan Nikol Paşinyanın iştirakı ilə keçirilən görüşlərdə əldə edilən razılaşmalara, səsləndirilən bəyanatlara baxmayaraq, öz üzərinə götürdüyü öhdəliklərin heç birini yerinə yetirmədi. “Amma buna baxmayaraq, Azərbaycan həmin bəyanatlarla, razılaşmalarla, imzalanmış sənədlərlə öz üzərinə götürdüyü öhdəlikləri vaxtında və lazımı şəkildə həyata keçirdi. Hətta bəzi məqamlarda vaxtından əvvəl həyata keçirir.
Fikrimcə, bütün bunlar bir daha onu göstərir ki, Ermənistanın daxilində xaotik proseslər davam edir, dövlət olaraq, ordu olaraq Ermənistanın gücü sıfıra düşüb, bu gün Ermənistan yenidən revanşist qüvvələrin təsiri altında Azərbaycana qarşı təxribatçı addımlar atır. Eyni zamanda növbəti müharibələrdən dəm vurur. Amma düşünürəm ki, bu məsələ heç də Ermənistanın hazırkı siyasi və hərbi rəhbərliyinin müstəqil siyasəti ilə bağlı deyil. Əksinə, onlar kimlərinsə boyunduruğu altında bu addımları atırlar. Burda əsas rol erməni diaspor və lobbi təşkilatlarının üzərinə düşür. Erməni diaspor və lobbi təşkilatları mövcud olduqları dövlətlərdə təsir mexanizminə malikdirlər. Həmin o dövlətlər vasitəsilə Ermənistanın indiki iqtidarına, Nikol Paşinyana və onun qruplaşmasına təsir göstərirlər. Onlar mümkün qədər regionda münaqişə fonunun movcud olduğunu göstərməyə, mümkün qədər Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra tarixin arxivinə göndərdiyi “status”, “Dağlıq Qrabağ”, “ATƏT-in Minsk qrupu” və digər bu kimi məhv edilmiş dırnaqarası ifadələri gündəmə gətirməyə çalışırlar. Onların da bu istəklərinə erməni diaspor və lobbi təşkilatlarının mövcud olduğu ABŞ-dakı bəzi qüvvələr, Fransada və digər bir sıra dövlətlərdə, hətta Rusiyada belə olan bəzi qüvvələr təsir göstərir. Hesab edirəm ki, əslində bu, Ermənistanı daha da ciddi bataqlığa, o cümlədən də siyasi və iqtisadi blokadaya aparır. Düşünürəm ki, Ermənistan hazırkı məqamda müdriklik göstərib bu prosesdən çıxmaq əvəzinə daha da dərinliyə doğru getməkdədir. Bu da əslində Ermənistanın bir dövlət kimi ciddi təhlükə altında olmasından xəbər verir. Hər bir halda, Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, atılan istənilən təxribatçı addımlarda, onun nəticələrində məsuliyyət bilavasitə Ermənistanın hazırkı iqtidarı, Nikol Paşinyanın və onun ətrfındkı qruplaşmanın üzərinə düşür”.
X.Bəşirovun qeyd etdiyinə görə, İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər Ermənistanın atdığı bütün addımlara, törətdiyi cinayətlərə görə məsuliyyət Qarabağ klanının - Köçəryanın, Sarkisyanın, Ohanyanının üzərinə düşürdüsə, Ermənistanın İkinci Qarabağ müharibəsində törətdiyi cinayətlərin məsuliyyətini Paşinyan iqtidarı daşıyır. Bu məsələdə də bizim haqlı mövqedən çıxış etdiyimizi vurğulayan X.Bəşirovun fikrincə, hazırda nə dövlətçilik, nə hərbi və digər məqamlar baxımından, məqsədəuyğun deyil ki, Azərbaycanın bütün strateji yüksəkliklərə nəzarət etdiyi ərazilərdə Azərbaycan ordusuna qarşı hansısa təxribatçı addım atılsın: “Bu, erməni silahlı birləşmələrinin tör-töküntülərinin, Ermənistanda qalan və kapituliyasiya aktından sonra mövcud olan hərbçilərinin, erməni zabit və əsgərlərinin ölümə göndərilməsindən başqa bir çey deyil. Təbii ki, bu məsələdə Ermənistan mümkün qədər çox itkilər verib, dünya ictimaiyyətinin diqqətini regiona cəlb etmək istəyir. Düşünürəm ki, bu ağılsızlıqdır, uzaqgörənlikdən, dövlətçilikdən tam kənardır. Hər halda, Ermənistan anlamalıdır ki, bu prosesdən yeganə çıxlış yolu nə Moskva, nə Paris, nə Brüssel, nə Vaşinqton və digər paytaxtlar deyil, sadəcə rəsmi Bakı ilə bu məsələdə ikitərəfli qaydada danışıqlar aparıb, Azərbaycanın sülh şərtlərini qəbul etməlidir, necə ki, 11 mart tarixində Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Ermənistana göndərdiyi sülh təşəbbüsləri ilə bağlı beş bəndlik təklifi Ermənistan qəbul edib. Amma onun qəbul edilməsi ilə bağlı real addımlar atmır. Bu istiqamətdə Ermənistan addım atmalıdır və bu prosesdən yalnız bu yolla çıxa bilər. Əks təqdirdə Ermənistan özünü daha ciddi problemlərlə üz-üzə qoyacaq”.
İradə SARIYEVA
