Qərb ölkələrinin problemlərinin həllində Türkiyənin və Azərbaycanın, xüsusilə qaz təhlükəsizliyi baxımından rolu olduqca artıb. Bunu Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri Cahit Bağcı Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığına həsr olunmuş “Caspian Energy” Forumunun xüsusi sessiyasında bildirib. Onun sözlərinə görə, Türkiyə və Azərbaycan heç bir vaxt olmadığı qədər rolu güclənən dövlətlərə çevrilib.
Səfir əlavə edib ki, Qərblə Türkiyənin əməkdaşlığı son dərəcə güclüdür: “Türkiyənin əsas ixracı həm də Qərbə istiqamətlənib. Azərbaycan və Türkiyə Orta Dəhlizin (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) əhəmiyyətini, dəyərini yaxşı bilir və bu istiqamətdə birlikdə hərəkət edir”. Onun sözlərinə görə, bu ay Türkiyə-Azərbaycan-Qazaxıstan nazirlərinin nəqliyyatla bağlı toplantıları keçirilib: “Toplantı çərçivəsində Bakı Bəyannaməsi imzalanıb. Orta Dəhliz istiqamətində problemləri həll etmək və mövcud geosiyasi vəziyyəti leyihimizə çevirməyi müzakirə etdik”. Səfir qeyd edib ki, Azərbaycan və Türkiyə dövlət başçılarının ortaya qoyduğu siyasi iradənin biznes sektoruna da təsiri vacibdir: “Ticarət Asiyada başlayıb və ticarətin mərkəzi Asiyadir. Ona görə də bu potensialı yenidən reallaşdırmalıyıq. Türk dövlətləri arasında ticarət çox məhduddur, çox azdır. Biz öz aramızda ticarəti gücləndirəcək, əngəlləri aradan qaldıracaq siyasət həyata keçirməliyik”. Real vəziyyətin təhlili göstərir ki, həqiqtən də Qərb ölkələrinin problemlərinin həlli istiqamətində Azərbaycan və Türkiyənin rolu getdikcə artmaqdadır. Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələrin belə səviyyədə inkişafı təkcə bu dövlətlərin yox, həm də regionun ümumi tərəqqisinə, sabitliyin bərqərar olmasına mühüm töhfələr verir. Eyni zamanda, türk dünyasının daha sıx şəkildə bir araya gəlməsini bu gün şərtləndirən ən mühüm amillərdən biri də məhz Azərbaycan və Türkiyənin münasibətlərinin inkişafından keçir. Azərbaycan kimi mürəkkəb coğrafiyada yerləşən bir dövlətin Türkiyə kimi strateji müttəfiqinin olması müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün Azərbaycan da Türkiyə üçün həm Qafqaz, həm də Orta Asiyada türk dövlətləri ilə yaxınlaşmaq baxımından açar dövlətdir. Türkiyə ilə Azərbaycanın müstəqil siyasət yürütməsinin ümumilikdə bütün regionun dayanıqlı inkişafı və sabitliyi və sülhün bərqərar olması və rifahı baxımından böyük rolu var. Regionda belə sabitlik burada xüsusi marağı olan Qərb dövlətləri üçün də böyük önəm kəsb edir.
Daha bir mühüm məqam odur ki, Azərbaycanın enerji resurslarının Qərb dünyasına çatdırılmasında Türkiyə əsas tranzit məkan rolunu oynayır. Ümumiyyətlə, Azərbaycan və Türkiyə arasındakı iqtisadi əlaqələr həm də çoxtərəfli strateji əhəmiyyətli əməkdaşlığı əhatə edir. Bu özünü daha çox enerji-nəqliyyat qovşaqlarını nəzərdə tutan layihələrlə büruzə verir. Bu layihələr 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi” ilə qəbul edilən neft axtarış-kəşfiyyat işləri ilə başlayıb, sonrakı illərdə isə genişlənib. Azərbaycan və Türkiyənin də tərəfdaş olduğu nəhəng regional layihələrə Bakı-Tiflis-Ceyhan, Bakı-Tiflis-Ərzurum, Bakı-Tiflis-Qars, TANAP və TAP misal göstərilə bilər. Bu layihələr regionda iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsi, enerji təhlükəsizliyinin təminatında mühüm rol oynayır. İndiki halda isə o da məlumdur ki, Qərbin, xüsusən də Avropanın Azərbaycanın enerji resurslarına ehtiyac və tələbi getdikcə artır. Yuxarıda adları çəkilən beynəlxalq nəqliyyat və enerji layihələri Azərbaycan ilə Türkiyənin strateji əhəmiyyətinin artmasında, regional enerji təhlükəsizliyinin təminatında əhəmiyyətlidir. Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula von der Leyen qeyd edir ki, Avropa Rusiya qazından asılılığı tamamilə aradan qaldırmağa hazırlaşmalı və bunun üçün fövqəladə planlar hazırlamalıdır: “Avropa İttifaqına 12 üzv dövlət artıq qaz təchizatının azaldılmasından təsirlənib. Bizə Avropa İttifaqı səviyyəsində koordinasiya lazımdır. Avropa Komissiyası tezliklə Avropa İttifaqının təcili yardım planını təqdim edəcək. Biz vahid bazarımızı və sənaye təchizat zəncirlərimizi zərərdən qorumaq üçün çalışacağıq”. Rusiya qazından asılılığını aradn qaldırmaq istəyən Avropanın üz tutduğu əsas məkanlardan biri məhz Azərbaycandır. Bu gün Azərbaycan Avropaya enerji ehtiyatları tədarükünün artırılması üçün çox böyük imkanlara malikdir. Belçikanın sabiq baş naziri Yves Leterme bu xüsusda bildirir: “Avropada enerji böhranı şəraitində Azərbaycan vacib enerji təchizatçısı kimi regionda əhəmiyyətli yerə sahibdir. Həmçinin onu da qeyd etməliyik ki, Azərbaycan regional və qlobal problemlərin həllində də artan rol oynayır”. Hazırda Azərbaycan regionun, eləcə də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasına töhfə verən ölkələrdən biridir. “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi bu fonda həm Azərbaycan, həm də Avropa İttifaqı üçün etibarlı iqtisadi əməkdaşlıq proqramlarının müasir “yol xəritəsi” hesab edilə bilər. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan enerji sahəsində böyük təcrübəsi olan şirkətlərlə birlikdə bərpaolunan yeni enerji mərkəzlərinin yaradılması üçün iri layihələrin icrasına başlayıb. Görülən işlər və mövcud potensiallar onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan “yaşıl enerji” ölkəsinə çevrilməkdə inamla irəliləyir. Alternativ enerjiyə keçid Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə mühüm töhfə verəcək. Beləliklə, Azərbaycan təbii qaz ehtiyatlarına qənaət edərək enerji ixracı imkanlarını genişləndirmiş olacaq. Bu isə ölkəmizə öz enerji təhlükəsizliyini tam təmin etməklə yanaşı, xarici ölkələrə də enerji ixracını əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq imkanı qazandıracaq.
Nahid SALAYEV
