Məlum olduğu kimi, iki Mərkəzi Asiya ölkəsi olan Qırğızıstan və Tacikistan arasında vəziyyət gərgindi. Hətta iki ölkə müharibə həddinə gəlib çatıb, aralarında atışma olur, ölən və yaralılar var.
Xatırladaq ki, sentyabrın 14-də Qırğızıstan-Tacikistan dövlət sərhədində silahlı toqquşmalar başlayıb. Sentyabrın 16-da bütün perimetr boyu aktiv hərəkətlər artıb. Batken bölgəsinin əhalisi təxliyə olunub.
Qırğızıstan Respublikasının Dövlət Milli Təhlükəsizlik Komitəsi Tacikistan tərəfinin ağır zirehli texnikalardan, reaktiv yaylım atəş sistemlərindən (MLRS) və aviasiyadan istifadə etməsi barədə məlumat yayıb.
Hər iki ölkə KTMT hərbi blokunda təmsil olunur. Yaranmış vəziyyətlə bağlı Qazaxıstan Tacikistanın KTMT-dən çıxarılması məsələsini irəli sürüb. Bunu Qazaxıstanın Təhlükəsizlik Şurasının katibi Marat İmankulov deyib:
“İştirakçı dövlətlər arasında yaranan məsələlər sülh yolu ilə həll edilməlidir. Kim güc tətbiq etməyə cəhd edərsə, onun təşkilatdan çıxarılmasını təklif edirik.
Bu nəyə lazımdır ki, KTMT-yə üzv olasan, xarici təhlükədən qorunmağa çalışasan, amma təşkilat daxilində hansısa ölkə ilə münaqişə yarana? Tərəflərin belə məqamları nəzərdə tutan nizamnaməyə yenidən baxmağının vaxtı çatıb”.
Eyni zamanda İmankulov vurğulayıb ki, Qırğızıstan Tacikistan tərəfi ilə danışıqlarda israrlıdır:
“Tacikistan bizim üçün düşmən deyil, dost ölkədir. Biz əsrlər boyu yan-yana yaşamışıq. Tacik xalqının bununla heç bir əlaqəsi yoxdur. Onlar vəziyyətin, gedən siyasətin və siyasətçilərin girovudurlar. Qırğızıstanla bağlı bu siyasətə yenidən baxılmayana qədər yaxşı heç nə olmayacaq, belə münaqişələr təkrarlanacaq”.
Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının katibliyi Qırğızıstan-Tacikistan sərhədində baş verən toqquşmalar zamanı insanların həlak olması ilə bağlı başsağlığı verib.
KTMT mübahisəli məsələlərin həlli üçün güc tətbiq etmək cəhdlərini qəbuledilməz adlandırıb.
Təşkilat siyasi və diplomatik yanaşmalara alternativ olmadığını, davamlı kompromis əldə etmək üçün vasitəçilik səylərini artırmağa hazır olduğunu vurğulayıb:
"Qırğızıstan və Tacikistan KTMT-nin məsuliyyət zonasında sülhün və sabitliyin təmin edilməsinə böyük töhfə verir. Buna görə də Bişkek və Düşənbə arasında konstruktiv dialoq təkcə bu iki ölkə üçün deyil, təşkilata üzv olan bütün dövlətlərə lazımdır”.
KTMT-yə üzv iki ölkə arasındakı gərginlik hərbi blokun perspektivinə necə təsir edə bilər?
Hərbi-siyasi ekspert Ramil Məmmədli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, hər hansi hərbi blok daxilində belə qarşıdurmaların olması arzuolunan deyil: “Bu, həmin hərbi blokda bir-birinə qarşı inamsızlığın və belə halların yaranma tendensiyasının başlanğıcı ola bilər. Dünyada da belə hallar baş verib. Məsələn, Türkiyə və Yunanıstan NATO- nun üzvü olmalarına baxmayaraq, Kipr məsələsində bir-birinə qarşı ciddi müharibə vəziyyətinə gəldilər. Hətta Türkiyə hərbi birləşmələri Kipr ərazisində əməliyyat keçirərək, indiki Şimali Kipr Turk Respublikasını yaratdılar. Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının formatı keçmiş SSR formatı olduğuna görə, burda təmsil olunan ölkələrin hər birinin bir-biri ilə siyasi və iqtisadi bağlılıqları mövcuddur. Burada fərq yaradan məqam isə hər iki ölkənin - həm Qırğızıstanın, həm Tacikistanın Rusiyaya bağlı olmalarıdır. Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı bu ittifaqın hərbi tərəfidir. Hesab edirəm ki, bu hadisələrin baş verməsində əsas tərəf Qərbin və Amerikanın məsələlərə müdaxiləsi və onların maraqları üzərində formalaşan gərginlikdir. Çin Xalq Respublikası da bu prosesdə gərginliyin mövcud olmasında maraqlıdır. Yəqin ki, Rusiya bu problemin aradan qaldırılması və qarşıdurmanın qarşısının alınması üçün lazımi tədbirləri görəcək. Sadəcə olaraq, Rusiyanın Ukraynada baş verən əməliyyatlara başının qarışması və Qərblə birbaşa savaşması bu məsələnin həllində Rusiyanın aktivlik göstərməsinin qarşını alır. Qırgızıstan və Tacikistan arasında olan qarşıdurma Kollektiv Təhlükəsizlik Muqaviləsi Təşkilatının parçalanmasına səbəb olmayacaq. Əksinə, bu format daha da genişlənəcək. Rusiya məkanında yeni hərbi siyasi formatın yaranmasına gətirib çıxaracaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
