Rusiya ilə Avropa ölkələri arasında təbii qaz çəkişməsi davam edir. Bu fonda Rusiya qazının nəql edildiyi Avropa ölkələrinin sayı getdikcə artır. Onların sırasına artıq Fransa da qatılıb. Belə ki, Rusiya “Qazprom Export” şirkətinin Fransaya təbii qaz təchizatını tamamilə dayandırdığını açıqlayıb.
Məlumata görə, “Qazprom Export” şirkəti Fransanın “Engie” şirkətinə bu il sentyabrın 1-dən tədarük üçün ödənilməli olan maliyyə məbləğləri tam ödənilənə qədər qaz tədarükünün tamamilə dayandırılması barədə məlumat göndərib. Rusiya prezidenti Vladimir Putinin martın sonunda imzaladığı fərmana uyğun olaraq, “Qazprom” qeyd edir ki, alıcı müqavilədə nəzərdə tutulmuş müddətdə ödənişi tam yerinə yetirmədikdə, xarici alıcıya təbii qazın verilməsi qadağandır”. “Qazprom” Fransanın iyul ayında qaz tədarükü üçün ödəməli olduğu məbləği hələ tam ödəmədiyini bildirib. Artıq bir neçə ay idi ki, Fransaya Rusiya qazının nəqli azalırdı. Müqavilələrin tətbiqi ilə bağlı tərəflər arasında fikir ayrılığı səbəbindən qaz tədarüklərində əlavə və dərhal azalmalar barədə “Qazprom”un artıq məlumat verdiyi bildirilir. Fransa hökuməti bu xəbərdarlıqdan sonra ölkədə elektrik enerjisinə qənaət edilməsi tədbirlərini sərtləşdirib. Hökumət işıqlı reklam lövhələri kimi bəzi enerji tutumlu vasitələrə son qoymaqla bağlı qərar qəbul edib. Hökumətin son qərarına görə, rəqəmsal reklam lövhələrinin gecə saat 1-dən səhər saat 6-dək işıqlandırılması, eləcə də ictimai işıqlandırma qadağan edilib. Elektrik enerjisinə qənaət etmək, elektrik enerjisi istehlakını azaltmağa dair sakinlərə və müəssisələrə çağırışlar edilir. Yanvar ayından elektrik enerjisinin qiymətinin artmasının qaçılmaz olduğu bildirilir. Artıq 2023-cü il üçün elektrik enerjisinin topdansatış qiymətinin hər meqavatt saat üçün qiyməti 1000 avro müəyyən edilib. Bütün bunlara əsas səbəb elektrik enerjisinin hasilatı üçün rus qazının çatışmazlığıdır. Əksər Avropa ölkələrində eyni vəziyyət hökm sürür. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, Avropa İttifaqı özü vəziyyəti bu həddə çatdırıb: “Vəziyyəti bu həddə gətirən avropalılar, onların öz sanksiyaları, şəxsi sanksiyaları olub. Rusiya və “Qazprom” müqavilələr üzrə bütün öhdəliklərinə sadiqdir, lakin bu gün Avropa İttifaqının tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər səbəbindən onları yerinə yetirə bilmir”. Bununla belə, Avropa İttifaqı Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen bildirib ki, Avropada enerji bazarı Rusiya prezidenti Vladimir Putin üzündən düzgün işləmir. Danimarkada keçirilən Baltik dənizi Enerji Təhlükəsizliyi Sammitinin yekununda Avropa enerji bazarındakı son proseslərdən danışan Ursula fon der Leyen deyib: “Elektrik enerjisinin bahalaşmasının əsl səbəbi qazdır və xüsusən də Putinin manipulyasiya etdiyi Rusiya qazıdır. Putin təbii qazdan silah kimi istifadə edir. Biz elektrik enerjisi bazarının işləməsi üçün təcili yardım mexanizmi hazırladıq və bu mövzuda uzunmüddətli struktur islahatı üzərində işləməyə başladıq. Elektrik bazarı artıq işlək bazar deyil, çünki Putin kimi onu sistemli şəkildə manipulyasiya və məhv etməyə çalışan bir adam var. Bu vəziyyətə qarşı hərəkətə keçmişik”.
Yaranmış vəziyyətdə Avropa ölkələri üzlərini alternativ mənbələrə tutur və onlar sırasında Azərbaycanın adı daha çox hallanmağa başlayıb. “Fitch Ratings” beynəlxalq reytinq agentliyi də bildirir ki, indi Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri Azərbaycan kimi ölkələrlə uzunmüddətli qaz müqavilələrində maraqlıdır. Bununla yanaşı, “Fitch Ratings” hesab edir ki, Rusiya qazının Avropaya tədarükünün daha da azaldılması və alternativ mənbələr axtarışı Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrinin suverenlərini təzyiq altında saxlamaqda davam edir. Bölgə üçün əsas problem ortamüddətli perspektivdə sabit və daha az xərc tələb edən qaz təchizatını təmin etməklə bağlıdır: “Son aylarda Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri ABŞ, Norveç və Qətərdən qısamüddətli maye qaz tədarükü üçün tədarük sövdələşmələri əldə ediblər və Azərbaycan kimi ölkələrlə uzunmüddətli müqavilələrdə maraqlı olduqlarını bildiriblər”. “Fitch Ratings”in analitikləri bildirib ki, Slovakiya, Çexiya və Macarıstanın qaz təhcizatında uzunmüddətli alternativlərlə bağlı hələ də ciddi qeyri-müəyyənlik var. Bura əlavə infrastrukturun potensial xərcləri və maliyyələşməsi də daxildir. Ölkəmizə gəlincə, hazırda Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyi məsələsində Avropa İttifaqı ilə fəal əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlıq əlaqələri öz bəhrələrini verir və bu işbirliyi qitə ölkələrinə fayda gətirməkdədir. Qeyd edək ki, yaxın tezlikdə TAP boru kəmərinin buraxılış gücünün artırılması ilə Azərbaycan Avropaya daha çox həcmdə qaz satacaq. Boru kəmərinin potensialı onun ötürücülük gücünü iki dəfə artıraraq ildə 20 milyard kubmetrə çatdırmağa imkan verir. TAP-ın çatdırdığı təbii qaz həcmləri Avropa İttifaqı üçün yeni, etibarlı, təhlükəsiz və sərfəli enerji mənbəyi təmin etməklə yanaşı, enerji yol xəritəsini asanlaşdırmaqda əsas rol oynayır. TAP Cənub-Şərqi Avropa ölkələrini də qazla təchiz edə bilər. Boru kəmərinin Yunanıstanla Albaniyadakı çıxışları və İtaliya sahilinə çıxışı Azərbaycan qazının geniş Avropa bazarlarına tədarükü üçün çoxsaylı imkanlar açır. Layihə Azərbaycan qazının Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılmasına böyük imkanlar yaradır.
Ramil QULİYEV
