Rusiyada prezident Vladimir Putin tərəfindən elan edilən qismən səfərbərliyin ardından ruslar ölkədən qaçmağa başlayıblar. İndi maraq doğuran odur ki, bu səfərbərliyin Rusiyada yaşayan həmvətənlərimizə təsiri necə olacaq.
Qeyd edək ki, Rusiyada qismən səfərbərlik elan olunduqdan sonra bəzi ruslar, eləcə də orada yaşayan həmvətənlərimiz Azərbaycana üz tutub. Məlumata əsasən, Putinin qismən səfərbərlik elan etməsindən sonra Rusiyanı 261 min kişi tərk edib. “Novaya Gazeta.Avropa” Rusiya Prezidenti Administrasiyasındakı mənbəyinə istinadən bu xüsusda bildirir: “Kreml daxilində hərbi yaşda olan kişilər üçün sərhədlərin bağlanması ilə bağlı müzakirələr sentyabrın 21-də Rusiyanı tərk edən kişilərin sayı ilə bağlı FTX-nin rəqəmləri bildirməsindən sonra başlayıb. Prezident Administrasiyasında elə bir atmosfer var ki, təhlükəsizlik qüvvələri və Müdafiə Nazirliyi Putini çox gec olmadan çıxışı bağlamağa inandıra biləcək”. Xatırladaq ki, Rusiya qismən səfərbərlik çərçivəsində orduya 300 min nəfər cəlb etmək istəyir. Onlar sırasında azərbaycanlılar da var. Lakin soydaşlarımız Ukraynaya qarşı vuruşmaq istəmir. Kurqan əyalətindən bir azərbaycanlı bu xüsusda BBC-yə bildirib: “Rus vətəndaşı olan azərbaycanlılar canlarını qurtarmağa çalışır. İnsanlar təşviş və çaşqınlıq içindədir, nə edəcəklərini bilmirlər". Onun sözlərinə görə, səfərbərlik qərarından sonra aviabiletlərin də qiyməti kəskin bahalaşıb: “Normal vaxtlarda 8-10 min rubla (240-300 manat) aldığımız biletlər indi 70-80 min rubla (2000-2400 manat) satılır.Bileti çərşənbə günü aldıq, amma cümə axşamı gələndə bilet almaq istəyən azərbaycanlılar dedilər ki, bir istiqamət üzrə biletlərin qiyməti 100-120 min rubla (3000-3600 manat) qalxıb”. Rus media qurumlarının yazdığına əsasən, ilk olaraq xüsusi hərbi vəzifə təcrübəsi olanlar - atıcılar, tankçılar, artilleriyaçılar, sürücülər və sürücü-mexaniklər orduya çağırılır. İkinci mərhələdə yaşı 35-dən aşağı olan əsgər və çavuşlar, 50 yaşa kimi orta rütbəli, 70 yaşa qədər isə yüksək rütbəli zabitlər səfərbərliyə alınır. Bundan əlavə, hərbi qeydiyyatda olan qadınlar, xüsusilə həkim qadınlar səfərbərliyə cəlb edilir. “Novaya Gazeta” nəşri isə özünün Prezident Administrasiyasındakı mənbəyinə istinadla bildirib ki, səfərbərlik qərarında gizli saxlanılan 7-ci bəndə görə, Rusiya Müdafiə Nazirliyi əslində bir milyon insanı səfərbərlik xətti ilə hərbi xidmətə cəlb etmək niyyətindədir. Onlar arasında vətəndaşlıq alan miqrantların da sayı çoxdur. Çünki Rusiya vətəndaşlığı alan hər bir şəxs Rusiya dövlətinin qanunları ilə yaşayır. Azərbaycanlılarla yanaşı, burada Orta Asiya ölkələrindın olan miqrantların sayı da xeyli çoxdur. Orta asiyalı miqrantlar Moskvanın, belə demək olarsa, çirkli işlərini görməyə öyrəşiblər. Hər il Orta Asiya ölkələrinin yüz minlərlə vətəndaşı Rusiyanın paytaxtına gedərək orada süpürgəçi, təmizlikçi, tikinti işçisi kimi işlərdə çalışır. Onlar xidmət sektorunda çalışanların əsas hissəsini təşkil edirlər. Bunlar yerli rusların görmək istəmədiyi işlərdir. İndi isə Rusiyanın Ukraynada apardığı müharibə fonunda Dövlət Dumasının qəbul edə biləcəyi bir düzəlişlə insanlara Rusiya vətəndaşlığına “sadələşdirilmiş” sürətli keçid verilə bilər. Ancaq bunun əvəzində onlar “Rusiya Federasiyasının silahlı qüvvələrində, digər qüvvələrində və ya hərbi birləşmələrində” bir illik hərbi xidmət keçməlidirlər.
Qanunvericilikdə dəyişikliklə bağlı bu təklif Putinin sentyabrın 21-də qismən hərbi səfərbərlik elan etməsindən bir gün sonra səsləndirilməyə başlayıb. Səfərbərlik elanının, xüsusən də Moskva kimi şəhərlərdə olduqca mənfi qarşılanması bir daha ölən əsgərlərin böyük əksəriyyətinin ölkənin ucqar və yoxsul bölgələrindən olması faktını anlamağa imkan verir. Bu əsgərlərin çoxu etnik rus deyil. Miqrasiya tədqiqatçısı Yan Matuseviç deyir ki, hökumətin miqrantlara üz tutması, xüsusən də Moskva və Sankt-Peterburqdan olan imkanlı rusları səfərbərlikdən qurtarmaq məqsədi daşıyır. Bu siyasət iri şəhərlərdə imkanlı ruslara toxunmadan səfərbərlik sayını artırmağa imkan verə bilər. Moskva meri Sergey Sobyanin prezidentin sərəncamından az sonra öz şəxsi səhifəsində Saxarovo miqrasiya mərkəzində "xarici vətəndaşların hərbi xidmətə cəlb edilməsinin təşkili ilə bağlı Rusiya Müdafiə nazirliyini dəstəkləmək üçün infrastrukturun” yaradıldığını yazıb. Həm Putin, həm də müdafiə naziri Sergey Şoyqu bildiriblər ki, bu səfərbərlik ilk növbədə uyğun döyüş təcrübəsi olan ehtiyat əsgərləri hədəfə alır. Ancaq onların bu kimi bəyanatları az təlim görmüş kişilərin cəbhəyə göndəriləcəyi ilə bağlı narahatlıqları aradan qaldırmayacaq. Kreml dəfələrlə orduya yeni çağırılanların Ukraynaya göndərilməyəcəyini deyib. Ancaq əslində, çağırışda olan əsgərlərin orduya göndərildiyi hallar az deyil. İş adamı və Rusiyada Qırğızıstandan olan miqrantların diaspora lideri kimi tanınan Azamat Adılqaziyev “Azadlıq” radiosuna deyib ki, onun həmvətənləri, xüsusən də gənclər bir qədər panika içindədirlər. Onun sözlərinə görə, bəziləri təyyarə biletlərinin bu qədər baha olmasına rəğmən ölkəni tərk etməyə tələsir. O əlavə edib ki, ölkədən çıxanların çoxu artıq Rusiya vətəndaşlığı ala bilmiş qırğızlardır: “Vətəndaşlıq ala bilməyənlər üçünsə hərbi xidmət müqabilində Rusiya pasportu cəlbedici ola bilər. Çünki Rusiya pasportu almaq asan olmaya bilər. Bunun üçün bəzən iki il ora-bura qaçmaq lazım gəlir. Nə qədər adam yazılacaq? Saxarovoda növbə görməyənədək bunu demək mümkün deyil. Ancaq müəyyən qədər maraq və bunun nəticələrini anlamayan çoxlu insan var”. Orta asiyalı miqrantların böyük əksəriyyəti üç ölkədəndir: Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistan. Hər üç dövlət Rusiyaya siyasi loyallığı ilə seçilir. Bununla yanaşı, bu dövlətlər Rusiya və Belarusa qarşı beynəlxalq sanksiyalara önəm verdiklərindən, öz vətəndaşlarına qanunları pozaraq xarici müharibədə iştirak edənləri həbs cəzası gözlədiyi haqda xəbərdarlıq ediblər. Özbəkistanın Baş prokuroru sentyabrın 22-də xarici müharibədə iştirak etməyə görə 5 və 10 il arasında həbs cəzası nəzərdə tutulduğunu bəyan edib. Rəsmi Rusiya statistikasına görə, bu ilin ikinci rübündə Orta Asiyadan Rusiyaya işləməyə gələnlərin tən yarısı, yəni 1,54 milyon nəfəri Özbəkistan vətəndaşlarıdır. Qonşu Qırğızıstanın Moskvadakı səfirliyi isə eyni gündə xarici müharibələrdə döyüşməyə görə “10 ilədək” həbs cəzası nəzərdə tutulduğunu bəyan edib. Qırğızıstanın keçmiş baş naziri Feliks Kulov hökuməti artıq Rusiya pasportu alan və buna görə səfərbərliyə məruz qala biləcək 500 minədək Qırğızıstan doğumlu həmvətəninə kömək etməyə çağırıb: “Bu insanların hərbi xidmətə çağırılması onların yaxınlarına mənfi, hətta faciəvi təsir göstərəcək. Onlar yaxınlarının yeganə gəlir gətirənidir”. Qırğızıstan rəsmən Rusiya ilə ikili vətəndaşlığı qəbul etməsə də, praktikada bir çox vətəndaşlar hər iki ölkənin pasportuna sahibdirlər. Tacikistan hökuməti də sentyabrın 22-də bəyanatında xaricdəki hərbi fəaliyyətlərdə iştirak edənlərə qarşı “cinayət məsuliyyətinin” nəzərdə tutulduğunu bildirib. Bunlar fonunda Moskvanın səfərbərliyi məhdud miqyasda saxlayacağı ilə bağlı vədləri şübhə ilə qarşılanır. Bunun səbəblərindən biri Ukrayna qüvvələrinin irəliləyərək yüzlərlə kənd və şəhəri öz nəzarətinə qaytarmasıdır.
Nahid SALAYEV
