Enerji daşıyıcılarının qiymətinin artması fonunda Rusiya bu il Avropa ölkələrinə qaz satışından rekord məbləğ - 100 milyard dollar qazana bilər. Bu məlumat Avropanın məşhur “Les Echos” qəzetində yer alıb.
Qəzet yazır ki, Rusiyanın qaz satışına görə proqnozlaşdırılan gəliri ötən illə müqayisədə təxminən iki dəfə çox olacaq. Bu proqnozu ABŞ-ın “Citibank”ının analitikləri də təsdiq edib. Bununla yanaşı qeyd edilir ki, Rusiyanın gəlirlərində neft, kömür və digər faydalı qazıntıların satışından əldə olunan maliyyə hesaba alınmır. Qəzet qeyd edir ki, sanksiyalara, səs-küylü bəyanatlara və embarqo təhdidlərinə baxmayaraq, Avropa İttifaqının 27 ölkəsi hər gün “Qazprom” şirkətinə 200 milyon dollar köçürür. Xatırladaq ki, fevralın 24-də Rusiya Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibəyə başlayıb. Avropa İttifaqı, Kanada, ABŞ, Böyük Britaniya və dünyanın bir çox digər ölkələri buna cavab olaraq Rusiyaya qarşı analoqu olmayan sanksiyalar tətbiq edib, o cümlədən Rusiyadan neft-qaz idxalına embarqo qoyulması barədə müzakirələr gedir. Amma indiyə qədər bu xüsusda hansısa razılıq əldə edilməyib. Əksinə, Avropa şirkətləri bir-birinin ardınca Rusiyanın şərtləri ilə razılaşır. Hətta yayılan məlumata əsasən, İtaliyanın “Eni” neft-qaz şirkəti “Gazprombank”da rubl hesabının açılması prosesinə başlayır. Şirkətin yaydığı məlumata görə, “Eni” “Gazprombank”da biri avro, ikincisi rublla olmaqla iki cari hesab açacaq. Bu, “Gazprom Export”un Rusiya tərəfindən müəyyən edilmiş yeni qaz ödənişi proseduruna uyğun olaraq tərəflər arasında mövcud müqavilələrə dəyişiklik etmək üçün birtərəfli tələbindən sonra baş verib. “Eni” bu düzəlişləri rədd etsə də, hələ də avro ilə ödənişi nəzərdə tutan müqavilə hüquqlarına xələl gətirmədən həmin iki bank hesabını müvəqqəti açacaq. Bu açıq şərt ödəniş proseduruna daxil ediləcək. İtaliyanın müvafiq qurumları bu barədə məlumatlandırılıb. “Eurasiadaily” nəşri isə yazır ki, Avropa şirkətlərinin bir çoxu analoji addım atmağa məcbur olacaq və bunun də səbəbləri var: “Avropanın bu yay daha çox Rusiya qazına ehtiyacı ola bilər. Belə ki, avropalı alimlər Avropa, Asiya və ABŞ-da bu il yayın isti və quraq olacağını proqnozlaşdırırlar. Bundan əlavə, yay aylarında Asiya istehlakçıları gələn qış üçün ehtiyatlarını doldurmağa başlayırlar. Bu səbəbdən Avropa İttifaqı ölkələrində artıq əvvəl aldıqları qədər maye qaz olmaya bilər.
Qeyd edildiyi kimi Avropa, Asiya və ABŞ-ın bir hissəsi quraq və isti yay gözləyir. Bu proqnozu Aİ-nin Kopernik proqramının bir hissəsi olan İqlim Fəaliyyəti Xidməti dərc edib. May ayı proqnozunun dərc olunmuş qrafiklərinə əsasən, iyun və iyul aylarında təkcə Avropanın cənubunda və mərkəzində deyil, həm də qismən şimal-qərbdə anomal temperatur gözlənilir. Anomal temperaturlar kondisioner üçün təbii qaza tələbatı artıra bilər. Çünki enerji istehsalı üçün qaz lazımdır. Asiyada maye qazın ən böyük istehlakçıları olan Çin və Yaponiyada da isti yay vəd edilir. Deməli, Asiyada da qaz baha olacaq. Avropada qazın qiyməti min kubmetr üçün hələ də 1000 dollar səviyyəsində qalır və indiyədək Asiyadakı qiymətləri üstələyir. Bu o fonda baş verir ki, Rusiya qazının Avropaya tədarükü azalır. Rusiya qazının Avropanın ümumi idxalında payı 25%-ə düşüb. Bu il “Qazprom”un, Türkiyə və Böyük Britaniya istisna olmaqla, Avropaya tədarükünün 110 milyard kubmetrə qədər azala biləcəyi proqnozlaşdırılır. Ötən il onlar 140 milyard kubmetr təşkil edib. Səbəb Rusiyanın Avropa ilə münasibətdə qazdan siyasi təsir vasitəsi kimi istifadə etməsidir. O səbəbdən Avropa başqa mənbələrə üz tutur. Amma qısa müddətdə Rusiya qazını əvəzləmək çətindir”. Nəşr bildirir ki, Avropa başqa mənbələrlə təmaslarını intensivləşdirir. Azərbaycan və Əlcəzairlə aparılan son danışıqlar bunun faktiki təzahürüdür. Azərbaycan Avropa üçün həm də ona görə maraqlıdır ki, bu ölkə üzərindən Türkmənistan və İran qazı Avropaya çatdırıla bilər. Məhz belə bir vaxtda İranın Milli Qaz Şirkətinin (NIGC) sədri Məcid Çeqini qeyd edib ki, İran təbii qazın Azərbaycana ixracı üçün lazımi tədbirlər görəcək. Onun sözlərinə görə, İran digər ölkələrlə qaz ticarətinin bərpası üçün lazımi səyləri göstərəcək, qazın qonşu ölkələrə, o cümlədən Türkiyə, İraqa da ixracı üçün lazımi tədbirlər görəcək: “Türkiyə və İraqa qaz ixracına dair müqavilənin uzadılması üçün danışıqlar aparılır, hər iki ölkə qaz ixracının artırılmasını tələb edir. Biz Türkiyə ilə danışıqlar aparırıq, onlar müqavilənin uzadılmasında maraqlıdırlar və İrandan qaz idxalı imkanlarının artırılmasını tələb edirlər. Mövcud imkanları nəzərə alaraq, potensialın artırılması üçün bütün səylərimizi göstərəcəyik. Bu məsələ müzakirə olunur, işçi qrup yaradılıb və o, potensialını artıraraq, müqavilənin müddətinin uzadılmasına da çalışacaq. İraqa qaz ixracına gəlincə, həmin ölkə də əvvəlki müqavilənin uzadılmasını istəyir”. Azərbaycana İrandan qaz ixracının artırılması isə artıq həcmin Avropaya nəqlinə imkan verir.
Tahir TAĞIYEV
